Deputatlar faoliyatining samaradorligi ortmoqda

Buxoro mahalliy Kengashlari faoliyati: raqamlar ortida qanday natijalar bor?

Xalq deputatlari Kengashlari faoliyatiga baho berishda faqat o‘tkazilgan sessiyalar yoki qabul qilingan qarorlar sonining o‘zi yetarli emas. Eng muhim mezon — bu qarorlar odamlar hayotida qanday o‘zgarish yasadi, deputatlik nazorati qay darajada natija berdi, aholining qaysi muammolari joyida hal etildi? Buxoro viloyati mahalliy Kengashlarining 2026-yil birinchi yarim yilligidagi faoliyati tahlili aynan shu nuqtai nazardan e’tiborga molik manzarani namoyon etmoqda.

Bugun Yangi O‘zbekistonda davlat boshqaruvini xalqqa yanada yaqinlashtirish, fuqarolar manfaatini birinchi o‘ringa qo‘yish, mahalliy vakillik organlarining mas’uliyati va ta’sirchanligini oshirish davlat siyosati darajasiga ko‘tarilgan. Prezident Shavkat Mirziyoyevning tashabbusi bilan amalga oshirilayotgan islohotlarda “Xalq davlat organlariga emas, davlat organlari xalqqa xizmat qilishi kerak” degan tamoyil mazmunan yangi bosqichga ko‘tarilmoqda. Buxorodagi mahalliy Kengashlar faoliyatida ham ana shu yondashuvning amaliy ifodasini ko‘rish mumkin.

2026-yil yanvar–iyun oylarida xalq deputatlari Buxoro viloyati Kengashining 8 ta sessiyasi o‘tkazilib, ularda 55 ta masala muhokama qilinib, tegishli qarorlar qabul qilindi. Biroq bu yerda asosiy e’tibor raqamning o‘ziga emas, muhokama qilingan masalalarning mazmuniga qaratilishi kerak.

Sessiyalarda davlat organlari rahbarlarining 14 marotaba hisobot va axborotlari eshitilgani deputatlik nazoratining muntazam tus olayotganini ko‘rsatadi. Chunki hisobot berish amaliyotining kuchayishi ijro organlari rahbarlaridan qabul qilingan qarorlarning natijadorligi uchun mas’uliyatni oshirishni talab qiladi. Shuningdek, 22 ta qaror hududlarni rivojlantirish dasturlari, bosh rejalar, mahalliy byudjet, soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarga taalluqli bo‘lgan. Demak, Kengash sessiyalari kun tartibidagi masalalar hududning iqtisodiy salohiyati, byudjet imkoniyatlari va ijtimoiy taraqqiyoti bilan bevosita bog‘langan.

Tahlilda eng e’tiborli ko‘rsatkichlardan biri — deputatlik so‘rovlari soni. Viloyat Kengashi deputatlari tomonidan davlat organlari mansabdor shaxslariga 55 ta deputatlik so‘rovi yuborilgan. Bu o‘tgan yilga nisbatan 15 foiz ko‘p. Eng muhimi, 55 ta so‘rovning barchasiga javob olingan. Bu holatni ikki jihatdan baholash mumkin. Birinchidan, deputatlarning nazorat funksiyasi faollashayotganini ko‘rsatadi. Ikkinchidan, ijro organlarining deputatlik so‘rovlariga munosabati va hisobdorligi kuchayib borayotganini anglatadi.Shu bilan birga, ijro etuvchi hokimiyat organlari rahbarlariga nisbatan chora ko‘rish bo‘yicha 8 ta taklif kiritilib, ularning barchasi bo‘yicha intizomiy chora ko‘rilgan. Hududlar kesimida bu ko‘rsatkichning 6 tasi Olot tumani, 2 tasi Buxoro shahri hisobiga to‘g‘ri kelgan. Bu raqamlarning o‘ziyoq deputatlik nazorati endi formal jarayon emas, balki aniq mas’uliyat va ta’sir mexanizmlaridan biriga aylanayotganini ko‘rsatadi.

Tahlilning eng salmoqli qismi mahallalardagi deputatlik faoliyati bilan bog‘liq. 359 nafar deputatning 516 ta mahallaga manzilli biriktirilgani mahalliy Kengashlarni xalqqa yaqinlashtirishga qaratilgan tizimli yondashuvdir. E’tiborli jihati — deputatlar biriktirilgan mahallalarda shunchaki uchrashuv o‘tkazib qolmagan. Barcha 516 ta mahallada o‘rganishlar amalga oshirilib, 974 ta qabul tashkil etilgan va ularda 6 mingdan ziyod fuqaro qabul qilingan. Ushbu jarayonlarda 2 mingdan ortiq muammo aniqlangan.

Tahlil shu yerda yanada qiziqarli tus oladi: aniqlangan muammolarning 2 017 tasini mahallaning o‘zida hal etish choralari ko‘rilgan. Ya’ni, muammoning katta qismi uni yuqori tashkilotga yo‘naltirish bilan emas, mahalla, deputat va mas’ul tashkilotlar hamkorligida joyida hal etish tamoyili asosida ko‘rib chiqilgan. Bu — xalq bilan ishlashning eng ta’sirchan shakllaridan biri. Muammolar tarkibi nimani ko‘rsatmoqda? Aniqlangan muammolar tarkibi ham hududlarda aholini qaysi masalalar ko‘proq o‘ylantirayotganini ko‘rsatadi. 683 ta muammo ijtimoiy masalalarga, 754 tasi kommunal xizmatlar, obodonlashtirish va infratuzilmaga, 51 tasi huquqbuzarlik, jamoat tartibi va xavfsizlikka, 470 tasi boshqa yo‘nalishlarga to‘g‘ri kelgan.

Bu tahlildan muhim xulosa chiqadi: aholining kundalik hayotidagi eng dolzarb masalalar hanuz kommunal xizmatlar, infratuzilma va ijtimoiy himoya bilan bog‘liq. Shuning uchun kelgusida deputatlik nazoratini aynan shu yo‘nalishlarda kuchaytirish, muammolarni oqibatini emas, sababini bartaraf etishga qaratish muhim.

Murojaatlarni o‘rganish natijasida 386 nafar fuqaroning bandligi ta’minlangani alohida e’tiborga loyiq. Chunki insonning ishli bo‘lishi — uning daromadi, oilasi farovonligi va ijtimoiy barqarorligini ta’minlovchi eng muhim omillardan hisoblanadi. Shuningdek, 129 nafar fuqaroga subsidiya va kredit ajratilishida, 168 nafar fuqaroni ijtimoiy daftarlarga kiritishda, 32 nafar fuqaroning uy-joyini ta’mirlashda amaliy yordam ko‘rsatilgan. Demak, deputatlik faoliyatining natijasini faqat qarorlar soni bilan emas, ishga joylashgan, kredit olgan, ijtimoiy himoyaga kiritilgan yoki uy-joyi ta’mirlangan insonlar taqdiri bilan ham o‘lchash mumkin.

Hududlarni rivojlantirishga qaratilgan 937 ta loyiha va ob’ektning nazoratga olingani, ularning 887 tasi bevosita joyiga chiqib o‘rganilgani ham deputatlik nazoratining amaliy xususiyatini ko‘rsatadi. Bu yerda yana bir muhim jihat bor: deputatlar ob’ektlarni ko‘rib, muammoni qayd etish bilan cheklanmagan. O‘rganishlar natijasida moliyalashtirish va kredit ajratish, infratuzilma bilan ta’minlash kabi masalalar bo‘yicha choralar ko‘rilgan. Demak, nazoratning yangi modeli shakllanmoqda: aniqlash, o‘rganish, mas’ulni belgilash, yechim izlash, natijani nazorat qilish. Aynan shu zanjir deputatlik nazoratini samarali institutga aylantiradi.

Ta’lim muassasalarida o‘tkazilgan 60 ta deputatlik o‘rganishi davomida 46 ta muammo aniqlangan. Ular moddiy-texnika bazasi, o‘quv jihozlari, isitish tizimi, sanitariya holati va kadrlar bilan ta’minlash masalalarini qamrab olgan.

Sog‘liqni saqlash sohasida esa 15 ta monitoring o‘tkazilib, tibbiyot muassasalari faoliyati, dori-darmon ta’minoti, ona va bola salomatligi hamda profilaktik tibbiy ko‘riklar holati o‘rganilgan.

Bu ko‘rsatkichlar bir haqiqatni anglatadi: deputatlik nazorati muammo kattalashib ketganidan keyin emas, uni dastlabki bosqichda aniqlash va bartaraf etishga xizmat qilishi kerak. Mahallalarda 70 ta sayyor qabul va ochiq muloqot o‘tkazilgan. Bugun raqamlashtirish davlat boshqaruvida shaffoflikni ta’minlashning muhim vositasiga aylanmoqda.

Viloyat Kengashining 55 ta qarori “Ye-Kengash” (“Ye-qaror”) tizimida rasmiy e’lon qilingan. Barcha 8 ta sessiya onlayn translyatsiya qilingan.

Birinchi yarim yillik yakunlari tahlili shuni ko‘rsatmoqdaki, Buxoro viloyatida mahalliy Kengashlar faoliyatida sessiyadan — nazoratga, nazoratdan — amaliy yechimga, murojaatdan — natijaga o‘tish jarayoni kuchaymoqda. Albatta, barcha muammolar hal etilgani yo‘q. Aksincha, mahallalarda aniqlangan 754 ta kommunal va infratuzilma muammosi shu yo‘nalishdagi vazifalar hali salmoqli ekanini ko‘rsatadi. Shuningdek, deputatlik so‘rovlari, nazorat tadbirlari va joylardagi o‘rganishlar natijasini yakuniy ijrogacha yetkazish masalasi doimiy e’tiborni talab qiladi.

Kelgusi davrda eng muhim vazifa — aniqlangan muammolarni shunchaki ro‘yxatga olish emas, ularning ildiz sabablarini bartaraf etish, ijro intizomini kuchaytirish va har bir
qarorning aholi hayotidagi samarasini belgilashdan iborat.

Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Yangi O‘zbekistonda shakllanayotgan yangi davlat boshqaruvi modeli ham aynan shuni talab qiladi: xalq eshitilishi, muammo joyida o‘rganilishi, mas’ul belgilanishi va natija albatta ta’minlanishi kerak. Shu ma’noda, deputatlik mandati — imtiyoz emas, katta mas’uliyat.

Kengash qarorining haqiqiy qiymati uning qog‘ozda borligi bilan emas, bir insonning muammosi hal bo‘lgani, bir oilaning daromadi oshgani, bir mahallaga suv yoki yo‘l kelgani, bir yosh ishli bo‘lgani bilan o‘lchanadi. Zero, xalq ishonchi raqamlar bilan beriladi, ammo natija bilan oqlanadi. Buxoroda mahalliy Kengashlar faoliyatining asosiy mezoni ham aynan shu — xalq manfaati va amaliy natija.

Zarif Komilov, O‘zA muxbiri