Bilim va malaka — asosiy kapital

Bugungi kunda davlatimiz tomonidan ta’lim tizimiga, xususan yoshlarning zamonaviy bilimlarini oshirish, intellektual salohiyatini boyitish, ularning zamon bilan hamnafas, yetuk insonlar bo‘lib kamol topishi uchun berilayotgan e’tibor yurtimiz taraqqiyotiga yo‘naltirilgan uzoq muddatli sarmoya sifatida katta ahamiyat kasb etib bormoqda.

Davlatimiz rahbari joriy yilning 28-avgust kuni O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining 35 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqida mazkur fikrlarga to‘xtalib o‘tar ekan,  mamlakatimizning yaqin va uzoq istiqboldagi taraqqiyotini ta’minlashga qaratilgan 7 ta milliy dasturni ilgari surdi.

Mazkur dasturlar yurtimizni yangi taraqqiyot bosqichiga olib chiqish, inson qadrini yuksaltirish, iqtisodiy va ijtimoiy salohiyatni yanada mustahkamlashga qaratilgan muhim vazifalarni qamrab oladi.

Ularning dastlabki va strategik yo‘nalishlaridan biri bilim va malakani kelgusi taraqqiyotning asosiy kapitaliga aylantirishdir. Zero, zamonaviy dunyoda raqobat nafaqat tabiiy boyliklar yoki moliyaviy resurslar, balki bilimli, malakali, yangilikka intiluvchan va yuksak salohiyatli insonlar uchun ham kechmoqda.

Shu nuqtai nazardan, ta’lim tizimini yangi sifat bosqichiga olib chiqish, har bir bolaga munosib ta’lim olish imkoniyatini yaratish, o‘qituvchi va pedagoglarning maqomi hamda kasbiy salohiyatini yuksaltirish — mamlakatimizning kelgusi taraqqiyotini belgilab beruvchi eng muhim omillardan biridir.

Shu boisdan bugungi kunda ta’lim sohasi davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilanib, mazkur yo‘nalishlardagi ishlar bugungi kunda yurtimizda olib borilayotgan keng va xalqchil islohotlarimiz markazida, strategik maqsadga aylanib bormoqda.

Ayniqsa, Davlatimiz rahbari boshchiligida so‘nggi o‘n yilda maktabgacha va maktab ta’limi tizimida amalga oshirilgan transformatsiya sohani butunlay yangi qiyofa va yangi bosqichga olib chiqdi, desak xato bo‘lmaydi.

Buning natijasida maktabgacha ta’lim bilan qamrov darajasi 2016-yilda 27 foizni tashkil etgan bo‘lsa, bugungi kunga kelib 78 foizni tashkil etmoqda.

Shu bilan birga joriy yil davomida 811 ming nafardan ortiq 6 yoshli bolalarni maktabga tayyorlovga jalb qilish natijasida qamrov ko‘rsatkichini 99,3 foizga yetkazish rejalashtirilgan.

Bolalarni maktabgacha ta’limga qamrovini oshirishda yana bir katta ahamiyatga ega bo‘lib borayotgan «Aqlvoy» loyihasi doirasida olis va chekka hududlarga qadar ushbu ta’lim turi yetib borayotganligi yurtdoshlarimizga katta manzur bo‘lib borayotganligi ham sir emas.

Ayni vaqtga qadar mamlakatimizdagi shu kabi olis hududlarda joylashgan 216 ta mahallada 648 ta ko‘chma mobil guruhlari tashkil etildi hamda 10 ming nafardan ortiq bolalar maktabgacha ta’limga qamrab olindi.

Maktabgacha ta’lim bilan qamrab olish imkoniyatlarini kengaytirish, shuningdek, alohida ta’limga ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya xizmatlarini ko‘rsatish maqsadida 99 ta tuman (shahar)da Ilk rivojlanish markazlari tashkil etildi hamda ularga 6 658 nafar bolalar qamrab olindi.

Maktabgacha ta’lim sohasidagi pedagoglar soni va ularning malaka darajasi ham yildan yilga ortib bormoqda. Misol uchun, 2017-yilda maktabgacha ta’lim tashkilotlaridagi jami pedagoglar soni 58,4 ming nafarni tashkil etgan bo‘lsa, bugungi kunda ularning soni 179,5 ming nafarga yetdi.

Maktabgacha ta’lim sohasida nodavlat ta’lim muassasalar soni sezilarli oshib borishi natijasida ayni vaqtda yurtimizdagi nodavlat hamda DXSH asosida faoliyat yuritib kelayotgan maktabgacha ta’lim muassasalari va xususiy maktablar soni ortib bormoqda.

Birgina 2026-yilning o‘tgan davri mobaynida 118 ta DXSH asosidagi maktabgacha ta’lim tashkiloti tashkil etilishi natijasida 13 779 ta, 1 100 ta oilaviy nodavlat maktabgacha ta’lim tashkiloti tashkil etilishi natijasida 42 790 ta, jami 56 569 ta yangi bola o‘rni yaratildi.

Bu ham farzandlarimizning maktabgacha ta’lim yo‘nalishiga kengroq jalb qilish, ularning sifatli ta’lim-tarbiya olishlarida muhim o‘rin tutadi.

Ta’lim jarayonlarini izchil davom ettirish hamda o‘quvchilarga munosib shart-sharoitlarni yaratib berishda ta’lim sohasi infratuzilmasini doimiy rivojlantirib borish zarur va bu boradagi ishlar ham davlatimiz tomonidan munataazm olib borilmoqda.

Xususan, 2024-2025-yillarda jami 1 379 ta umumta’lim maktabida (shundan 77 ta yangi qurilish, 1 124 ta rekonstruksiya va 178 ta mukammal ta’mirlash) qurilish-ta’mirlash ishlari olib borilgan bo‘lib, buning natijasida umumta’lim maktablarida jami 400,7 mingta yangi o‘quvchi o‘rni yaratildi va ushbu ishlarga qariyb 6,9 trln.so‘m mablag‘ yo‘naltirildi.

Shu bilan birga joriy yilda ham barcha dasturlar doirasida 768 ta maktabda (shundan 36 ta yangi qurilish, 502 ta rekonstruksiya va 230 ta mukammal ta’mirlash) qurish-ta’mirlash ishlari amalga oshirilmoqda. Mazkur maqsadlar uchun byudjetdan 5,9 trln. so‘m mablag‘ yo‘naltirilishi ko‘zda tutilgan.

Keltirib o‘tilgan ishlar natijasida maktablarda 181,2 ming yangi o‘quv o‘rinlari yaratilishi, mavjud 203,3 ming o‘rinli binolar mukammal ta’mirlanishiga erishiladi.

Albatta, bolalarimizning intellektual, ma’naviy-axloqiy, ijodiy, jismoniy va har tomonlama yetuk shaxs bo‘lib rivojlanishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratish, ta’lim-tarbiya jarayonini ilg‘or tajribalarga muvofiq innovatsion texnologiyalar asosida tashkil etish ayni kundagi maqsadlarimizning mushtarak qismidir.

Yurtimizning kelajagi bo‘lgan yigit-qizlarni har tomonlama yetuk va bilimli shaxslar etib tarbiyalash, ularning intellektual salohiyatini xalqaro minbarlarga olib chiqish bugun har qachongidan ham muhim va dolzarb bo‘lib borayotganligini ta’kidlashni istardim.

Bu borada O‘zbekistonda fan olimpiadalariga qaratilayotgan katta e’tibor va yaratilgan shaffof tizim katta yutuqlarimizga sabab bo‘lmoqda. Jumladan, mamlakatimiz yoshlarining joriy yilda 5 ta nufuzli xalqaro olimpiadada 20 ta (1 ta oltin, 8 ta kumush va 11 ta bronza) medalni qo‘lga kiritishganligini aytishni o‘zi yetarli. Natijada iqtidorli o‘quvchilarimizning xalqaro ilm maydonida so‘nggi o‘n yillikdagi ko‘rsatkichi 5 baravarga oshib, tarixiy natija qayd etildi.

2026-yilda iqtidorli o‘quvchilarimiz tomonidan 28 ta nufuzli, xalqaro va mintaqaviy olimpiadalarda jami 228 ta (38 ta oltin, 82 ta kumush va 108 ta bronza) medalni qo‘lga kiritdi medal qo‘lga kiritdi.

Bu natijalar mamlakatimizda iqtidorli yoshlarni aniqlash, tizimli tayyorlash, g‘olib o‘quvchilar hamda ularning ustozlarini munosib rag‘batlantirish sharoitlari o‘z samarasini berayotganini ko‘rsatadi.

Yuqorida ta’kidlanganidek, maktabgacha va maktab ta’limi tizimidagi izchil va uzluksiz islohotlarning bosh maqsadi maktablarimizda ta’lim sifatini oshirish hamda farzandlarimizning yuqori bilim va malakaga ega bo‘lishidir.

Sababi sifatli ta’lim olgan o‘quvchi o‘z oldiga katta va aniq maqsad qo‘ya oladi. Bu esa biz istayotgan komil va barkamol avlodni voyaga yetkazishdagi asosiy jihatlardan biridir.

Shu maqsadda vazirlik tomonidan umumiy o‘rta ta’lim maktablariga xorijiy tillarni o‘qitish maqsadida 2023-2026 o‘quv yillari davomida umumiy hisobda 2200 nafarga yaqin, Toshkent shahriga 1100 nafarga yaqin xorijiy mutaxassis jalb qilingan.

Ayni vaqtda esa respublikamizdagi umumta’lim maktablarida faoliyat yuritish uchun 40 dan ortiq xorijiy davlatdan 1 400 nafardan ortiq, xususan Toshkent shahriga 35 nafardan ortiq xorijiy mutaxassis kelgan. Mazkur xorijlik mutaxassislar vazirlik tizimidagi umumta’lim maktablarida ingliz, koreys, fransuz, xitoy, nemis, yapon tillari bo‘yicha tahsil berishmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi PF-22 son farmoniga muvofiq, 2026-2027 o‘quv yili davomida umumta’lim muassasalariga jalb etilgan xorijiy mutaxassislar sonini 2 ming nafarga yetkazish rejalashtirilgan.

Maktablarda chet tili fanini o‘qitish sifatini yanada yaxshilash maqsadida Toshkent shahrida joriy etilgan «Kelajak uchun xorijiy til» loyihasi ham bugungi kunda o‘z ijobiy samarasini berayotganligi quvonarli hol.

Xususan, 2025-2026 o‘quv yili davomida mazkur loyiha doirasida Toshkent shahridagi umumta’lim maktablarida tahsil olayotgan 11-sinf o‘quvchilari o‘rtasida Bilim va malakalarni baholash agentligi tomonidan xorijiy til bilish ko‘nikmalari bo‘yicha baholash jarayonlari tashkil etildi va unda 10 ming nafardan ortiq o‘quvchilar B1 va undan yuqori natijalarni qayd etishdi.

Shu o‘rinda ta’lim tizimining yana bir muhim bo‘g‘ini bo‘lgan Ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari agentligi tizimidagi ta’lim muassasalari faoliyatiga to‘xtalib o‘tishni xohlardim.

2019-yilda tashkil etilgan mazkur tizimda dastlab 16 ta (4 ta Prezident, 9 ta ijod va 3 ta ixtisoslashtirilgan) ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan bo‘lsa, bugungi kunda ularning soni 15 baravarga oshib, ta’lim muassasalari soni 249 taga yetdi. Birgina joriy o‘quv yilida tizimdagi maktablar soni yana 21 taga ko‘payishi natijasida 5 mingdan ortiq iqtidorli o‘quvchilarning sifatli ta’lim olish imkoniyatlari yaratildi.

Ayni vaqtda mazkur maktablarda 88 mingga yaqin o‘quvchiga 9 mingdan ziyod pedagog tomonidan zamonaviy ta’lim dasturlari asosida ta’lim-tarbiya berilmoqda. Shuningdek, ijod va ixtisoslashtirilgan maktablarda STEM fanlarini bosqichma-bosqich ingliz tilida o‘qitish amaliyoti kengaytirilmoqda.

Aytish lozimki, tizimda kadrlarni saralashning shaffof va raqobatbardosh mexanizmi shakllantirilib, maktablarga rahbar xodimlarni ikki bosqichli, pedagog xodimlarni esa uch bosqichli tanlov asosida ishga qabul qilish tizimi joriy etildi. Bu orqali yuqori bilim va salohiyatga ega, zamonaviy pedagogik yondashuvlarni puxta egallagan kadrlarni tizimga jalb etishga alohida e’tibor qaratilmoqda.

Shu bilan birga, iqtidorli yoshlarni erta aniqlash va ularni nufuzli xorijiy oliy ta’lim muassasalariga maqsadli tayyorlashga qaratilgan “Prezident iqtidorli farzandlari” milliy dasturi yo‘lga qo‘yilib, dastur doirasida 3 000 nafar o‘quvchi maxsus tayyorgarlikka jalb etilgan.

O‘quvchilarni saralab olish jarayonida ham xalqaro tajriba va shaffof baholash mexanizmlari keng qo‘llanilmoqda. Prezident maktablariga qabul Cambridge xalqaro tashkiloti bilan hamkorlikda ikki bosqichda amalga oshirilmoqda. Ijod maktablariga qabul O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi bilan hamkorlikda uch bosqichda, ixtisoslashtirilgan maktablarga esa Marshall Cavendish bilan hamkorlikda tashkil etilayotgan imtihonlar natijalari asosida amalga oshirilmoqda.

Amalga oshirilayotgan islohotlar natijasi o‘quvchilarning xalqaro maydondagi yutuqlarida ham yaqqol namoyon bo‘lmoqda. 2025-yil davomida Agentlik tizimi o‘quvchilari nufuzli xalqaro va mintaqaviy fan olimpiadalarida 127 ta (24 ta oltin, 46 ta kumush va 57 ta bronza) medalni qo‘lga kiritdi. Bu O‘zbekiston o‘quvchilari tomonidan ushbu musobaqalarda qo‘lga kiritilgan jami medallarning 60,4 foizini tashkil etadi.

Ayniqsa, bitiruvchilarning dunyoning yetakchi universitetlariga kirish natijalari alohida e’tiborga loyiq. 2025-2026 o‘quv yilida Prezident, ijod va ixtisoslashtirilgan maktablarning 34 nafar 11-sinf o‘quvchisi dunyoning TOP-300 taligiga kiruvchi oliy ta’lim muassasalariga 100 foizlik grant asosida muddatidan oldin qabul qilindi.

Jumladan, Muhammad al-Xorazmiy nomidagi ixtisoslashtirilgan maktab o‘quvchilari Elbek Zohidjonov va Asilbek Sunnatov Massachusetts Institute of Technology — MIT universitetiga, Farg‘ona shahridagi Prezident maktabi o‘quvchisi Dilafro‘z Sobirova esa Garvard universitetiga to‘liq grant asosida qabul qilindi.

Umuman olganda, Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan maktabgacha va maktab ta’limi sohasida olib borilayotgan keng va hayotiy islohotlar bugun tom ma’noda o‘z samarasini ko‘rsatyapti, desam adashmayman.

Davlatimiz rahbarining mustaqilligimizning 35 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqi va unda muhim dasturlardan biri sifatida belgilangan bilim va malakani kelgusi taraqqiyotning asosiy kapitaliga aylantirish — chinakam ma’noda bugun katta va ezgu maqsadimizga aylanib borayotganligi bor gap.

Bu hayotiy tashabbuslar esa har bir yurtdoshimiz hayoti va turmush tarzining o‘zgarishi, yoshlarimizning kelajakda munosib barkamol avlod bo‘lib kamol topishida muhim asos bo‘lib xizmat qilishi, tabiiy.

E’zoza Karimova,

Maktabgacha va maktab ta’limi vaziri