“O‘zbekiston – 2030” strategiyasi: tashqi siyosatda ochiqlik, ishonch va hamkorlik tamoyillari

So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasi o‘z tashqi siyosatida tub burilishlarni amalga oshirib, mintaqaviy va global maydonda faol, ochiq va pragmatik pozitsiyani shakllantirdi. Bu jarayonda davlat rivojlanishining uzoq muddatli strategik hujjatlari, xususan, yangilangan “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu strategiya mamlakatning ichki taraqqiyoti bilan bir qatorda tashqi siyosat ustuvor yo‘nalishlarini ham aniq belgilab beradi.

Yangilangan strategiyada tashqi siyosatga oid yondashuvlar mutlaqo yangi bosqichga ko‘tarilgan bo‘lib, unda O‘zbekistonning xalqaro munosabatlardagi roli, mintaqaviy hamkorlikni chuqurlashtirish, global muammolarga nisbatan faol pozitsiyani shakllantirish kabi masalalar markaziy o‘rinni egallaydi. Ayniqsa, Markaziy Osiyo mintaqasini tinchlik, barqarorlik va barqaror rivojlanish hududiga aylantirish ustuvor vazifalardan biri sifatida belgilangan.

Shu bilan birga, strategiyada tashqi siyosatning iqtisodiy o‘lchamiga alohida e’tibor qaratilib, tashqi savdo aloqalarini kengaytirish, investitsiyalarni jalb qilish, transport-logistika yo‘laklarini rivojlantirish orqali mamlakatning global iqtisodiy tizimga integratsiyasini kuchaytirish ko‘zda tutilgan. Bu esa Yangi O‘zbekistonning xalqaro maydondagi raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi.

E’tiborlisi, yangilangan “O‘zbekiston – 2030” strategiyasida tashqi siyosatning asosiy tamoyillari sifatida ochiqlik, o‘zaro manfaatli hamkorlik va ko‘p vektorlilik prinsiplari belgilab qo‘yilgan. Bu esa o‘lkaning turli geosiyosiy markazlar bilan muvozanatli munosabatlar o‘rnatishga intilayotganini ko‘rsatadi. Xususan, mintaqa davlatlari bilan yaqin qo‘shnichilik munosabatlarini mustahkamlash birinchi darajali ustuvor vazifa sifatida qayd etilgan.

Strategiyaga muvofiq, O‘zbekiston mintaqada integratsiya jarayonlarini faol qo‘llab-quvvatlaydi. Bu borada suv-energetika resurslaridan oqilona foydalanish, transport-kommunikatsiya loyihalarini birgalikda amalga oshirish, savdo va investitsiyaviy hamkorlikni kengaytirish muhim yo‘nalishlar sifatida belgilangan. Ayniqsa, mintaqada o‘zaro ishonch muhitini shakllantirish tashqi siyosatning ustuvor vazifasi sifatida e’tirof etilgan.

Bundan tashqari, strategiyada O‘zbekistonning xalqaro tashkilotlar doirasidagi faoliyatini kuchaytirishga alohida e’tibor qaratilgan. Mamlakat BMT, SHHT, IHT kabi nufuzli tuzilmalar bilan hamkorlikni yanada rivojlantirish orqali global muammolar yechimiga o‘z hissasini qo‘shishni maqsad qilgan.

Shu bilan birga, tashqi siyosatning iqtisodiy diplomatiyaga yo‘naltirilganligi alohida ahamiyat kasb etadi. Strategiyada eksport salohiyatini oshirish, yangi bozorlarga chiqish, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va texnologik hamkorlikni rivojlantirish ustuvor vazifalar sifatida belgilangan.

Qayd etish kerakki, yangilangan “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi tashqi siyosatni faqat deklarativ hujjat sifatida emas, balki aniq geosiyosiy sharoitlarga moslashgan amaliy dastur sifatida shakllantirgani bilan ahamiyatlidir. Hozirgi global tizimda kuchlar muvozanati o‘zgarib, yangi geoiqtisodiy markazlar shakllanayotgan bir sharoitda O‘zbekiston o‘z tashqi siyosatini mos ravishda qayta ko‘rib chiqqan.

Birinchi navbatda, strategiyada Markaziy Osiyo mintaqasiga alohida ustuvorlik berilishi geosiyosiy zarurat bilan bog‘liq. So‘nggi yillarda mintaqa davlatlari o‘rtasidagi ishonch va muloqot sezilarli darajada oshdi. O‘zbekiston esa ushbu jarayonda tashabbuskor davlat sifatida namoyon bo‘lib, chegara masalalari, transport yo‘laklari va suv resurslarini boshqarish kabi dolzarb muammolar bo‘yicha konstruktiv pozitsiyani ilgari surmoqda.

Ikkinchidan, strategiyada ko‘p vektorli tashqi siyosat konsepsiyasi yanada mustahkamlangan. Bu degani, O‘zbekiston bir vaqtning o‘zida turli yirik geosiyosiy kuch markazlari — Yevropa Ittifoqi, Xitoy, Rossiya, Turkiya, Janubiy Osiyo davlatlari va Yaqin Sharq mamlakatlari bilan muvozanatli munosabatlarni rivojlantirishni maqsad qilgan. 

Uchinchidan, strategiyada transport-logistika masalalariga alohida urg‘u berilgan. O‘zbekistonning geografik jihatdan dengizga chiqish imkoniyati yo‘q davlat ekani hisobga olinganda, xalqaro transport yo‘laklarini rivojlantirish strategik ahamiyat kasb etadi. Xususan, Transafg‘on yo‘lagi, “Xitoy – Markaziy Osiyo – Yevropa” transport yo‘nalishi kabi loyihalar mamlakatning tashqi iqtisodiy integratsiyasini yangi bosqichga olib chiqishi mumkin.

Iqtisodiy diplomatiya va global integratsiya

“O‘zbekiston – 2030” strategiyasining eng muhim jihatlaridan biri – tashqi siyosatning iqtisodiy mazmun bilan boyitilganidir. Bugungi kunda xalqaro munosabatlarda iqtisodiy omillar ustuvor ahamiyat kasb etayotgan bir paytda, O‘zbekiston ham o‘z tashqi siyosatini iqtisodiy manfaatlar bilan uyg‘unlashtirmoqda.

Avvalo, strategiyada eksport geografiyasini diversifikatsiya qilish vazifasi qo‘yilgan. Bu orqali diyorimiz yangi va istiqbolli bozorlarga chiqishni maqsad qilgan. Shuningdek, yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar ulushini oshirish orqali eksport sifat jihatdan ham yaxshilanishi ko‘zda tutilgan.

Ikkinchidan, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish tashqi siyosatning ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilangan. Bu borada investitsiyaviy muhitni yaxshilash, huquqiy kafolatlarni mustahkamlash va xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlikni kengaytirish muhim ahamiyatga ega.

Uchinchidan, raqamli iqtisodiyot va innovatsion hamkorlikka alohida e’tibor qaratilmoqda. O‘zbekiston global texnologik jarayonlardan chetda qolmaslik uchun xalqaro IT-kompaniyalar, startap ekotizimlari va innovatsion markazlar bilan hamkorlikni kuchaytirishni rejalashtirgan.

Xalqaro xavfsizlik va “yumshoq kuch” siyosati

Strategiyada tashqi siyosat faqat iqtisodiy va siyosiy yo‘nalishlar bilan cheklanib qolmay, balki xavfsizlik va gumanitar diplomatiyani ham qamrab olgan. Xususan, terrorizm, ekstremizm, narkotrafik va transmilliy jinoyatchilikka qarshi kurashda xalqaro hamkorlikni kuchaytirish muhim vazifa sifatida tilga olingan.

Shu bilan birga, “yumshoq kuch” (soft power) siyosati ham strategiyada muhim o‘rin tutadi. Bu doirada madaniy diplomatiya, ta’lim almashinuvlari, turizm va xalqaro gumanitar loyihalar orqali O‘zbekistonning ijobiy imijini shakllantirish maqsad qilingan.

Ayniqsa, yoshlar diplomatiyasi va ta’lim sohasidagi xalqaro hamkorlikni rivojlantirish orqali o‘lkaning kelajakdagi geosiyosiy ta’sirini mustahkamlash ko‘zda tutilgan.

Umuman olganda, yangilangan “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi tashqi siyosatni yangi bosqichga olib chiquvchi kompleks hujjat sifatida namoyon bo‘lmoqda. Unda mamlakatning xalqaro munosabatlardagi o‘rnini mustahkamlash, mintaqaviy hamkorlikni chuqurlashtirish va global iqtisodiy tizimga integratsiyani kuchaytirishga qaratilgan aniq va tizimli yondashuvlaro‘z ifodasini topgan.

Musulmon Ziyo, O‘zA