Талабаликка тавсия этилмаслик, имкониятлар тугади дегани эмас...
Олий таълимга киришда йил сайин рақобат кучаймоқда. Бу йил қарийб 678 минг нафар абитуриент университетга кириш учун ҳаракат қилди. Аммо уларнинг барчаси ҳам талабалик бахтига эриша олмади. Ўтиш балларининг сезиларли ошиши эса бу йилги қабулда ҳар бир баллнинг қиймати янада ортганини кўрсатди.
Бугун мамлакатимизда ОТМлар қуввати етарли. Аммо битирувчиларнинг иш билан таъминланганлик даражаси қай тарзда кечмоқда?
Мутасаддиларнинг таъкидлашича, мавжуд университетлар сиғими меҳнат бозоридаги барча эҳтиёжни қоплаш учун етарли. Шу сабабли янги олий таълим муассасаларини очишга ҳозирча эҳтиёж йўқ. Чунки у сифатсиз таълим берадиган университетга айланиб қолиши мумкин. Бундан ташқари 2026 йилда ОТМни тамомлаган битирувчиларнинг 70 фоизи иш билан таъминланган, йил якунига қадар ушбу кўрсаткични 100 фоизга етказиш режалаштирилган.
Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигида бўлиб ўтган “2026/2027 ўқув йили учун олий таълим муассасаларига қабул жараёнлари натижалари: якуний кўрсаткичлар ва кейинги қадамлар” мавзусидаги матбуот анжуманида тақдим этилган маълумотларга кўра, бу йил 677,9 минг нафар ёш бакалавриатга кириш учун рўйхатдан ўтган бўлса, уларнинг 389,1 минг нафари 56,7 баллдан юқори натижа қайд этиб, танловда иштирок этиш имкониятига эга бўлди. Якунда эса 209,1 минг нафар абитуриент талабаликка тавсия этилган.
Рўйхатдан ўтганлар билан талабаликка тавсия этилганлар ўртасидаги фарқ қарийб 469 минг нафарни ташкил этади. Қабул жараёни “аввал тест — сўнг танлов” тамойили асосида икки босқичда ташкил этилди. Тест синовлари республика бўйича 64 та катта сиғимли бинода ўтказилди. Барча бинолар стационар ва 360 даражага айланувчи видеокузатув мосламалари билан жиҳозланди. Тест жараёнлари абитуриентларнинг ота-оналари учун test2026.uz сайти орқали онлайн трансляция қилиб борилди. Миллий ва халқаро сертификатларга эга қарийб 13 минг нафар, шунингдек, белгиланган имтиёзларга эга 302 нафар абитуриент тест синовларидан озод қилинди. Тест натижалари эса синов ўтказилган куннинг эртасига эълон қилиб борилди. Кўриниб турибдики, қабул имкониятлари кенгайган, аммо рақобат ҳам ошган.
Жорий ўқув йилида бакалавриат учун жами 201 719 та қабул квотаси ажратилди. Бу ўтган йилга нисбатан 6 392 тага кўп. Давлат грантлари ҳам кўпайтирилиб, 36 023 та ўрин белгиланди. Бироқ квоталарнинг ошиши автоматик равишда рақобат пасайишини англатмади. Аксинча, давлат гранти бўйича ўртача ўтиш бали 121,8 баллдан 134,6 баллга, контракт бўйича эса 84,9 баллдан 93,7 баллга кўтарилди. Яъни грантга кириш учун ўртача натижа 12,8 баллга, контракт учун эса 8,8 баллга ошган. Бу абитуриентлар ўртасидаги рақобат жиддий кучайганини англатади.
Абитуриентлар танловида ҳам меҳнат бозоридаги тенденциялар акс этмоқда. Энг кўп қизиқиш билдирилган йўналишлар орасида “Даволаш иши”, “Иқтисодиёт” ва “Филология ва тилларни ўқитиш: инглиз тили” бор. Олий таълим муассасалари кесимида эса Тошкент давлат иқтисодиёт университети, Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети ва Ўзбекистон Миллий университети энг кўп танланган ОТМлар қаторида бўлган. Шу билан бирга, давлатнинг қабул сиёсатида замонавий технологияларга эҳтиёж ҳам алоҳида ўрин эгалламоқда. Хусусан, ахборот технологиялари ва сунъий интеллект йўналишлари бўйича давлат грантлари 35 фоизга оширилгани меҳнат бозорида талаб юқори бўлган мутахассисликларга эътибор кучайганини кўрсатади.
Хўш, 2026/2027 ўқув йилида талабаликка тавсия этилмаган ёшлар учун қандай имкониятлар тақдим этилади?
Қайд этилишича, талабаликка тавсия этилмаган абитуриентлар учун қўшимча қабул ва табақалаштирилган тўлов-контракт механизмлари мавжуд. Бундан ташқари, университетга кира олмаган ёш профессионал таълим тизими, хусусан, техникумларда ўқиб, касб ва мутахассислик эгаллаши мумкин. Ҳозирда бутун дунёда, жумладан, Ўзбекистонда ҳам ўрта бўғин мутахассисларига талаб юқори. Шу боис техникумларни халқаро даражага олиб чиқиш ишлари амалга оширилмоқда. Хусусан, бу йил 100 та техникум шундай даражага чиқарилади. Уларни битирган ёшлар нафақат Ўзбекистонда, балки 70 дан ортиқ давлатда дипломи асосида ишлаши мумкин.
Демак, мандат натижаси ёшларнинг таълим йўлини тўлиқ белгилаб бермайди. Университетга кириш имконияти бўлмаган тақдирда ҳам касб эгаллаш ва кейинчалик таълимни давом эттириш учун бошқа имтиёзлар берилади.
Муҳайё Тошқораева, ЎзА
