Әлеуметтік қорғау саласын жетілдіруге бағытталған жаңа тетіктер енгізіледі
Президент Шавкат Мирзиёев халықты, әсіресе әлеуметтік қорғауға мұқтаж топтарды қолдау, әлеуметтік қызметтердің қамтылуы мен сапасын арттыру, сондай-ақ осы саладағы заңнамалық базаны одан әрі жетілдіруге бағытталған ұсыныстардың тұсаукесерімен танысты.
Кейінгі жылдары елімізде әлеуметтік қорғау саласын жаңа деңгейге көтеру, мұқтаж азаматтарға мемлекеттік көмекті нақты әрі ашық түрде жеткізу, қызметтерді цифрландыру және оларды проактивті форматта ұсыну бағытында кең ауқымды реформалар жүзеге асырылуда. Бұл үдерісте мүгедектігі бар тұлғалар, өзге адамның күтіміне мұқтаж азаматтар, мүгедек баланы тәрбиелеп отырған отбасылар, зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелдер, сондай-ақ әлеуметтік қызмет көрсететін кәсіпкерлерді жан-жақты қолдауға ерекше басымдық берілуде.
Таныстырылымда психикалық жағдайында бұзылыстары бар мүгедек жандарға әлеуметтік қызмет көрсету жүйесін түбегейлі жетілдіру мәселесі қаралды. Негізгі мақсат – олардың қоғам өміріне толыққанды қатысуын қамтамасыз ету, отбасылық ортаға жақын жағдайда кешенді қызмет көрсету, сондай-ақ күтіммен айналысатын отбасыларды қолдау.
Атап айтқанда, 2026 жылғы 1 маусымға дейін 0–3 жас аралығындағы дамуында ауытқулары анықталған балалар үшін алғаш рет «Ерте араласу» қызметі кезең-кезеңімен енгізіледі. Бұл қызмет аясында арнайы педагогтар мен емдік дене шынықтыру мамандарының қатысуымен коррекциялық-педагогикалық көмек, сөйлеу және физикалық даму жаттығулары көрсетіледі. Қызмет жеке сектор ұйымдары арқылы арнайы электрондық тізілім негізінде ұйымдастырылады. Сонымен қатар, туа біткен анатомиялық ауытқулары бар балалардың қосымша медициналық тексерілуі мен хирургиялық шығындары Мемлекеттік медициналық сақтандыру қоры есебінен өтеледі.
Психикалық бұзылыстары бар I және II топтағы мүгедектігі бар адамдар үшін 2026 жыл ішінде кезең-кезеңімен жаңа әлеуметтік қызметтер енгізіледі. «Жаңа күн» күндізгі күтім қызметі, үй жағдайындағы күтім қызметі, шағын форматтағы «Мадад» үйі қызметі және «Әлеуметтік демалыс» қысқа мерзімді орналастыру қызметі іске қосылады. Бұл қызметтер күнделікті өмір дағдыларын қалыптастыруға, тұрмыстық істерге үйретуге, кәсіби және қаржылық дағдыларды дамытуға бағытталады.
Аталған жаңа қызметтер мемлекеттік-жекеменшік әріптестік негізінде талаптарға сай келетін жеке ұйымдар арқылы көрсетіледі. Нәтижесінде 2026 жылы 8,3 мыңға жуық психикалық бұзылыстары бар азаматты жаңа қызметтермен қамту, 600-ге дейін жеке ұйым мен кәсіпкерді әлеуметтік қызмет көрсетуге тарту жоспарланған. Қызмет шығындары Әлеуметтік қорғау мемлекеттік қоры есебінен субсидияланады.
Сонымен қатар, 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап ауыр деңгейдегі ақыл-ой дамуы ауытқуы бар азаматтардың күтімін жүзеге асырып отырған заңды өкілдерге ай сайынғы жаңа күтім жәрдемақысы енгізіледі.
«Инсон» әлеуметтік қызмет көрсету орталықтарының өкілеттіктері кеңейтіледі. 2026 жылғы 1 маусымнан бастап олардың қызметкерлері аудан және қала әкімдіктері жанындағы қамқоршылық комиссиялар құрамына енгізіледі. Психикалық бұзылыстары бар адамдардың құқықтары, мүлкі және оларға қатысты зорлық-зомбылық жағдайлары тұрақты бақылауға алынады.
Интернат мекемелерін трансформациялау мәселесіне де ерекше назар аударылды. Ұсыныстарға сәйкес, «Мурувват» интернат үйлері кезең-кезеңімен «Қамқорлық» орталықтарына айналдырылады. Ендігі уақытта бұл мекемелер негізінен медициналық-әлеуметтік бағытта ғана емес, әлеуметтік тәсілге сүйене отырып жұмыс істейтін, тұлғаны қоғамға бейімдеуге бағытталған орталықтар ретінде қызмет атқаратын болады. Мұнда тұратындарды спорттық, шығармашылық, еңбекке баулу, эрготерапия және әлеуметтік-рухани терапияға тарту, сондай-ақ «тәрбиеші бақылауымен» дербес өмір сүру қызметі арқылы өмірлік дағдыларын қалыптастыру көзделеді. Сонымен қатар отбасылық ортаға барынша жақын шағын форматтағы тұрғын үйлер ұйымдастыру жоспарланған.
Таныстырылымда әлеуметтік қорғау саласындағы заңнаманы одан әрі жетілдіруге бағытталған жаңа бастамалар да талқыланды. Атап айтқанда, мүгедектік белгісі бойынша кемсітушілік үшін жауапкершілікті күшейту, сот шешімдерін мүгедектігі бар адамдарға қолайлы форматта ұсыну, әлеуметтік қызметтер мен кепілдіктерді бірыңғай Әлеуметтік реестр негізінде нақты әрі атаулы түрде бағыттау көзделіп отыр.
Күндізгі күтім қызметтерін дамыту да маңызды бағыт ретінде атап өтілді. 3–18 жас аралығындағы мүгедектігі бар балаларын күндізгі күтім орталықтарына берген ата-аналар үшін бұл қызметке ай сайын төленетін 3 миллион сумға дейінгі қаржыны табыс салығынан босату, сондай-ақ мемлекеттік-жекеменшік әріптестік негізінде мүгедек балаларға күндізгі күтім қызметін көрсететін кәсіпкерлерді 2030 жылға дейін салықтардан босату қарастырылуда. Бүгінде мұндай қызметтерді 396 кәсіпкер іске қосып, 4,4 мыңнан астам мүгедектігі бар балаға қызмет көрсетіп отыр.
Қалалық жолаушылар көлігін тегін пайдалану құқығына ие санаттарды кеңейту мәселесі де қаралды. Атап айтқанда, I топтағы мүгедектігі бар адамдар мен оларды алып жүретін бір адамға, сондай-ақ 1941–1945 жылдардағы соғыс мүгедектеріне теңестірілген азаматтарға осы құқықты беру ұсынылуда.
Таныстырылымда зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелдердің экономикалық дербестігін қамтамасыз етуге бағытталған жаңа тетіктер де талқыланды. Оларды қосымша өтінішсіз-ақ «Инсон» әлеуметтік қызмет көрсету орталықтарының ұсынысы негізінде жұмыс іздеуші ретінде тіркеу, жұмыспен қамту қызметтерін көрсету және нәтижелер бойынша жедел ақпарат алмасу жүйесін енгізу жоспарланған.
Балалар құқықтарын қорғау және кәмелетке толмағандарға қатысты зорлық-зомбылықтың кейбір түрлеріне қарсы күрес саласында да заңнаманы күшейту мәселесі қаралды. Оған сәйкес, кәмелетке толмағандар бейнеленген порнографиялық материалдарды тарату мақсатында сақтағаны үшін әкімшілік жауапкершілік енгізу, қайталанған жағдайда қылмыстық жауапкершілік қолдану, сондай-ақ интернет және телекоммуникация желілері арқылы 16 жасқа толмағандарға қатысты әдепсіз әрекеттер жасағаны үшін жазаны күшейту көзделіп отыр. Кәмелетке толмағандар бейнеленген порнографиялық өнімдерді тарату мақсатында ел аумағына әкелу, мұндай өнімді дайындау, жарнамалау, көрсету немесе кәмелетке толмағанды порнографиялық әрекеттердің орындаушысы ретінде тарту үшін бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалатыны белгіленуде.
Сондай-ақ кәмелетке толмаған куәгерлер мен жәбірленушілердің құқықтарын қорғау мақсатында олардың заңды өкілдері институтын енгізу және жауап алу уақытын нақты регламенттеу жоспарлануда.
Таныстырылымда Жызақ облысында «реформалар штабы» тарапынан елді мекендердің салыстырмалы артықшылықтарына сүйене отырып қалыптастырылған жобалар туралы да ақпарат берілді.
Мемлекет басшысы әлеуметтік қорғау саласындағы жаңа тетіктер мен ұсыныстарды мақұлдап, тиісті заңнамалық құжаттарға қол қойды.
