Бухоро — тарих ва сайёҳлик чорраҳасида
Баъзи шаҳарлар борки, уларни шунчаки томоша қилиб бўлмайди — уларни ҳис қилиш, тарихини тинглаш, ҳар бир кўчаси ва ҳар бир тошида мужассам бўлган ўтмиш нафасини туйиш керак. Бухоро ана шундай бетакрор масканлардан биридир.
Сентябрь ойининг сўнгги кунларида қадимий Бухоро яна ўзининг сержило қиёфасини намоён этмоқда. Кузнинг илиқ ва мўътадил ҳавосида кўҳна шаҳар кўчалари хорижий ва маҳаллий сайёҳлар билан гавжум. Бир қарашдаёқ бу манзара Бухоронинг нафақат тарихий шаҳар, балки бугунги кунда жаҳон туризмининг муҳим марказларидан бирига айланиб бораётганидан дарак беради.
Айни кунларда кўҳна ва боқий Бухорога ташриф буюраётган хорижий меҳмонлар АҚШ, Россия, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Туркманистон, Италия, Испания, Франция, Туркия, Хитой, Индонезия ва Малайзия каби давлатлардан келмоқда. Улар учун Бухоро — оддий сайёҳлик йўналиши эмас. Бу ерда Шарқ цивилизациясининг кўп асрлик тарихи, буюк алломалар мероси, ноёб меъморий мактаб, миллий таомлар ва авлоддан-авлодга ўтиб келаётган ҳунармандчилик анъаналари бир бутун маданий хазина сифатида намоён бўлади.
Бухоронинг қадимий марказига қадам қўйган инсон гўё вақт машинасига тушгандек бўлади. Пойи Калон мажмуасининг салобати, Арк қалъасининг улуғвор деворлари, Лаби Ҳовузнинг ўзига хос муҳити, қадимий савдо гумбазлари ва тор кўчалардаги анъанавий меъморий қиёфа сайёҳни бир зумда асрлар қаъридан бугунги кунга олиб чиқади.
Сайёҳлар энг кўп ташриф буюраётган масканлар орасида Пойи Калон мажмуаси, Арк қалъаси, Лаби Ҳовуз ансамбли, “Етти пир” зиёратгоҳлари, қадимий ҳунармандчилик марказлари ҳамда кейинги йилларда ташкил этилган янги туристик локациялар алоҳида ўрин эгалламоқда.
Бироқ Бухоронинг жозибаси фақат тарихий обидалар билангина чекланмайди. Бу ерда сайёҳ кулолнинг қўлида шаклланаётган буюмни, заргарнинг нозик меҳнатини, мисгарнинг зарбаларини, каштадўзнинг нафис нақшларини ўз кўзи билан кўради. Миллий либослар, заргарлик буюмлари, кулолчилик маҳсулотлари ва анъанавий ҳунармандчилик намуналари Бухоро саёҳатини эсда қоларли таассуротга айлантиради.
Яна бир жиҳат — миллий гастрономия. Бухоронинг палови, сомсаси, ширинликлари, тандир таомлари ва бошқа миллий таомлари ҳам шаҳарнинг ўзига хос “ташриф қоғози”га айланиб бормоқда. Чунки сайёҳ учун янги юртни англашнинг энг таъсирчан йўлларидан бири — унинг таъмларини ҳис қилишдир.
Сентябрь охиридаги Бухоро манзараси эса алоҳида завқ бағишлайди. Кузнинг ёқимли, мўътадил ҳавоси сайёҳлар учун шаҳар бўйлаб узоқ сайр қилиш, тарихий обидаларни бемалол томоша қилиш, қадимий маҳаллалар муҳитини ҳис этиш учун айни муддао.
Эрталабки Бухоро бошқача, кечки Бухоро эса янада мафтункор. Кундуз куни қуёш нурларида олтинранг тусга кирадиган тарихий пештоқлар кечқурун ёритиш чироқлари остида яна бир бор ўзининг бетакрор қиёфасини намоён этади. Қадимий гумбазлар остида сайр қилаётган сайёҳлар, ҳунармандчилик расталаридаги жонли жараёнлар, миллий мусиқа садолари ва зиёрат масканларидаги осойишта муҳит Бухоронинг кеча билан бугунни боғлаб турувчи ноёб шаҳар эканини яна бир бор кўрсатади.
Сўнгги йилларда мамлакатимизда туризмни иқтисодиётнинг стратегик йўналишларидан бири сифатида ривожлантириш, тарихий-маданий меросни асраб-авайлаш билан бирга, уни бутун дунёга кенг тарғиб қилишга алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Президент Шавкат Мирзиёевнинг туризмни янги босқичга олиб чиқиш, ҳудудларнинг сайёҳлик салоҳиятидан самарали фойдаланиш, тарихий шаҳарларни халқаро туризм марказларига айлантириш борасидаги ташаббуслари Бухоро учун ҳам кенг имкониятлар эшигини очмоқда.
Айниқса, Бухоронинг тарихий-меъморий муҳитини асраб қолган ҳолда замонавий туристик инфратузилмани ривожлантириш, янги меҳмонхоналар ва меҳмон уйларини ташкил этиш, туристик маршрутларни кенгайтириш, зиёрат, маданий, гастрономик, экологик ва ҳунармандчилик туризмини бир-бири билан уйғунлаштириш борасидаги ишлар шаҳарнинг халқаро сайёҳлик харитасидаги ўрнини янада мустаҳкамламоқда.
Бу жараённинг яна бир муҳим жиҳати шундаки, туризм ривожи янги иш ўринлари, хизмат кўрсатиш соҳасининг кенгайиши, ҳунармандчилик ва оилавий тадбиркорликнинг ривожланиши, маҳаллий аҳоли даромадларининг ортиши учун ҳам янги имкониятлар яратмоқда. Демак, Бухорога келган ҳар бир сайёҳ нафақат тарих билан танишади, балки бугунги Бухоронинг тараққиёт жараёнига ҳам гувоҳ бўлади.
Бухоронинг туризм салоҳиятини оширишда зиёрат туризмининг ўрни ҳам беқиёс. Асрлар давомида шаклланган маънавий мерос, буюк алломалар ва авлиёлар номи билан боғлиқ муқаддас қадамжолар бугун дунёнинг турли бурчакларидан келаётган меҳмонларни ўзига жалб этмоқда.
“Етти пир” зиёратгоҳлари бу борада алоҳида аҳамиятга эга. Бу масканлар нафақат диний зиёрат, балки тарих, маънавият ва маданият уйғунлашган ўзига хос туристик йўналиш сифатида ҳам тобора оммалашмоқда.
Бухоронинг бугунги сайёҳлик манзарасига назар ташлар эканмиз, бир ҳақиқат аён бўлади: шаҳарнинг энг катта бойлиги — унинг ўтмиши. Аммо унинг энг катта имконияти — ана шу бой меросни замонавий туризм талаблари асосида дунёга танитишдадир.
Бугун кўҳна шаҳарнинг ҳар бир кўчасида сайёҳ учун янги таассурот бор. Кимдир минг йиллик меъморчилик сирларини излайди, кимдир буюк алломалар тарихи билан қизиқади, яна кимдир миллий таомлар таъмини ҳис қилишни, ҳунармандлар маҳоратини томоша қилишни истайди.
Энг муҳими, Бухоро бугун ўз тарихини шунчаки намойиш этаётган шаҳар эмас. У ўзининг бой меросини янги иқтисодий имкониятларга, замонавий туризм маҳсулотига ва халқаро маданий мулоқот майдонига айлантириб бормоқда. Куз кунларида Бухоро кўчаларидаги гавжумлик ана шу ўзгаришларнинг жонли ифодасидир.
Бухорога келган сайёҳ бу ердан фақат суратлар билан қайтмайди. У кўнглида асрлар садосини, қадимий шаҳар нафасини, инсон меҳрини ва Шарқ маданиятининг бетакрор жозибасини олиб кетади. Шу боис Бухоро — харитадаги оддий манзил эмас. У тарих тирик сақланадиган, ўтмиш ва келажак учрашадиган, ҳар бир кўчаси ўз ҳикоясига эга бўлган ноёб шаҳардир. Бугун унинг қадимий гумбазлари остида дунёнинг турли мамлакатларидан келган меҳмонлар суҳбатлашмоқда. Эртага эса бу меҳмонларнинг таассуротлари Бухоро ҳақида яна янги ҳикояларни дунёнинг турли бурчакларига олиб боради.
Бухоро яна меҳмон кутмоқда. Ва бу меҳмонлар учун у ҳар сафаргидек бир хил эмас — ҳар келганда ўзининг янги бир сирини очади.
Зариф Комилов, ЎзА мухбири
