Электр — азиз неъмат, уни талон-торож қилишга йўл қўйиб бўлмайди

Кундалик ҳаётимизни электр энергиясисиз тасаввур қилиш қийин. У хонадонларни ёритади, корхоналарни ҳаракатга келтиради, ишлаб чиқаришни таъминлайди, хизматлар узлуксизлигини сақлайди. Бир сўз билан айтганда, электр энергияси — бугунги тараққиётнинг муҳим таянчларидан бири.

Шу боис, ундан фойдаланишда қонунийлик ва масъулият масаласи оддий маъмурий талаб эмас, балки жамиятнинг иқтисодий манфаатлари билан бевосита боғлиқ муҳим вазифадир.

Президент Шавкат Мирзиёев раҳбарлигида мамлакатда энергия ресурсларидан оқилона ва самарали фойдаланиш, тармоқларда йўқотишларни камайтириш, истеъмолни ҳисобга олиш ва назорат қилиш механизмларини такомиллаштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Бу жараёнда электр энергиясидан ноқонуний фойдаланишнинг олдини олиш, қоидабузарликларга муросасиз муносабатда бўлиш ва энергия ресурсларининг қадрини ошириш муҳим вазифалардан бири сифатида белгиланмоқда.

Бухоро шаҳрида “Ўзэнергоинспекция” ва Бош прокуратура ҳамкорлигида ўтказилган навбатдаги назорат тадбирида аниқланган ҳолат эса ана шу масаланинг нақадар долзарб эканини кўрсатди.

Назорат тадбири давомида шаҳардаги савдо комплексига қарашли электр ҳисоблагичнинг уланиш схемаси текширилди. Текширув натижасида электр энергиясидан фойдаланишнинг белгиланган тартиби бузилгани аниқланди.

Ҳолат юзасидан тегишли далолатнома расмийлаштирилди. Энг эътиборли жиҳати эса қоидабузарлик оқибатида келиб чиққан зарар миқдорида намоён бўлди. Электр тармоқларига етказилган зарар электр таъминоти корхонаси томонидан қайта ҳисоб-китоб қилиниб, 2 миллиард 639 миллион сўм этиб белгиланди. Бир қарашда бу оддий, кичик рақамдек туюлади. Аслида эса унинг ортида энергетика тизимига, қонуний истеъмолчиларга ва жамият манфаатларига дахл қилувчи жиддий иқтисодий оқибатлар бор. Чунки электр тармоғидаги ҳар бир асоссиз йўқотиш, ҳар бир яширин истеъмол ва ҳар бир ноқонуний уланиш охир-оқибатда тизимнинг барқарорлигига таъсир кўрсатади. Бир марта эмас... Мазкур ҳолатни янада жиддийлаштирадиган жиҳат бор.

Маълум бўлишича, ушбу истеъмолчининг электр энергиясидан фойдаланишида худди шундай қоидабузарлик 2025 йилда ҳам аниқланган. Ўшанда электр тармоқларига етказилган зарар 1 миллиард 29 миллион 850 минг сўм миқдорида ҳисобланган. Демак, орадан вақт ўтиб, аввалги ҳолатдан тегишли хулоса чиқарилиши керак бўлган бир вазият яна такрорланган. Бу ерда масаланинг моҳияти фақат миллиардлаб сўм зарарнинг ҳисоблаб чиқилганида эмас. Энг ташвишли жиҳат — аввал қоидабузарлик аниқланган бўлса-да, кейинчалик яна шундай ҳолатга йўл қўйилганидир. Қонун-қоидага риоя қилиш фақат назоратчи келган пайтдагина эсга тушадиган мажбурият эмас. У ҳар бир истеъмолчининг кундалик масъулиятига айланиши керак.

Электр энергияси оддий товар эмас. Унинг ортида улкан инфратузилма, ишлаб чиқариш қувватлари, электр станциялари, тармоқлар, трансформаторлар, минглаб мутахассисларнинг меҳнати ва катта миқдордаги маблағлар турибди. Шунинг учун электрдан ноқонуний фойдаланишни “кимгадир тегишли ҳисоблагичдаги камчилик” сифатида баҳолаш масаланинг ҳақиқий моҳиятини очиб бермайди. Бу — умумий ресурсдан фойдаланиш маданиятига дахл қилувчи ҳолат. Бир истеъмолчининг ноқонуний ҳаракати туфайли келтирилган миллиардлаб сўм зарар эса электр таъминоти тизимининг қонуний фаолиятига салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Айниқса, энергия ресурсларига талаб тобора ортиб бораётган, янги ишлаб чиқариш корхоналари ва ижтимоий объектлар кўпайиб, аҳоли эҳтиёжлари кенгайиб бораётган бир шароитда ҳар бир киловатт-соатнинг қиймати янада ортиб бормоқда.

Бугун мамлакатимизда энергия ресурсларидан фойдаланишни ҳисобга олиш ва назорат қилиш тизими такомиллаштирилмоқда. Бу жараёнда рақамли технологиялар, замонавий ҳисобга олиш воситалари ва назорат механизмларидан фойдаланиш кенгаймоқда.

Президент ташаббуси билан энергетика соҳасида самарадорликни ошириш, ресурслардан оқилона фойдаланиш ва тармоқлардаги йўқотишларни камайтиришга қаратилган ислоҳотлар изчил давом этмоқда. Бу эса истеъмолчи зиммасига ҳам катта масъулият юклайди: ресурсдан фойдаланиш — қонуний, ҳисоб-китоб эса шаффоф бўлиши шарт.

Бухорода “Ўзэнергоинспекция” ва Бош прокуратура ҳамкорлигидаги назорат тадбирлари ҳам ана шу мақсадга хизмат қилмоқда. Бундай текширувларнинг вазифаси фақат қоидабузарликни аниқлаш ва зарарни ҳисоблашдан иборат эмас. Унинг яна бир муҳим жиҳати — бошқаларга ҳам сабоқ бўлишидир.

Зеро, қонун бузилганидан кейин оқибатни бартараф этишдан кўра, қоидабузарликнинг олдини олиш самаралироқ.

Зариф Комилов, ЎзА мухбири