Сифатсиз бензин — қимматга тушган хато
Автомобиль учун бир неча литр бензин — оддий хариддек кўринади. Аммо гап ёқилғининг сифати ҳақида кетганда, масала бир неча литр бензин билан чекланиб қолмайди. Сифатсиз ёқилғи автомобил двигателига зарар етказиши, ҳайдовчининг ортиқча харажат қилиши, энг муҳими, истеъмолчи ҳуқуқларининг поймол этилишига олиб келиши мумкин.
Шу боис мамлакатимизда ёқилғи-энергетика ресурсларидан оқилона ва қонуний фойдаланиш, бозорда сифат талабларига қатъий риоя этилишини таъминлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Давлат раҳбари ташаббуслари асосида истеъмолчилар манфаатини ҳимоя қилиш, тадбиркорлик муҳитида қонунийлик ва ҳалол рақобатни таъминлаш, маҳсулот сифати устидан назоратни кучайтириш борасида тизимли чора-тадбирлар амалга оширилмоқда. Бироқ айрим ҳолатлар соҳада назорат ва масъулият масаласи ҳали ҳам долзарб эканини кўрсатмоқда.
Бухоро вилояти Ғиждувон туманида ўтказилган назорат тадбири давомида “G. L. G. O.” МЧЖга қарашли автомобилларга ёқилғи қуйиш шохобчаси — АЁҚШда реализация қилинаётган АИ-95 русумли автобензиндан намуна олинган.
Маҳсулот шунчаки кўздан кечирилиб, ташқи белгисига қараб баҳоланмаган. Бензин махсус лаборатория таҳлилидан ўтказилган. Натижа эса жиддий саволларни юзага чиқарди. Таҳлил натижаларига кўра, АИ-95 русумли автобензин амалдаги давлат стандартлари талабларига жавоб бермаган. Яъни истеъмолчига юқори сифатли ёқилғи сифатида таклиф этилган маҳсулот белгиланган меъёрларга мос эмаслиги аниқланган.
Бу ерда масаланинг энг муҳим жиҳати шундаки, бензин сифатидаги камчиликни оддий истеъмолчи кўз билан аниқлай олмайди. Ҳайдовчи шохобчага кириб, маблағини тўлайди ва автомобил бакига қуйилган ёқилғи сифатли деб ишонади. Аслида эса маҳсулотнинг ҳақиқий сифатини лаборатория таҳлили орқали аниқлашга тўғри келади. Демак, бу каби ҳолатларда назорат тадбирларининг аҳамияти ниҳоятда катта.
Аниқланган қоидабузарлик жавобсиз қолмади. Назорат натижалари асосида реализация қилинган нефт маҳсулоти қийматининг 50 фоизи миқдорида — 69,2 миллион сўм жарима қўлланилди. Бу рақамнинг ўзиёқ қонун талабларига риоя қилмаслик тадбиркорлик субъекти учун қандай оқибатларга олиб келишини кўрсатиб турибди. Шунингдек, АЁҚШда сақланаётган нефт маҳсулоти қолдиғининг сифатини қайта тиклаш бўйича тегишли кўрсатма берилган. Яъни назорат органларининг вазифаси фақат жарима солиш билан чекланмайди. Асосий мақсад — сифатсиз маҳсулотнинг истеъмолчига етиб боришининг олдини олиш, мавжуд маҳсулотни белгиланган талабларга мувофиқлаштириш ва келгусида бундай ҳолатлар такрорланмаслигини таъминлашдир.
Автомобиль эгаси учун сифатсиз бензиннинг оқибати оддий кўринадиган муаммодан анча жиддий бўлиши мумкин. Носоз ёқилғи двигателнинг ишлашига салбий таъсир қилиши, техник хизмат ва таъмирлаш харажатларини ошириши эҳтимолдан холи эмас.
Энг ёмони, истеъмолчи сифатсиз маҳсулотни олганини кўпинча дарҳол билмайди. Шунинг учун ҳар бир АЁҚШ фаолиятида ҳалоллик, сифат ва масъулият устувор бўлиши шарт. Ёқилғи сотувчиси учун бу шунчаки товар эмас. Бу — минглаб ҳайдовчиларнинг ишончи, уларнинг маблағи ва автомобилларининг техник ҳолати билан боғлиқ масъулиятдир. Қолаверса, бозорда сифатли маҳсулот таклиф қилаётган тадбиркорлар учун ҳам бу муҳим. Зеро, сифатсиз маҳсулот сотиш орқали ноқонуний устунликка эришиш ҳалол рақобат тамойилларига зид.
Бугун мамлакатимизда тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш билан бир қаторда, қонунчилик талабларига қатъий амал қилиш масаласи ҳам долзарб вазифа сифатида белгиланган. Давлат раҳбари томонидан илгари сурилаётган ислоҳотларнинг муҳим йўналишларидан бири ҳам — инсон манфаати, истеъмолчи ҳуқуқи ва жамиятда қонунийликни таъминлашдир.
Шу нуқтаи назардан қараганда, Ғиждувондаги ҳолат фақат бир АЁҚШга қўлланилган жарима ҳақида эмас. Бу — сифатсиз маҳсулот сотишга кўз юмиб бўлмаслиги ҳақидаги жиддий огоҳлантириш.
Бугун 69,2 миллион сўм жарима қўлланилгани балки кимларгадир катта рақам бўлиб кўринар. Аммо истеъмолчининг ишончини йўқотиш, унинг автомобилига зарар етказиш ёки қонун талабларини менсимасликнинг оқибати бундан ҳам қимматга тушиши мумкин.
Шунинг учун АЁҚШларда сифат назорати қоғозда эмас, амалда таъминланиши керак. Ҳар бир литр ёқилғи белгиланган стандартга жавоб бериши, ҳар бир истеъмолчи эса ўз маблағи эвазига ҳақиқий сифатли маҳсулот олиши шарт.
Зариф Комилов, ЎзА мухбири
