Adabiyot — xalqlarni birlashtiruvchi ko‘prik

Buxoroda VII Turk dunyosining adabiyot va kitob festivalida mushtarak ma’naviy meros, ijodiy hamkorlik va yangi avlod tafakkuri sari muhim qadam qo‘yildi.

Ayrim tadbirlar borki, ularning ahamiyati o‘tkazilgan joyi yoki ishtirokchilari soni bilan emas, balki insonlar qalbida uyg‘otgan tuyg‘ulari, millatlar o‘rtasida mustahkamlagan ma’naviy rishtalari va kelajak uchun ochgan imkoniyatlari bilan o‘lchanadi. Adabiyot va kitob bayramlari ana shunday ulug‘vor maqsadlarga xizmat qiladi. Zero, adabiyot — xalqning qalbi, kitob — tafakkur xazinasi, so‘z esa zamonlar va avlodlarni bir-biriga bog‘lovchi bebaho ma’naviy ko‘prikdir. Shu ma’noda, qadimiy va hamisha navqiron Buxoro zaminida O‘zbekistonda ilk bor VII Turk dunyosi adabiyot va kitob festivalining tashkil etilishi katta ma’naviy va madaniy ahamiyatga ega voqea bo‘ldi. Buxoro davlat pedagogika institutida o‘tkazilgan ushbu nufuzli xalqaro anjuman turkiy xalqlarning boy adabiy merosini namoyon etish, mushtarak tarix va qadriyatlarni yanada chuqurroq anglash, ijodkorlar hamda yoshlar o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlashga qaratilgani bilan e’tiborlidir.

Festivalda Turkiya, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Turkmaniston, Vengriya va Shimoliy Kipr Turk Respublikasidan tashrif buyurgan mehmonlarning ishtirok etishi tadbirning xalqaro miqyosini yanada kengaytirdi. Turli mamlakatlardan kelgan adiblar, shoirlar, olimlar, ta’lim va madaniyat vakillarini bir maydonda jamlagan ushbu uchrashuv adabiyotning chegara bilmas qudratini yana bir bor namoyon etdi.

Bugun mamlakatimizda ta’lim va tarbiya sifatini oshirish, yoshlarni milliy va umuminsoniy qadriyatlar ruhida kamol toptirish, kitobxonlik madaniyatini yuksaltirish hamda boy tarixiy-ma’naviy merosimizni dunyoga keng tanitish davlat siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.

Davlat rahbarining ma’naviy taraqqiyotni yuksaltirish, yoshlar ma’naviyatini mustahkamlash, kitobxonlikni ommalashtirish va O‘zbekistonning xalqaro madaniy aloqalarini kengaytirishga qaratilgan tashabbuslari bu boradagi ishlarning mazmun-mohiyatini belgilab bermoqda. Zero, taraqqiyot faqat iqtisodiy ko‘rsatkichlar, yangi inshootlar yoki zamonaviy texnologiyalar bilan emas, balki jamiyatning ma’naviy salohiyati, insonlarning fikrlash madaniyati va yosh avlodning intellektual imkoniyatlari bilan ham o‘lchanadi.

Turk dunyosi adabiyot va kitob festivali ana shu ezgu maqsadlarga hamohangligi bilan ahamiyatlidir. Chunki kitob o‘qigan, badiiy tafakkuri rivojlangan, o‘z tarixi va ildizlarini anglagan yoshgina ertangi kunning bilimli mutaxassisi, mustaqil fikrlaydigan fuqarosi va Vatan taqdiriga daxldor inson bo‘lib yetishadi.

Bunday xalqaro tadbirlarning ta’lim muassasalarida o‘tkazilishi esa alohida ahamiyat kasb etadi. Zero, oliy ta’lim dargohlari faqat bilim beriladigan maskan emas, balki shaxs kamoloti, dunyoqarash shakllanishi va ma’naviy yuksalish uchun muhim muhit hamdir.

Asrlar davomida ilm-fan, adabiyot, san’at va ma’rifat markazlaridan biri bo‘lib kelgan Buxoro bugun ham o‘zining ana shu tarixiy maqomini yangi mazmun bilan boyitmoqda. Bu zaminda buyuk allomalarning ilmiy merosi, mutafakkirlarning hikmatlari, shoir va adiblarning bebaho asarlari avlodlar ma’naviyatini oziqlantirib kelmoqda.

Shunday boy ma’naviy muhitda turkiy xalqlar adabiyotiga bag‘ishlangan xalqaro festivalning o‘tkazilishi ramziy ma’no kasb etadi. Chunki Buxoro tarixan turli xalqlar, madaniyatlar va ilm ahli uchrashgan, fikrlar almashilgan, ma’rifat qadrlangan maskan sifatida tanilgan.

Festival ochilish marosimida Buxoro davlat pedagogika instituti rektori Bahodir Ma’mupov so‘zga chiqib, tadbirning turkiy xalqlar o‘rtasidagi adabiy-madaniy aloqalarni mustahkamlash, mushtarak tarix va ma’naviy qadriyatlarni keng targ‘ib etishdagi ahamiyatini ta’kidladi. Mehmonlarni samimiy qutlab, festivalning ishiga muvaffaqiyat tiladi.

Darhaqiqat, bugungi globallashuv davrida xalqlarning o‘zligini anglashi, milliy madaniyatini asrab-avaylashi va boshqa xalqlar bilan o‘zaro hurmatga asoslangan munosabatlarni rivojlantirishi muhim ahamiyatga ega. Adabiyot esa bu jarayonda eng ta’sirchan vositalardan biridir. U insonni faqat o‘ylashga emas, balki o‘zgalarni tushunishga, boshqa xalqning dardu quvonchini his etishga ham o‘rgatadi.

Festival doirasidagi ma’ruzalar va fikr almashuvlarida turkiy xalqlar adabiyotining o‘ziga xos jihatlari, ijodiy aloqalarni rivojlantirish, umumiy adabiy merosni asrab-avaylash va kelajak avlodlarga yetkazish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.

Xalqaro turkiy mualliflar ittifoqi raisi, Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi matbuot kotibi, shoir Xayal Rza, Buxoro davlat universiteti rektori, professor Obidjon Hamidov, Xalqaro turkiy mualliflar ittifoqi vakili, turkiyalik yozuvchi va shoir Mahmut O‘zkoja hamda xalqaro tashkilot koordinatori Ayten Qurbonova o‘z fikr-mulohazalari va takliflari bilan ishtirok etdilar. Shuningdek, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Buxoro viloyati bo‘limi rahbari Shodmon Sulaymon va “Qorovulbozor tongi” gazetasi muharriri Bahrom Soliyevning chiqishlari mahalliy adabiy muhit va milliy matbuotning ma’naviy hayotdagi o‘rnini yoritishga xizmat qildi.

Mazkur muloqotlar bir haqiqatni tasdiqlaydi: xalqlarning tili va adabiy an’analarida o‘ziga xoslik mavjud bo‘lsa-da, ularni ezgulik, muhabbat, inson qadri, adolat va vatanparvarlik kabi mushtarak tuyg‘ular birlashtiradi.

Turkiy xalqlarning og‘zaki ijodi, dostonlari, maqollari, qo‘shiqlari va yozma adabiyotidagi umumiy jihatlar bu xalqlarning tarixiy yaqinligini namoyon etadi. Ushbu merosni o‘rganish esa o‘tmishni eslash bilangina cheklanmaydi. Bu — bugungi hamkorlikni mustahkamlash, kelajak uchun yangi adabiy loyihalar yaratish, asarlarni tarjima qilish va yosh ijodkorlarga xalqaro maydonga chiqish imkoniyatlarini kengaytirish demakdir. Aynan shu nuqtai nazardan qaralganda, festival faqat tantanali tadbir emas, balki turkiy dunyoda adabiy hamkorlikni yangi bosqichga olib chiqishga qodir bo‘lgan muhim muloqot maydonidir.

Festivalning eng ta’sirchan lahzalari institutning “Yoshlar bog‘i”da tashkil etilgan she’riyat kechasida namoyon bo‘ldi. Unda Tillar fakulteti talabalari, professor-o‘qituvchilar, she’riyat ixlosmandlari va xalqaro mehmonlar faol ishtirok etishdi.

Davraga she’r ohangi, samimiy tuyg‘ular va ijodiy ruh hukmron bo‘ldi. Ishtirokchilar o‘zlariga manzur bo‘lgan she’rlar va adabiy namunalarni ifodali o‘qib, so‘z san’atining inson qalbiga ta’sirini namoyon etdilar. Ayniqsa, talaba-yoshlarning badiiy ifoda mahorati, adabiyotga bo‘lgan qiziqishi va sahna madaniyati kechaga alohida joziba bag‘ishladi.

Shoirlar Mahmut O‘zkoja va Behruz Niftaliyevning ijod namunalari esa ishtirokchilarga ko‘tarinki kayfiyat ulashdi. Festival mehmonlarining sevimli she’rlaridan parchalar o‘qib berishi turli mamlakatlar vakillarini bir-biriga yaqinlashtirgan samimiy muloqotga aylandi.

She’riyatning buyuk qudrati ham shunda: uning ta’sirini his etish uchun ba’zan bir xil tilda so‘zlashish shart emas. Chunki samimiy tuyg‘u, ezgulikka intilish va go‘zallikni anglash insonlarni birlashtiradigan umumiy tildir.

Talabalar uchun esa bunday uchrashuvlar, ayniqsa, muhim. Ular mashhur ijodkorlarni yaqindan ko‘rish, ularning fikrlarini eshitish, o‘z ijodiy qobiliyatini namoyon etish va adabiyotga bo‘lgan munosabatini yanada mustahkamlash imkoniga ega bo‘ladilar. Bu esa yoshlarning faqat kasbiy bilimini emas, balki ma’naviy dunyosini ham boyitadi.

VII Turk dunyosi adabiyot va kitob festivali ana shunday ezgu maqsadlarga xizmat qilishi bilan ahamiyatli. U yoshlarga kitobni faqat bilim manbai emas, balki o‘zlikni anglash, dunyoqarashni kengaytirish va insonlar o‘rtasida ma’naviy yaqinlikni qaror toptirish vositasi sifatida ham namoyon etdi.

Festival tajribasini kelgusida ham rivojlantirish, talabalarning ijodiy ishlarini xalqaro maydonda targ‘ib qilish, turkiy xalqlar adiblari asarlarining tarjimalari va taqdimotlarini tashkil etish kabi tashabbuslar tadbirning uzoq muddatli samaradorligini yanada oshirishi mumkin.

Buxoro davlat pedagogika institutida o‘tkazilgan VII Turk dunyosi adabiyot va kitob festivali turkiy xalqlarning mushtarak ma’naviy ildizlarini anglash, adabiy-madaniy hamkorlikni mustahkamlash va yoshlar qalbida kitobga muhabbat uyg‘otish yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi.

Ushbu anjumanning ahamiyatini faqat qatnashgan mamlakatlar yoki o‘tkazilgan tadbirlar bilan baholab bo‘lmaydi. Uning haqiqiy qiymati — ijodkorlar o‘rtasida yangi aloqalarning paydo bo‘lishida, talabalarning adabiyotga bo‘lgan qiziqishi ortishida, mushtarak merosning yanada keng targ‘ib etilishida va turkiy xalqlar o‘rtasidagi ma’naviy yaqinlikning mustahkamlanishida namoyon bo‘ladi.

Eng muhimi, bunday festivallar bizga bir haqiqatni eslatadi: xalqlarning kelajagi nafaqat iqtisodiy imkoniyatlar, balki ma’naviy boylik, bilim va o‘zaro ishonchga ham bog‘liq. Kitobni qadrlagan jamiyat tafakkurni qadrlaydi, adabiyotni e’zozlagan avlod esa inson qadrini chuqurroq anglaydi.

Buxoroda jaranglagan she’rlar, yangragan fikrlar va samimiy muloqotlar turkiy xalqlarning mushtarak merosi o‘tmishning yodgorligi emas, balki bugungi hamkorlik va ertangi taraqqiyot uchun mustahkam ma’naviy poydevor ekanini namoyon etdi.

Zero, kitob insonni kamolga yetkazadi, adabiyot xalqlarni yaqinlashtiradi, ma’naviyat esa kelajakni bunyod etadi. Turk dunyosi adabiyot va kitob festivalining eng katta yutug‘i ham ana shu ezgu g‘oyalarni insonlar qalbiga yetkaza olganidadir.

Zarif Komilov, O‘zA muxbiri