Ipoteka portfelining 8,5 foizi qayta moliyalashtirildi
Ipoteka bozorida moliyaviy barqarorlikni ta’minlash va aholining uy-joyga bo‘lgan talabini qo‘llab-quvvatlashda qayta moliyalashtirish mexanizmlari muhim ahamiyat kasb etmoqda. 2026-yil II chorak yakunlari ham mazkur yo‘nalishda muayyan o‘zgarishlar kuzatilayotganini ko‘rsatmoqda. Xususan, Ipotekani qayta moliyalashtirish kompaniyasi tomonidan qayta moliyalashtirilgan ipoteka kreditlarining jami ipoteka portfelidagi ulushi 8,5 foizni tashkil etdi. Bu ko‘rsatkich ipoteka bozorida qayta moliyalashtirish mexanizmlarining ahamiyati ortib borayotganidan dalolat beradi.
Ipotekani qayta moliyalashtirish kompaniyasi ma’lum qilishicha, 2026-yil II chorak yakunlari ipoteka bozorida faollik saqlanib qolayotganini ko‘rsatmoqda. Qayta moliyalashtirilayotgan ipoteka kreditlari hajmining ortishi aholining uy-joyga bo‘lgan moliyaviy ehtiyojini qoplash bilan birga, ipoteka bozorida moliyaviy mexanizmlar diversifikatsiyalanayotganidan dalolat beradi.
2026-yil II chorak yakuniga ko‘ra, kompaniya tomonidan qayta moliyalashtirilgan ipoteka portfelining jami ipoteka portfelidagi ulushi 8,5 foizni tashkil etdi. Mazkur ko‘rsatkich o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 1,7 foizga oshgan.
Bu o‘sishni ipoteka bozorida qayta moliyalashtirish mexanizmlariga bo‘lgan talabning ortishi bilan izohlash mumkin. Qayta moliyalashtirish banklar uchun uzoq muddatli ipoteka kreditlarini moliyalashtirish imkoniyatlarini kengaytirsa, aholi uchun uy-joy xarid qilish yoki moliyaviy majburiyatlarini samarali boshqarish imkoniyatlarini oshiradi.
Ipoteka bozoridagi o‘zgarishlarning yana bir muhim ko‘rsatkichi — qayta moliyalashtirilgan ipoteka kreditlaridan foydalanuvchi mijozlar sonidir. 2021–2026-yillar davomida bunday kreditlar bo‘yicha mijozlar soni 7 883 nafardan 35 318 nafarga yetdi. Ya’ni, olti yil davomida mijozlar bazasi 4,5 barobarga kengaydi.
Faqat 2026-yil II chorakning o‘zida mijozlar soni 2025-yilga nisbatan 15,9 foizga oshgan. Bu esa ipotekani moliyalashtirishning muqobil mexanizmlariga aholi va banklar tomonidan qiziqish kuchayib borayotganini ko‘rsatadi. 2020–2025-yillarda jismoniy shaxslarga ajratilgan kreditlar portfeli 54,9 trln so‘mdan 220,3 trln so‘mgacha oshdi. Bu davrda kredit portfeli qariyb to‘rt barobarga kengaygan.
Mazkur portfel tarkibida ipoteka kreditlarining ulushi 36 foizni tashkil etib, ushbu segment jismoniy shaxslarni kreditlash bozorida yetakchi yo‘nalishlardan biri bo‘lib qolmoqda.
Ipoteka kreditlarining yuqori ulushi uy-joy masalasi nafaqat ijtimoiy, balki iqtisodiy jihatdan ham katta bozor shakllantirayotganini ko‘rsatadi. Ipoteka orqali uy-joyga bo‘lgan talabning qondirilishi qurilish, qurilish materiallari ishlab chiqarish, mebel va maishiy xizmatlar kabi turdosh tarmoqlarda ham iqtisodiy faollikni rag‘batlantirishi mumkin.
Ipoteka bozorida «yashil» moliyalashtirish instrumentlari ham asta-sekin o‘z o‘rnini mustahkamlamoqda. 2026-yil II choragida banklarning uy-joylarni «yashil» ta’mirlash uchun taklif etayotgan ipoteka mahsulotlarida foiz stavkalari 19–24 foiz atrofida shakllangan.
Bunday mahsulotlar energiya samaradorligini oshirish, uy-joylarni modernizatsiya qilish va kommunal xarajatlarni qisqartirishga qaratilgan loyihalarni moliyalashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Umuman olganda, 2026-yil II chorak yakunlari ipoteka bozorida qayta moliyalashtirish mexanizmlari tobora muhim o‘rin egallayotganini ko‘rsatmoqda. Kompaniya tomonidan qayta moliyalashtirilgan ipoteka portfelining jami ipoteka portfelidagi 8,5 foizlik ulushi aholining uy-joyga bo‘lgan talabini qo‘llab-quvvatlash va ipoteka kreditlarining barqarorligini ta’minlashda mazkur mexanizmning ahamiyati yuqori ekanini ko‘rsatadi.
Kelgusida ipoteka moliyalashtirish tizimining yanada takomillashtirilishi, kredit resurslaridan foydalanish imkoniyatlarining kengayishi va qayta moliyalashtirish hajmining ortishi uy-joy bozori rivojiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Shahnoza Mamaturopova, O‘zA
