Ўзбекистонликлар уч ойда 12 триллион сўмлик микроқарз олди
Мамлакатимиз молиявий тизимида нобанк кредит ташкилотларининг, хусусан, микромолия ташкилотлари (ММТ) ва ломбардларнинг роли йилдан-йилга ошиб бормоқда.
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан эълон қилинган 2026 йилнинг I чораги якунлари бўйича молиявий ҳолат шарҳи соҳада туб таркибий ўзгаришлар ва юқори ўсиш суръатлари кузатилаётганини кўрсатди. Анъанавий банк хизматларига қараганда тезкор ва мосланувчан бўлган ушбу сектор аҳоли ва кичик бизнес вакиллари учун асосий молиявий воситалардан бирига айланиб улгурди.
Жорий йилнинг январь–март ойлари давомида микромолия ташкилотлари ва ломбардлар томонидан аҳоли ҳамда тадбиркорлик субъектларига жами 12,2 триллион сўм миқдорида кредит ва микроқарзлар ажратилди. Бу кўрсаткич ўтган йилнинг мос даври билан солиштирилганда роппа-роса 2 баробар кўпдир.
Ажратилган маблағларнинг асосий улуши, яъни 92 фоизи микромолия ташкилотлари ҳиссасига тўғри келган бўлса, қолган 8 фоизи ломбардлар томонидан расмийлаштирилган. Бу рақамлар бозорда ММТларнинг мавқеи нақадар тез кенгаяётганини ва аҳолининг тадбиркорлик фаоллигини молиялаштиришда ушбу тузилмалар етакчилик қилаётганини англатади.
Шарҳга кўра, ҳозирда микромолия кредитларининг 72 фоизи масофавий тарзда, яъни онлайн мобил иловалар варақлари орқали расмийлаштирилмоқда.
Рақамли кредитлашнинг умумий ҳажми 8 триллион сўмга етиб, ўтган йилга нисбатан 2,2 баробарга ошган. Аҳоли учун гаровсиз, тезкор ва уйдан чиқмаган ҳолда микроқарз олиш имкониятининг яратилиши молиявий оммабоплик даражасини кескин оширди. Бироқ бу тенденция масъулиятли кредитлаш ва аҳолининг финтех саводхонлигини ошириш масаласини ҳам кун тартибига қўймоқда.
2026 йилнинг 1 апрель ҳолатига кўра, секторнинг жами активлари ҳажми 14,4 триллион сўмни ташкил этди. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 50 фоизлик ўсиш демакдир. Эътиборли жиҳати, ушбу активларнинг мутлақ катта қисми, яъни 92 фоизи бевосита мижозларга берилган кредит портфелидан иборат. Бу эса жалб этилаётган ресурсларнинг иқтисодиётда фаол айланаётганидан далолат беради.
Молиявий тизим барқарорлигининг энг муҳим индикаторларидан бири, муаммоли кредитлар (NPL — Non-Performing Loans) улушидир. Кредитлаш ҳажми геометрик прогрессияда ўсаётганига қарамай, секторда рискларни бошқариш тизими самарали йўлга қўйилган. Хусусан, муаммоли кредитлар улуши портфелнинг бор-йўғи 2,3 фоизини ташкил этиб, ўтган йилги кўрсаткичдан (2,4 фоиз) ҳам пасайган.
Мутлақ қийматда қайтарилмаслик хавфи бўлган кредитлар ҳажми 284 миллиард сўмни ташкил этади. Таҳлилларга кўра, энг кўп муаммоли кредитлар тизимдаги йирик финтех платформалари ҳиссасига тўғри келмоқда.
2026 йилнинг биринчи чораги якунларига кўра, соҳа вакиллари юқори рентабеллик намойиш этишди. Кўриб чиқилаётган даврда секторнинг жами соф фойдаси 385,3 миллиард сўмга етди.
Айниқса, активлар рентабеллиги кўрсаткичлари молия бозорининг бошқа секторларига қараганда анча юқори. Ушбу кўрсаткич микромолия ташкилотларида 17,3 фоизни ташкил этган бўлса, ломбардларда 56,7 фоизлик рекорд даражани қайд этди. Ломбардлар фаолиятининг ликвидли гаров (асосан олтин ва қимматбаҳо буюмлар) билан таъминлангани ва қисқа муддатли юқори фоиз ставкалари уларнинг шундай юқори даромадлиликка эришишини таъминлаган.
Шаҳноза Маматуропова, ЎзА
