Наслдор чорва — фаровонлик омили

Давлат раҳбари ташаббуси билан яратилган божхона имтиёзлари чорвачиликни ривожлантириш, наслчилик салоҳиятини ошириш ва тадбиркорлар имкониятларини кенгайтиришга хизмат қилмоқда.

Чорвачилик — дастурхонимиз тўкинлиги, озиқ-овқат хавфсизлиги ва қишлоқ хўжалиги барқарорлигини таъминлайдиган муҳим тармоқ. Унинг тараққиёти эса, аввало, сермаҳсул чорва моллари, мустаҳкам озуқа базаси, илғор технологиялар ва тадбиркор учун қулай иқтисодий муҳитга боғлиқ. Бугун юртимизда ушбу йўналишда амалга оширилаётган ислоҳотлар ана шу мақсадларга қаратилгани билан аҳамиятлидир.

Айниқса, хориждан наслдор қорамол, қўй ва эчкиларни олиб киришда тадбиркорларга берилаётган божхона имтиёзлари чорвачиликни сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқиш учун муҳим имконият яратмоқда. Бу шунчаки солиқ енгиллиги эмас, балки чорвачиликда замонавий наслчиликни ривожлантириш, маҳсулдорликни ошириш ва маҳаллий ишлаб чиқарувчиларнинг рақобатбардошлигини мустаҳкамлашга қаратилган амалий қўллаб-қувватлашдир.

Давлатимиз раҳбарининг жорий йил 21 майдаги “Чорвачилик тармоғи ва яйлов хўжалигини замонавий бошқарув тизими ва янгича ёндашувлар асосида ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори билан хорижий давлатлардан наслдор қорамол, қўй ва эчкиларни Ўзбекистонга олиб киришда 2029 йил 1 январга қадар қўшилган қиймат солиғидан озод этиш белгиланган. Мазкур ташаббус чорвачилик билан шуғулланаётган тадбиркорлар учун молиявий юкни камайтириш, наслчиликка илғор генетик имкониятларни жалб қилиш ва тармоқни изчил ривожлантиришда муҳим аҳамият касб этмоқда.

Эътиборлиси, қарорнинг амалий самараси рақамларда ҳам намоён бўлмоқда. Ҳозирга қадар 36 та тадбиркорлик субъекти томонидан хориждан олиб келинган жами 3723 бош наслдор қорамол, қўй ва эчки учун 18,2 миллиард сўмлик божхона имтиёзлари қўлланилган.

Бу рақамлар замирида тадбиркорларнинг тежалган маблағлари, хўжаликларнинг кенгайиш имкониятлари, наслчилик сифатининг яхшиланиши ва келгусидаги ишлаб чиқариш ўсиши мужассам. Зеро, тадбиркорнинг зиммасидаги молиявий юк қанчалик енгиллашса, унинг ишлаб чиқаришни ривожлантириш, янги лойиҳаларни амалга ошириш ва қўшимча қиймат яратиш имкониятлари шунчалик кенгаяди. Бунда божхона органларининг вазифаси ҳам алоҳида аҳамиятга эга. Имтиёзларни қонунчилик талаблари асосида қўллаш, тадбиркорларга улардан фойдаланиш тартибини тушунтириш, ҳужжатларнинг тўғри расмийлаштирилиши ва божхона жараёнларининг белгиланган талаблар асосида ташкил этилиши импорт операцияларининг тезкор ҳамда самарали амалга оширилишига ёрдам бермоқда.

Бухоро вилоятида ҳам чорвачиликни ривожлантириш, наслдор моллар сонини кўпайтириш ва хўжаликларнинг иқтисодий салоҳиятини ошириш борасида муайян ишлар амалга оширилмоқда. Маҳаллий тадбиркорларнинг хориждан сермаҳсул зотларни олиб келаётгани тармоқдаги янгиланишлар ва берилган имкониятларга бўлган амалий муносабатни кўрсатади.

Божхона қўмитасининг Жамоатчилик ва оммавий ахборот воситалари билан алоқалар бўлими бошлиғи Ҳ. Тангриевнинг вилоятдаги чорвачилик хўжаликларига ташрифи ҳам ана шу жараёнларнинг бориши, тадбиркорларга яратилган шароитлар ва мавжуд имтиёзлардан фойдаланиш амалиёти билан яқиндан танишишга қаратилди.

Жумладан, Ромитан туманидаги “Ҳамро Тўхта” ҳамда Бухоро туманидаги “Султоншержаҳон” фермер хўжаликлари жорий йилда Австриядан ҳаво транспорти орқали қарийб 80 бош “Симентал” ва “Швед” зотларига мансуб наслдор қорамол олиб келди. Ушбу импорт операциялари доирасида 540 миллион сўмдан зиёд божхона имтиёзлари қўлланилди.

Бунинг аҳамияти шундаки, наслдор молларни харид қилиш ва уларни хўжаликка олиб келиш катта маблағ талаб этади. Имтиёзлар эса тадбиркорнинг харажатларини қисқартириб, тежалган маблағларни чорва молларини парваришлаш, озиқлантириш шароитларини яхшилаш ва ишлаб чиқаришни кенгайтиришга йўналтириш учун қўшимча имконият яратади.

Когон туманидаги “Imperial Nasl” фермер хўжалиги фаолияти ҳам бу борада эътиборга молик. Хўжалик томонидан Англиядан 165 бош “Симентал” зотига мансуб наслдор қорамол олиб келинган. Мазкур чорва моллари учун 1 миллиард 44 миллион сўмдан зиёд божхона имтиёзлари қўлланилган. Биргина хўжалик мисолида ҳам имтиёзнинг иқтисодий аҳамиятини англаш мумкин. Чунки наслдор моллар — бу фақат бугунги ишлаб чиқариш воситаси эмас, балки келгуси йилларда сут ва гўшт етиштириш ҳажмини ошириш, маҳсулот таннархини мақбуллаштириш ва хўжалик даромадларини кўпайтириш учун асосдир. Албатта, юқори натижага эришиш наслдор молларни харид қилишнинг ўзи билангина чекланмайди. Уларнинг генетик салоҳиятини рўёбга чиқариш учун сифатли озуқа, ветеринария хизмати, муносиб сақлаш шароити, малакали мутахассислар ва замонавий бошқарув усуллари ҳам зарур. Шу боис божхона имтиёзларини тармоқни ривожлантиришга қаратилган бошқа чоралар билан уйғунлаштириш муҳимдир.

Чорвачиликдаги ҳар бир ижобий ўзгаришнинг таъсири бир хўжалик доирасидан анча кенгроқ. Наслдор моллар сонининг ортиши ва маҳсулдорликнинг яхшиланиши бозорда сут ҳамда гўшт маҳсулотлари таклифини кўпайтиришга, қайта ишлаш корхоналари учун хомашё базасини мустаҳкамлашга, янги иш ўринлари яратишга ва қишлоқ аҳолисининг даромадларини оширишга замин яратади. Энг муҳими, тадбиркорга берилган имконият аниқ иқтисодий натижага айланиши керак. Бунинг учун имтиёзлардан самарали фойдаланиш, тежалган маблағларни ишлаб чиқаришни ривожлантиришга йўналтириш, наслчилик ишларини илмий асосда ташкил этиш ва маҳсулот сифатини мунтазам ошириб бориш талаб этилади.

Божхона органларининг тадбиркорлар билан бевосита мулоқот қилиши, уларнинг фаолияти билан жойида танишиши ва имтиёзларни қўллаш тартибини тушунтириши ҳам шу мақсадларга хизмат қилади. Бундай ҳамкорлик тадбиркорнинг ҳуқуқий хабардорлигини ошириш, расмийлаштириш жараёнларидаги ортиқча қийинчиликларни камайтириш ва қонуний ташқи иқтисодий фаолиятни қўллаб-қувватлашда муҳим ўрин тутади.

Бухоро вилоятидаги фермер хўжаликлари мисолида кўриниб турибдики, давлатимиз раҳбарининг ташаббуси билан жорий этилган божхона имтиёзлари чорвачиликни ривожлантириш учун амалий иқтисодий имконият яратилмоқда. 36 та тадбиркорлик субъектига қўлланилган 18,2 миллиард сўмлик имтиёзлар, шунингдек, вилоятдаги хўжаликлар томонидан хориждан наслдор молларни олиб кириш бўйича амалга оширилаётган ишлар бунинг яққол ифодасидир. Бироқ асосий натижа фақат имтиёз миқдори билан эмас, балки унинг қанчалик самарали ишлатилиши, маҳсулдорликнинг ошиши, ишлаб чиқариш ҳажмининг кенгайиши ва аҳоли дастурхонига сифатли маҳсулотлар етиб бориши билан ўлчанади. Зеро, наслдор чорва — сермаҳсул ишлаб чиқариш, сермаҳсул ишлаб чиқариш — фаровон хўжалик, фаровон хўжалик эса мамлакат озиқ-овқат хавфсизлиги ва иқтисодий барқарорлигининг муҳим таянчидир. Бугун тадбиркорга яратилаётган қулайликлар эртанги куннинг мустаҳкам иқтисодий пойдеворига айланиши айнан шу жиҳатдан катта аҳамиятга эга.

Зариф Комилов, ЎзА мухбири