7 ta milliy dastur va ularning Andijon viloyatidagi istiqbollari

Mustaqillikning 35 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi prezident nutqi yuzasidan mulohazalar

Har yili 31-avgust arafasida xalqimiz Mustaqillik bayramini nishonlar ekan, bu sana ortidan oddiy tantana emas, balki millatning o‘z yo‘lini qayta anglashi turibdi. 2026-yil 28-avgustda Yangi Toshkentda bo‘lib o‘tgan tantanali marosimda Prezident Shavkat Mirziyoyev so‘zlagan nutq ham, menimcha, shunchaki bayram tabrigi emas edi. Unda davlat rahbari kelgusi o‘n yillikni “Milliy yuksalish davri” deb atab, inson qadrini yanada yuksaltiruvchi 7 ta milliy dasturni e’lon qildi. Men bu mavzuni o‘qiganimda, dastlab bu — Toshkent yoki markaz uchun belgilangan reja deb o‘yladim. Ammo chuqurroq mulohaza yuritganimda, aynan shu 7 yo‘nalishning har biri bizning — Andijon viloyati kabi zich aholi yashaydigan, agrar va sanoat salohiyati katta, lekin yer va suv tanqisligi o‘tkir his qilinadigan hudud uchun juda ham dolzarb ekanini tushundim.

Quyida ana shu 7 ta milliy dasturning mazmun-mohiyatidan kelib chiqib, ularni Andijon viloyatida qanday tatbiq etish mumkinligi xususidagi o‘z shaxsiy munosabatimni bayon qilmoqchiman. Bu — rasmiy tahlil emas, balki shu yerda yashovchi, shu muammolarni kundalik hayotda kuzatib yurgan odam sifatidagi fikrlarim.

Bilim va malaka — Andijon uchun eng arzon, lekin eng qimmatli resurs

Prezident nutqida ta’kidlaganidek, birinchi milliy dastur bilim va malakani kelgusi taraqqiyotning asosiy kapitaliga aylantirishga qaratilgan. Maktabgacha tayyorgarlik qamrovini 100 foizga yetkazish, barcha maktablarni xalqaro baholash dasturlari bilan qamrab olish, texnikumlarda xalqaro standartlarni joriy etish — bular umumrespublika vazifalari. Ammo Andijon viloyatining o‘ziga xos jihati shundaki, biz mamlakatdagi eng zich aholi joylashgan hududlardan biri bo‘lib, yoshlar ulushi boshqa ko‘plab viloyatlardan yuqori. Demak, ushbu dasturning samarasi yoki nuqsoni eng avvalo biz tomonda seziladi.

Men shaxsan shunga ishonamanki, viloyatimizda texnikum va kasb-hunar kollejlarini mintaqa sanoatining real ehtiyojiga — to‘qimachilik, yengil sanoat, mashinasozlikka moslab qurish kerak. Xursandchilik bilan kuzatyapmanki, so‘nggi kunlarda Andijon to‘qimachilik sanoatiga sun’iy intellekt va dual ta’lim joriy etilayotgani haqida xabarlar chiqmoqda. Bu — to‘g‘ri yo‘nalish. Ammo mening nazarimda, bu tajribani faqat bir-ikki korxona bilan cheklamay, viloyatdagi barcha yirik to‘qimachilik klasterlariga, shuningdek qishloq xo‘jaligi texnikasini ta’mirlash va xizmat ko‘rsatish sohasiga ham tatbiq etish lozim. Chunki Andijon yoshlari uchun eng katta muammo — bilim olgandan keyin o‘sha bilimni ro‘yobga chiqaradigan ish o‘rnining yo‘qligi. Agar ta’lim korxona ehtiyojidan uzilib qolsa, ming xil zamonaviy dastur ham samara bermaydi.

Sog‘liq va uzoq umr — zich aholi uchun profilaktika muhim

Ikkinchi milliy dastur aholining sog‘lom bo‘lishi va uzoq umr ko‘rishini ta’minlashga qaratilgan. Profilaktika modeliga o‘tish, davlat tibbiy sug‘urtasini barcha xonadonlarga yetkazish, dunyoning nufuzli klinikalarini jalb etish — bular barchasi mazmunli qadamlar.

Men bu borada Andijon viloyati uchun alohida xavotir va umidni birdek his qilaman. Xavotirim shundaki, aholi zichligi yuqori bo‘lgan tumanlarimizda — ayniqsa Andijon shahri, Asaka, Xo‘jaobod kabi hududlarda — oilaviy poliklinikalarning yuklanishi boshqa viloyatlardagidan ancha og‘ir. Umidim esa shundaki, agar davlat mablag‘lari profilaktikaga yo‘naltirilsa, aynan shunday zich yashaydigan hududlarda kasallikning oldini olish iqtisodiy jihatdan ham, insoniy jihatdan ham eng katta samarani beradi. Mening fikrimcha, viloyatimizda “mahallabay” tizimi doirasida har bir mahallaga biriktirilgan tibbiyot xodimining vazifasini kengaytirib, u faqat kasal bo‘lganda emas, balki yiliga kamida ikki marta sog‘lom odamlarni ham ko‘zdan kechirishi shart qilib qo‘yilishi kerak. Bu — oddiy, lekin uzoq muddatda juda samarali yechim.

Yuqori texnologiya va mehnat unumdorligi — Andijon sanoati uchun tarixiy imkoniyat

Uchinchi milliy dastur iqtisodiyotni yuqori texnologiya va mehnat unumdorligi modeliga o‘tkazishni nazarda tutadi. Kelgusi o‘n yilda 450 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilish, sanoatda 2 millionta yuqori daromadli ish o‘rni yaratish kabi vazifalar qo‘yildi.

Mana shu o‘rinda men o‘zimning eng katta umidimni bayon qilmoqchiman. Andijon viloyati — “O‘zavtosanoat” tizimi, to‘qimachilik va oziq-ovqat sanoatining yirik markazlaridan biri. Ammo shu paytgacha bu sohalarning ko‘pchiligi arzon ishchi kuchiga asoslangan, past texnologik darajadagi ishlab chiqarishga tayangan. Agar mamlakat miqyosida yuqori texnologiyaga o‘tish strategiyasi amalga oshirilsa, Andijon xuddi shu tarmoqlarni modernizatsiya qilish orqali yutuqda bo‘lishi mumkin. Kichik gidroelektrostansiyalar uchun zamonaviy uskunalar ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yilayotgani — buning yaqqol misoli. Menimcha, viloyat hokimiyati endi investorlarni oddiy “arzon yer, arzon ishchi kuchi” shiori bilan emas, balki “yuqori texnologiyali, malakali kadrlar mavjud hudud” sifatida jalb qilishi kerak. Aks holda biz doimo quyi bo‘g‘inda — xom ashyo va oddiy tikuvchilik darajasida qolib ketamiz.

Suv va tabiat — Andijon uchun hayot-mamot masalasi

To‘rtinchi milliy dastur suv va tabiatga munosabatni tubdan o‘zgartirishga qaratilgan bo‘lib, menimcha, aynan shu yo‘nalish Andijon viloyati uchun eng dolzarb, hatto aytish mumkinki, hayot-mamot ahamiyatiga ega masaladir. Nega desangiz, viloyatimiz Farg‘ona vodiysining eng zich sug‘oriladigan, lekin suv resurslari cheklangan hududlaridan biri. Har yili paxta va boshqa ekinlar uchun ishlatiladigan suvning katta qismi eski, samarasiz usullarda isrof bo‘lib ketayotganini ko‘pchiligimiz o‘z ko‘zimiz bilan ko‘rganmiz.

Prezident nutqida keltirilgan — kelgusi besh yilda ekin maydonlarida suv tejaydigan texnologiyalar qamrovini 100 foizga yetkazish vazifasi Andijon uchun shunchaki statistik raqam emas, amalda yashash-yashamaslik masalasi bo‘lishi kerak, deb hisoblayman. Tomchilatib sug‘orish tizimlarini nafaqat yirik fermer xo‘jaliklarida, balki tomorqa va kichik yer egalari orasida ham ommalashtirish zarur, chunki viloyatimizda aynan kichik yer uchastkalari soni ko‘p. Shuningdek, “Yashil makon” harakati doirasida shahar va tuman markazlarida yashillik ko‘lamini oshirish borasida ham Andijon kabi issiq va changli iqlimga ega hududda bu nafaqat estetik, balki sog‘liq uchun ham jiddiy omil ekanini ta’kidlashni istardim.

Sud mustaqilligi va qonun ustuvorligi — tadbirkor uchun ishonch muhiti

Beshinchi milliy dastur sud mustaqilligini kuchaytirish va qonun ustuvorligini ta’minlashga qaratilgan. Bu yo‘nalish, e’tirof etish kerakki, kundalik hayotda unchalik “ko‘zga ko‘rinmaydigan”, lekin uzoq muddatli taraqqiyot uchun eng fundamental asosdir.

Mening nazarimda, Andijon viloyatida kichik va o‘rta biznes vakillari, ayniqsa to‘qimachilik va qishloq xo‘jaligi sohasidagi tadbirkorlar uchun eng katta muammolardan biri — nizolar yuzasidan adolatli va tezkor hal etiladigan sud amaliyotiga bo‘lgan ishonchning yetarli emasligi. Agar huquqiy tarbiya maktabdan boshlab tizimli yo‘lga qo‘yilsa va fuqarolar hamda tadbirkorlarning qonuniy kafolatlari mustahkamlansa, bu viloyatimizdagi yosh tadbirkorlar sonining va investitsiya muhitining sifat jihatdan o‘sishiga xizmat qiladi, deb o‘ylayman.

Mahalla — Andijonning eng qadimiy va eng kuchli an’anaviy instituti

Oltinchi milliy dastur mahallani jamiyat taraqqiyotining asosiy buyurtmachisiga aylantirishga qaratilgan. Shaxsan men uchun bu yo‘nalish alohida yaqin, chunki Andijon viloyati — mahalla an’analari hamon kuchli saqlanib qolgan hududlardan biri. Tuman byudjeti, investitsiya dasturi va infratuzilma loyihalarini mahalla buyurtmasi asosida shakllantirish g‘oyasi, menimcha, aynan bizning viloyatda eng tabiiy tarzda qabul qilinishi mumkin, chunki odamlarimiz o‘z mahallasining ehtiyojini yaxshi biladi va mas’uliyatni his qiladi.

Ammo buni amalda tatbiq etishda bir xavotirim bor: mahalla fuqarolar yig‘ini rahbariyati shunchaki “yuqoridan kelgan yo‘riqnomani” qog‘ozda bajaruvchi bo‘g‘inga aylanib qolmasligi kerak. Aksincha, har bir mahalla yig‘inida aholi o‘z ehtiyojini — yo‘l ta’miri kerakmi, bog‘cha kerakmi, irrigatsiya tarmog‘i kerakmi — ochiq muhokama qilib, shu asosda tuman byudjetiga taklif kiritishi uchun real mexanizm yaratilishi shart. Aks holda bu g‘oya ham, afsuski, qog‘ozda chiroyli, amalda samarasiz bo‘lib qolishi mumkin.

Tinchlik va do‘stlik diyori — chegaradosh viloyat uchun alohida ma’no

Yettinchi milliy dastur O‘zbekistonning tinchlik va do‘stlik diyori sifatidagi nufuzini yuksaltirishga qaratilgan. Bu yo‘nalish, birinchi qarashda, tashqi siyosat masalasidek tuyulishi mumkin. Ammo Andijon viloyatining Qirg‘iziston bilan chegaradoshligini eslasak, mintaqaviy totuvlik va qo‘shnichilik munosabatlarining mustahkamligi biz uchun abstrakt tushuncha emas, balki kundalik hayotning bir qismidir. Chegara hududlaridagi savdo-sotiq, turizm va madaniy almashinuvning rivojlanishi bevosita ana shu tinchlik va do‘stlik siyosatining natijasidir.

Shuningdek, viloyatimizda turli millat va elat vakillari yashaydigan mamlakatimizning umumiy manzarasidan kelib chiqib aytishim mumkinki, Andijonning o‘zida ham turli millat va elat vakillari asrlar davomida tinch-totuv yashab kelmoqda. Bu — bizning tabiiy boyligimiz bo‘lib, uni asrash va yanada mustahkamlash har birimizning vazifamiz, deb hisoblayman.

Mening shaxsiy e’tiqodimcha, bu dasturlarning muvaffaqiyati faqat markaziy hukumat qarorlariga emas, balki har birimizning — oddiy fuqaro, tadbirkor, pedagog yoki mahalla faoli sifatidagi — kundalik mas’uliyatimizga ham bog‘liq. Agar biz bu yo‘nalishlarni rasmiy hujjat sifatida emas, balki o‘z hayotimizni yaxshilash uchun berilgan amaliy imkoniyat sifatida qabul qilsak, Andijon viloyati kelgusi milliy yuksalish davrida nafaqat ijrochi, balki namunali hududlardan biriga aylanishi mumkin, deb ishonaman.

Akramjon Mamajonov, professor,

Andijon qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti,

Buxgalteriya hisobi va audit kafedrasi mudiri