Она тилига эҳтиром ва саводхонлик маданияти
Ҳар бир инсоннинг саводхонлиги, билими ва дунёқараши, она тилига муносабати унинг матн ёзиш салоҳиятида ҳам намоён бўлади. Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхонаси раҳбар ва мутахассислари юртимизда давлат тилида саводли ёзиш кўникмаларини синовдан ўтказиш, она тилига эҳтиром кўрсатиш, имло қоидаларини тарғиб этиш мақсадида ўтказилаётган "Умуммиллий диктант" лойиҳаси доирасида "Ватан туйғуси ва ота юртга муҳаббат" мавзусида диктант ёздилар.
Она тили миллатнинг маънавий қиёфаси, миллий ўзлиги ва асрлар давомида шаклланган бой маданий меросининг муҳим ифодасидир. Она тилини асраб-авайлаш, унинг бой имкониятларидан тўғри фойдаланиш, ёзма ва оғзаки нутқ маданиятини юксалтириш ҳар бир фуқаронинг муҳим вазифаларидан биридир. Айниқса, давлат тилида саводли ёзиш кўникмаларини шакллантириш ва имло қоидаларига риоя қилиш маданиятини кенг тарғиб этиш бугунги кунда алоҳида аҳамият касб этмоқда.
Шу мақсадда октябрь ойининг юртимиз бўйлаб «Умуммиллий диктант ойлиги» сифатида ташкил этилиши аҳоли саводхонлигини ошириш, ўзбек тилининг имло қоидаларига амал қилишни кенг оммалаштириш ҳамда давлат тилига бўлган ҳурмат ва эътиборни янада мустаҳкамлашга хизмат қилади. Мазкур ташаббус нафақат ёзма нутқдаги хатоларни аниқлаш, балки ҳар бир инсоннинг она тилига муносабатини янада мустаҳкамлаш, тил бойликларини чуқурроқ англаш ва улардан ўринли фойдаланишга ундаши билан ҳам аҳамиятлидир.
Ушбу ойлик доирасида Ўзбекистон Миллий кутубхонаси раҳбар ва мутахассислари ҳам «Ватан туйғуси ва ота юртга муҳаббат» мавзусидаги умуммиллий диктантда иштирок этди. Тадбирнинг кутубхонада ташкил этилиши бежиз эмас. Зеро, Миллий кутубхона илм-маърифат, мутолаа, маънавият ва зиё тарқатиш маскани сифатида жамиятнинг интеллектуал салоҳиятини оширишда муҳим ўрин тутади. Бундай маърифий тадбирлар эса мазкур муассаса фаолиятининг мазмун-моҳияти билан ҳамоҳангдир.
Диктант жараёнида иштирокчилар давлат тилида саводли ёзиш кўникмаларини синовдан ўтказиш, имло қоидаларига амал қилиш ва она тилига бўлган эҳтиромини намоён этиш имконига эга бўлди. Бунда асосий эътибор фақат сўзларни тўғри ёзиш ёки тиниш белгиларини ўринли қўллашга эмас, балки ёзма нутққа масъулият билан ёндашиш, фикрни аниқ ва тушунарли ифодалаш ҳамда тил меъёрларига ҳурмат билан муносабатда бўлишга ҳам қаратилди.
Тадбир мавзусининг «Ватан туйғуси ва ота юртга муҳаббат» деб номланиши ҳам алоҳида мазмунга эга. Ватанга муҳаббат, аввало, унинг тили, тарихи, маданияти ва маънавий қадриятларига ҳурматдан бошланади. Она тили эса инсоннинг Ватан билан боғлиқлигини, миллий мансублигини ва маънавий илдизларини намоён этувчи муҳим воситадир. Шу маънода, ватанпарварлик мавзусида диктант ёзиш иштирокчиларга нафақат саводхонлик даражасини синаб кўриш, балки Ватан ва она тили ўртасидаги узвий боғлиқлик ҳақида мушоҳада юритиш имконини ҳам беради.
Диктант олиш жараёнини ташкил этишда малакали мутахассисларнинг жалб қилингани ҳам муҳим жиҳатлардан биридир. Кутубхона директори Умида Тешабоева таъкидлаганидек, диктантни ўтказиш учун Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасидан мутахассислар таклиф этилган. Бу эса иштирокчиларнинг ёзма саводхонлигини баҳолаш, имло қоидаларини тарғиб қилиш ва тил меъёрларига оид билимларини мустаҳкамлашда мутахассислар тажрибасидан фойдаланишга хизмат қилади.
Кутубхона раҳбарининг фикрича, бундай тадбирлар ходимларнинг нутқ маданиятини ривожлантириш, саводли ёзиш кўникмаларини шакллантириш ва ўз устида мунтазам ишлашга рағбатлантиришда муҳим. Дарҳақиқат, ҳар қандай касбий фаолиятда фикрни тўғри, аниқ ва равон ифодалаш, расмий ҳужжатларни имло қоидаларига мувофиқ тайёрлаш ҳамда ёзма мулоқотда тил меъёрларига амал қилиш муҳим талаблардан ҳисобланади. Айниқса, китоб ва ахборот билан ишлайдиган кутубхона мутахассислари учун тил маданиятига эътиборли бўлиш алоҳида аҳамият касб этади.
Умуммиллий диктант каби тадбирларнинг яна бир муҳим жиҳати шундаки, улар инсонни ўз билимини баҳолаш, мавжуд камчиликларини англаш ва уларни бартараф этиш устида ишлашга ундайди. Саводхонлик бир кунда шаклланадиган кўникма эмас. У мунтазам мутолаа қилиш, луғатлардан фойдаланиш, имло қоидаларини ўрганиш ва ёзма машқларни бажариш орқали ривожланиб боради. Шунинг учун ҳам диктантни бир марталик тадбир сифатида эмас, балки узлуксиз таълим ва маърифий ривожланишнинг муҳим таркибий қисми сифатида қабул қилиш лозим.
Бундай ташаббусларнинг кенг жамоатчилик орасида оммалашиши ёш авлодда ҳам она тилига нисбатан масъулиятли муносабатни шакллантиришга ёрдам беради. Чунки катталарнинг тилга эътибори, саводли ёзишга интилиши ва миллий қадриятларга ҳурмати ёшлар учун ибрат мактаби бўлиб хизмат қилади. Таълим муассасалари, кутубхоналар, давлат ташкилотлари ва жамоат бирлашмаларида шу каби маърифий тадбирларни мунтазам ташкил этиш тил маданиятини юксалтиришга оид саъй-ҳаракатларни янада самарали қилади.
Пировардида шуни айтиш керакки, Ўзбекистон Миллий кутубхонасида «Ватан туйғуси ва ота юртга муҳаббат» мавзусида умуммиллий диктантнинг ўтказилиши она тилига ҳурмат, давлат тилида саводли ёзиш ва миллий қадриятларни эъзозлаш ғояларини ўзида мужассам этган маърифий тадбирдир. Унинг аҳамияти фақат иштирокчиларнинг имло саводхонлигини синаш билан чекланмайди. Бундай ташаббуслар тилга масъулият билан муносабатда бўлиш, нутқ маданиятини ривожлантириш ва Ватанга муҳаббат туйғусини янада мустаҳкамлашга хизмат қилади.
Она тилини асраш ва унинг нуфузини ошириш ҳар биримизнинг кундалик ҳаётимиздаги амалий ҳаракатларимиздан бошланади. Саводли ёзиш, тўғри сўзлаш, китоб мутолаа қилиш ва тил қоидаларига риоя этиш орқали биз нафақат шахсий билим ва маданиятимизни юксалтирамиз, балки миллий маънавиятимиз равнақига ҳам муносиб ҳисса қўшамиз. Зеро, она тилига ҳурмат ва эҳтиром миллатга эҳтиром, уни асраб-авайлаш эса келажак авлодлар олдидаги маънавий бурчимиздир.
Назокат Усмонова, ЎзА
