![](https://cdn.uza.uz/2023/12/28/07/21/ZhU4d0S07KbcfbS24EFn94sOW5my1HRQ_normal.jpg)
Poraxo‘rlik jamiyat uchun ijtimoiy xavfi yuqori va og‘ir oqibatlarga olib keluvchi jinoyat hisoblanadi. Bunday jinoyatlar jamiyatning ma’naviy-axloqiy negiziga putur yetkazibgina qolmay, yangi jinoiy qilmishlar sodir etilishiga yo‘l ochib berishi ham mumkin.
Prokuratura organlari poraxo‘rlikka qarshi qanday kurash olib bormoqda? Shu haqda O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi Korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi chora-tadbirlarni muvofiqlashtirish boshqarmasi boshlig‘i o‘rinbosari Karimjon Musashayxov bilan suhbatlashdik.
– Pora olish va pora berish bilan bog‘liq holda sodir etilgan jinoyatlarni o‘rganish asosida ularni yuzaga keltiruvchi sabab va shart-sharoitlarni tahlil qilish, yo‘l qo‘yilgan kamchiliklarning oldini olish va ularni bartaraf etish choralarini ko‘rish muhim ahamiyatga ega, – dedi K.Musashayxov. – Aynan shu maqsadda prokuratura organlari tizimli ishlarni amalga oshirmoqda.
![](https://cdn.uza.uz/2023/12/28/07/21/2ksz4ZFG9Rf2Fqdx4j0S2RoQ6nLLs0Mr_front.jpg)
Xususan, so‘nggi ikki yilda (2021-2022 yillarda) 486 nafar shaxs pora olish bilan bog‘liq jinoyatlarni sodir etganlik uchun javobgarlikka tortilgan.
Javobgarlikka tortilganlarning 15 nafarini nodavlat tashkilotlar mansabdor shaxsi, 88 nafarini davlat organlari xizmatchisi va 382 nafarini davlat organlari mansabdor shaxsi tashkil qiladi.
– Pora olish jinoyati aynan qaysi sohalarda ko‘proq uchramoqda?
– Yuqorida sanab o‘tilgan jinoyatlarni sodir etganlarning 62 nafari maktabgacha ta’lim, 53 nafari sog‘liqni saqlash, 49 nafari xalq ta’limi, 30 nafari elektr va gaz ta’minoti korxonalari, 25 nafari nodavlat tijorat tashkiloti, 20 nafari qishloq va suv xo‘jaligi, 15 nafari mahalliy hokimiyat, 14 nafardan soliq, kadastr, 13 nafardan bandlik, transport, ekologiya, 8 nafardan moliya, agroinspeksiya, 7 nafari fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organi, 6 nafardan oliy ta’lim, madaniyat, qurilish, mudofaa, 5 nafari bank, 3 nafari iqtisodiyot va 43 nafarini boshqa soha xodimlarini tashkil qilgan.
Maktabgacha ta’lim tizimida pora olish, asosan, ishga qabul qilish, ish stavkasini ko‘paytirib berish, bolani navbatsiz bog‘chaga qabul qilish, autsorsing xizmati ko‘rsatish, xodimlarga mukofot puli ajratib berish evaziga sodir etilgan.
Sog‘liqni saqlash tizimida pora olish esa asosan nogironlikni belgilash, jarrohlik amaliyotini amalga oshirish, tibbiy ekspertiza xulosasini ijobiy tarzda berish, ishga qabul qilish, aniqlangan qonunbuzilishiga nisbatan chora ko‘rmaslik kabi holatlarda yo‘l qo‘yilgan.
Elektr va gaz ta’minoti korxonalari tizimida pora olish, asosan, gaz va elektr tarmoqlariga o‘zboshimchalik bilan ulanishga nisbatan qonuniy chora ko‘rmaslik, qarzdorlikni kamaytirish yoki yo‘q qilish, tarmoqqa ulanish va texnik shart berish, ishga qabul qilish yoki ishdan bo‘shatmaslik kabi holatlarda ham uchramoqda.
– Aniqlangan holatlar bo‘yicha qancha shaxs javobgarlikka tortilgan?
– Tahlil qilingan davrda mazkur harakatlarni sodir etganlik uchun 1 nafardan maktabgacha ta’lim bo‘limi mudiri, yuristkonsult, xo‘jalik mudiri, 2 nafar hisobchi, 4 nafar tarbiyachi, 53 nafar maktabgacha ta’lim tashkiloti direktori javobgarlikka tortilgan.
Tahlil qilingan davrda mazkur qilmishlar uchun 1 nafar xalq ta’limi bo‘limi mudiri, 2 nafar o‘qituvchi, 6 nafar mutaxassis, 40 nafar maktab direktori javobgarlikka tortilgan.
Shuningdek, 3 nafar tibbiyot birlashmasi boshlig‘i, 7 nafar hamshira, 8 nafar tibbiyot eksperti, 9 nafar sanitariya -epidemiologiya xizmati xodimi, 26 nafar shifokor va mutaxassislar javobgarlikka tortilgan.
Keyingi ikki yilda (2021-2022 yillarda) 352 nafar shaxs pora berish bilan bog‘liq jinoyatlarni sodir etganlik uchun javobgarlikka tortildi.
O‘z navbatida, ushbu toifadagi jinoyatlarning 3 tasi nodavlat tijorat tashkilotlari mansabdor shaxsiga, 4 tasi davlat organlari xizmatchisiga va 306 tasi davlat organlari mansabdor shaxsiga pora berishga qaratilgandir.
O‘rganishlarda pora berish xavfi, asosan, huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlar tomonidan aniqlangan qonunbuzilishi holatlari bo‘yicha tegishli chora ko‘rmaslik, davlat organlariga ishga qabul qilish va boshqa holatlarda yuzaga kelayotgani aniqlandi.
– Korrupsiyaviy jinoyatlarning oldini olish bo‘yicha qanday choralar amalga oshirilmoqda?
– Davlat organlari va tashkilotlarida ISO 37001:2016 xalqaro standartiga asosan korrupsiyaga qarshi menejment tizimi joriy etilib, korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha ichki idoraviy hujjatlar qabul qilingan. Bu mazkur toifadagi jinoyatlarning oldini olishga o‘zining ijobiy ta’sirini ko‘rsatmoqda.
Ushbu standart ilk bor Malayziya hukumati tomonidan joriy qilingan bo‘lib, mazkur davlatda ushbu tizim davlat sektorida ham, xususiy sektorda ham ijobiy natija bergan.
Ta’kidlash lozimki, ISO 37001 nafaqat korrupsiyaga qarshi tizimga nisbatan aniq talablarni belgilaydi, balki tashkilotning boshqaruv tizimiga talablarni joriy etish jarayonini sezilarli darajada soddalashtiradigan tizimni yaratish bo‘yicha rahbariy ko‘rsatmalar beradi.
Prezidentimizning 2019 yil 27 maydagi “O‘zbekiston Respublikasida korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni bilan korrupsiyaga qarshi kurashish (ISO 37001) standartlari bo‘yicha kompaniyalarni sertifikatlashtirish tizimini joriy etish vazifasi qayd etildi.
Bosh prokuratura tomonidan tegishli idoralar bilan hamkorlikda Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 17 fevraldagi 72 - f - sonli farmoyishi ijrosi yuzasidan BMT Taraqqiyot dasturi loyihasi ko‘magida xalqaro auditorlik konsalting kompaniyasi ekspertlari ishtirokida 2 ta kompaniya, 3 ta vazirlik va 4 ta hokimiyatda xalqaro standartlar asosida korrupsiyaga qarshi ichki nazorat tizimini joriy etish ishlari amalga oshirildi.
Tahlillarga ko‘ra, ekspertlar tomonidan mazkur idoralarning jami 58 ta yo‘nalishi bo‘yicha 1,5 mingga yaqin korrupsiyaviy xavf-xatarlar aniqlanib, ularni bartaraf etishga qaratilgan 600 dan ortiq tavsiyalar ishlab chiqildi.
Prezidentimizning 2021 yil 6 iyuldagi “Korrupsiyaga qarshi kurashish faoliyatini samarali tashkil etishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori bilan esa 2021 yil 1 oktyabrdan boshlab barcha davlat organlari va tashkilotlari, shu jumladan, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklarida mavjud shtat birliklari doirasida korrupsiyaga qarshi ichki nazorat tuzilmalari faoliyatini yo‘lga qo‘yish belgilandi.
Natijada bugungi kunda qariyb barcha davlat organlari va tashkilotlarida korrupsiyaga qarshi ichki nazorat tuzilmalari tashkil etilib, ularning faoliyatini tartibga solishga qaratilgan uslubiy-metodik qo‘llanmalar va idoraviy hujjatlar ishlab chiqilib, qabul qilinishi ta’minlandi.
Natijada 20 dan ortiq davlat organi va tashkilotlari “Korrupsiyaga qarshi kurashish menejment tizimi” - ISO 37001:2016 bo‘yicha xalqaro standart sertifikatini qo‘lga kiritdi.
Shuningdek, jamiyatda korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirish va korrupsiyaga qarshi kurashish samaradorligini yanada oshirish maqsadida Bosh prokurorning qonunchilik tashabbusi huquqi asosida Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 31 dekabrdagi "Korrupsiyaga oid huquqbuzarlik haqida xabar bergan yoki korrupsiyaga qarshi kurashishga boshqa tarzda ko‘maklashgan shaxslarni rag‘batlantirish tartibi to‘g‘risidagi Nizomni tasdiqlash haqida”gi 829-son qarori qabul qilingan.
Ushbu qaror ijrosini samarali ta’minlash maqsadida prokuratura organlarida korrupsiyaga oid huquqbuzarliklar haqida xabar bergan yoki korrupsiyaga qarshi kurashishga boshqa tarzda ko‘maklashgan shaxslarni rag‘batlantirish masalalarini ko‘rib chiqish bo‘yicha maxsus komissiya tashkil etilib, faoliyat ko‘rsatib kelmoqda.
Mazkur maxsus komissiyalar tomonidan 2021-2022 yillar va 2023 yilning o‘tgan davrida jami 98 nafar shaxs korrupsiyaga oid huquqbuzarlik haqida xabar bergani yoki korrupsiyaga qarshi kurashishga boshqa tarzda ko‘maklashgani sababli rag‘batlantirildi.
Rag‘batlantirilgan shaxslarning bergan xabarlariga ko‘ra 89 ta holatda pora olish va 9 ta holatda byudjet mablag‘larini juda ko‘p miqdordagi qiymatda talon - toroj qilish jinoyatlari fosh etilib, aybdor shaxslarga nisbatan jazo muqarrarligi ta’minlangan.
Xulosa qilib shuni ta’kidlash mumkinki, mazkur standartlarni joriy etish O‘zbekistonda ham fuqarolarning davlat idoralariga bo‘lgan ishonchini yanada oshishi, xodimlarning halolligini ta’minlash, huquqbuzarliklarni kamaytirish hamda aholiga davlat xizmatlari ko‘rsatishning shaffof va samarali tizimini yaratishda juda muhim va samarali vosita bo‘lib xizmat qilmoqda.
O‘zA muxbiri
Norgul Abduraimova
suhbatlashdi.