Катта сайёралар паради (+видео)
Жорий йилнинг 28 февраль куни Ўзбекистон аҳолиси ноёб астрономик ҳодиса — олтита сайёра иштирокидаги парадни кузатиш имкониятига эга бўлади.
Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Астрономия институтининг маълум қилишича, ушбу ҳодисада Қуёш тизимининг олтита сайёраси — Меркурий, Венера, Нептун, Сатурн, Уран ва Юпитер бир вақтнинг ўзида осмон гумбазида намоён бўлади.
Мазкур астрономик ҳодисани мамлакатимизнинг барча ҳудудларидан Қуёш уфққа ботганидан сўнг кузатиш мумкин. Сайёралар осмон соҳасининг тахминан чорак қисмини эгаллаган ҳолда, унинг жанубий-ғарбий қисмида жойлашади. Парадда иштирок этувчи сайёраларнинг кўриниши қуйидагича бўлади:
Оддий кўз билан: Меркурий, Венера, Сатурн ва Юпитер сайёраларини махсус асбобларсиз кўриш мумкин.
Оптик қурилмалар ёрдамида: Нептун ва Уран сайёралари ўзларининг жуда хиралиги сабабли фақат телескоп ёки бинокль ёрдамида кўринади.
Меркурий ва Венера сайёралари Қуёшга яқин масофада жойлашгани сабабли, парад вақтида уфққа жуда паст нуқтада бўладилар, бу эса уларни кузатишни бироз қийинлаштириши мумкин. Сатурн, Нептун, Венера ва Меркурий бир-бирига жуда яқин масофада жойлашиб, Қуёш ботгандан сўнг унга эргашган ҳолда уфққа бота бошлайдилар. Шу сабабли, мутахассислар ушбу сайёраларни яхшироқ кўриш учун ғарбий уфқ манзарасини баланд бинолар тўсмайдиган тепаликлар ёки очиқ майдонлардан кузатишни тавсия этади. Таъкидлаш жоиз, Марс сайёраси ушбу парадда иштирок этмайди, чунки у Ердан қаралганда Қуёшдан олдин уфққа ботиб кетади.
Илмий тилда “сайёраларнинг бир сафга тизилиши” икки ёки ундан ортиқ сайёраларнинг Қуёшнинг бир томонида тўғри чизиқда ёки бир-бирига яқин (20-30 градусли) бурчак масофада жойлашишини англатади. “Сайёралар паради” эса ушбу ҳодисанинг норасмий таърифи ҳисобланади.
Маълумот учун, Астрономияда парадларнинг қуйидаги турлари фарқланади:
Кичик парад: Тўрттагача сайёра иштирок этади ва тахминан йилда бир марта содир бўлади.
Катта парад: Бешта ва ундан ортиқ сайёра бир-бирига яқин бурчак масофада тўпланади. Бундай ҳодиса камёб ҳисобланиб, ҳар 18–20 йилда бир марта кузатилади.
Тўлиқ парад: Қуёш тизимидаги барча сайёралар иштирокидаги ўта ноёб ҳодиса бўлиб, у тахминан 170 йилда бир марта юз беради.
Батафсил:
<iframe width="640" height="420" src="https://www.youtube.com/embed/ECq-YQCe3NE" title="Katta sayyoralar paradi " frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>Муҳайё Турдалиева, Улуғбек Тўхтаев, ЎзА
