Әндіжан облысының экономикалық өсімін арттыру және халық табысын көбейту міндеттері айқындалды
Президент Шавкат Мирзиёевтің төрағалығымен 24 қыркүйекте Әндіжан облысын әлеуметтік-экономикалық дамыту, кәсіпкерлікті қолдау және халық табысын арттыру мәселелері жөнінде жиын өтті.
Мемлекет басшысы облыста жүргізіліп жатқан реформалардың нәтижелеріне тоқталып, биылғы жылдың бірінші жартысында өңір экономикасы 8,8 пайызға өскенін атап өтті. Өнеркәсіп, қызмет көрсету және инвестиция салаларында да оң динамика байқалып отыр. Сонымен бірге ең маңызды өлшем – бұл көрсеткіштердің әр отбасының күнделікті өмірінен қалай көрініс тауып отырғаны екені айтылды.
Әндіжанда жер және табиғи ресурстар шектеулі болғанымен, еңбекке бейім халық, кәсіпкерлік рухы қалыптасқан орта, жастардың көптігі, дамыған өнеркәсіптік база және ауқымды нарық бар. Соңғы жылдары облысқа бөлінетін бюджет қаражаты мен кредиттік ресурстар айтарлықтай ұлғайып, жергілікті басшыларға кең өкілеттіктер берілді. Енді осы мүмкіндіктерді жоғары табысты жұмыс орындары мен халықтың әл-ауқатын арттыруға бағыттау қажет.
Жиында, ең алдымен, инвестициялардың сапасы мен тиімділігін арттыру мәселесі қаралды. Өнеркәсіп пен кәсіпкерлікке бөлінген 1 мың гектар аумақта 7 миллиард доллар инвестиция есебінен кемінде 70 мың жоғары табысты жұмыс орнын құруға мүмкіндік бар екені атап өтілді.
Сонымен қатар инвестициялардың елдер мен салалар бойынша құрылымы жеткілікті деңгейде әртараптандырылмағаны, ақпараттық технологиялар мен зерттеу бағыттарына инвестиция аз тартылып отырғаны айтылды. Облыста білікті кадрлар мен экспорттық мүмкіндіктері бар салалардың технологиялық базасын нығайту қажеттігі атап көрсетілді.
Асакадағы автокөлік және машина жасау саласында жинақталған тәжірибеге сүйене отырып, өз технологияларын жасауға көшу міндеті қойылды. «Асака инженерлік алқабын» құрып, бағдарламалық өнімдер, электроника, электромеханика және инженерлік қызметтер тізбегін жолға қоюдың маңыздылығы атап өтілді.
Тоқыма өнеркәсібінде де қолданыстағы өндірістік қуаттарды барынша тиімді пайдаланып, шетелдік дизайнерлерді, конструкторлар мен брендтерді тарта отырып, қосылған құны жоғары өнім өндіруге көшу қажет. Инвестиция тиімділігі әрбір шаршы метр аумақта жасалған қосылған құн көлемі арқылы бағаланатыны белгіленді.
Қарақалпақстан тәжірибесі негізінде басқа өңірлерде де жоба менеджері лауазымы енгізіледі. Әндіжандағы менеджер облыстың жаңа инвестициялық моделін қалыптастыруға жауапты болады. Аудандардың өнеркәсіп, қызмет көрсету және ауыл шаруашылығы салаларындағы мүмкіндіктері жасанды интеллект көмегімен бағаланып, тиімділігі жоғары бағыттарға инвестиция тарту жоспары әзірленеді.
Ірі кәсіпорындардың қызметін кеңейту және оларды технологиялық жаңғырту арқылы жаңа жұмыс орындарын құру шаралары қабылданады. Келесі жылы облыста кемінде 10 пайыз экономикалық өсімді қамтамасыз ету, 5 миллиард доллар инвестиция тарту және экспорт көлемін 1,5 миллиард долларға жеткізу міндеті жүктелді.
Азық-түлік қауіпсіздігі мен ауыл тұрғындарының табысын арттыру мәселелеріне де ерекше назар аударылды.
«Улуғнор» облысында мақтадан азық дақылдарға ауыстырылған алқаптар мен егістік жиектерін тиімді пайдалану арқылы мал шаруашылығын кеңейту мүмкіндіктері қарастырылды. «Улуғнор» және «Бостан» аудандарында ірі мал шаруашылығы кешендерінің жобаларын әзірлеу тапсырылды.
«Балықшы» ауданындағы құс етін өндіру кешенінің тәжірибесі негізінде «Жалақұдық» пен «Хужаабадта» жаңа құс шаруашылығы жобалары іске қосылады. «Улуғнорда» балық шаруашылығы кластері құрылады.
«Жалақұдық», «Мархамат», «Асака» және «Әндіжан» аудандарындағы адырлы жерлерді экономикалық айналымға енгізу үшін жеке «Агростар» компаниясы құрылады. Көктемге дейін 4-5 мың гектар аумаққа су жеткізіліп, индустриялық бақтар отырғызу басталады. Бақтар үш жыл бойы күтіп-бапталып, кейін халыққа дайын күйінде ұсынылады.
Жеміс-көкөніс шаруашылығында «гектардан – барынша жоғары құн» қағидатына көшу белгіленді. Халыққа шағын өңдеу жабдықтары лизингке беріліп, аудандық брендтерді қалыптастыру ынталандырылады. Нәтижесінде өсірілген өнімді қайта өңдеу үлесін 30 пайызға, экспорт көлемін 500 миллион долларға дейін жеткізуге мүмкіндік бар. «Балықшыдағы» жылыжай жобасының тәжірибесі республика бойынша кеңінен таратылады.
Сыртқы нарықта мақтаға сұраныс төмендеп, экспорттық логистика шығындары артып отырған жағдайда фермерлерге, кластерлерге және дайын өнім өндірушілерге қосымша қолдау шаралары белгіленді.
Мақтаны биржада сатқан фермерге де, оны сатып алған кластерге де әр тонна үшін 500 мың сумнан субсидия беріледі. Өз жерінде мақта өсіретін кластерлер гектарына 1,5 миллион сумнан субсидия алады. Дайын өнім экспорттаушыларының несие бойынша пайыздық шығындарының бір бөлігін үш жыл бойы өтеу жөніндегі есептеулер енгізу тапсырылды. Маркетплейстер арқылы сатылған өнім құнының бір бөлігін қайтару бойынша да ұсыныстар әзірленеді.
Көптеген жұмыс орындарын ашатын өнеркәсіп кәсіпорындарына да ерекше қолдау көрсетіледі. Кемінде 1 мың жұмысшысы бар кәсіпорындарда қызметкерлерді оқытуға, біліктілігін арттыруға және жұмысқа әкеліп-апаруға жұмсалатын шығындардың жартысы өтеледі. Кемінде бес жыл еңбек өтілі бар қызметкерлердің балаларының оқу ақысы төленіп беріледі. Жұмыс орындарының саны 1 мыңға жуықтаған кәсіпорындарға да гранттар бөлінеді.
Өнеркәсіптегі жаңа жобаларды білікті кадрлармен қамтамасыз ету мақсатында Әндіжанды Ферғана аңғарының инженерлік кадрлар орталығына айналдыру міндеттелді. Облыстағы жоғары оқу орындары мен техникумдардың әлеуетін өндіріс орындарымен тығыз байланыстыру қажеттігі атап өтілді.
Әндіжан техникалық институтының қызметі жаңғыртылады. Шетелдік менеджерлер мен профессор-оқытушылар тартылады, білім беру бағдарламалары жаңартылады. Институтта жеке дизайн факультеті ашылып, дуалды білім беру негізінде өнеркәсіп кәсіпорындарына бекітіледі.
Өсіп келе жатқан өнеркәсіпті энергиямен қамтамасыз етуде облыстың өзендері мен каналдары үлкен ресурс екені айтылды. Әндіжанның гидроэнергетикалық әлеуеті 200 мегаватты құрайды. Кіші және шағын су электр станцияларын салуға кәсіпкерлердің қызығушылығы жоғары. Оларға қажетті турбиналар өндіру де облыстың өзінде жолға қойылған.
Екі жылдық бағдарлама негізінде шағын су электр станцияларын дайын күйінде салып, кәсіпкерлерге лизингке беру және қолайлы қаржылық тетіктерді енгізу міндеті жүктелді.
Халықтың заманауи қызметтерге деген сұранысының артуына байланысты сауда және қызмет көрсету саласына арналған жаңа орындар құрылады. Мемлекеттік ұйымдарды «Бабыр» қаласына көшіру нәтижесінде босайтын ғимараттар мен жер учаскелері осы мақсатқа бағытталады. Бұл қосымша инвестициялар тартуға және мыңдаған жұмыс орнын ашуға мүмкіндік береді.
«Асака», «Шахрихон», «Қорғантөбе» орталықтары мен «Ханабад» қаласын да табысы жоғары кәсіпкерлік аймақтарға айналдыру жоспарланды. Олардың бас жоспарлары сауда мен қызмет көрсету салаларын дамыту жобаларына сәйкестендіріледі.
Кәсіпкерлік мүмкіндіктерін кеңейту банктердің жұмысына да жаңа көзқарасты талап ететіні атап өтілді. Мемлекеттік банктер дәстүрлі кепіл талаптары мен бірыңғай стандартты шарттармен шектелмей, клиент бизнесін дамыту қағидаты негізінде жұмыс істеуі қажет.
Енді нақты ақша ағынына, тапсырыстар мен келісімшарттарға, тауар айналымына және бизнес тізбегіне негізделген қаржылық өнімдер кеңінен енгізіледі. Шағын кәсіпкерлердің ірі тапсырыс берушімен жасасқан ұзақ мерзімді келісімшарты несие кепілі ретінде қабылданады. 500 миллион сумға дейінгі жобаларды несиелеу кезінде бизнес-жоспар талап етілмейді, қаражат ақша ағынына қарай беріледі. Экспортқа арналған өнім үшін шикізат сатып алуға берілетін несие кезінде сақтандыру полисінің өзі кепіл ретінде жеткілікті болады.
Салық органдарына да кәсіпкерлердің қызметін кеңейтуге және жұмыс орындарын сақтауға көмектесу тапсырылды. Табыс көлемі немесе жұмыс орындарының саны азайған кәсіпорындардың мәселесі махалланың өзінде зерделенеді. Салық қызметкері, әкім көмекшісі және махалла банкирі бірлесіп, салық төлемін кейінге қалдыру, несие мерзімін ұзарту, айналым қаражатын толықтыру, нарыққа шығу немесе экспортқа қолдау көрсету жөнінде ұсыныстар енгізеді.
Облыстың көлік және логистикалық мүмкіндіктерін кеңейту жөнінде де міндеттер айқындалды. «Қытай – Қырғызстан – Өзбекстан» теміржолы арқылы жүк ағынының артуын ескере отырып, «Қорғантөбе» мен «Ханабадта» құны 600 миллион доллар болатын логистикалық кешен жобасы басталады. Қырғызстанмен келісілген «Кесканёр» шекара бекетін салу жүк тасымалы көлемін арттырып, оның мерзімін қысқартуға мүмкіндік береді.
Жаңа көлік ағынына сәйкес «Ханабад – Әндіжан» ақылы автомобиль жолын жобалау жұмыстары басталады. Осы айдан бастап «Ташкент – Әндіжан» жүрдек пойызы қатынай бастап, сапар уақыты алты сағаттан төрт сағатқа қысқарғаны айтылды. Келесі жылы осы бағытта ақылы автомобиль жолын салу бойынша өндірістік жұмыстар басталады.
Халыққа қолайлы өмір сүру жағдайларын жасау мәселелері де талқыланды. «Бабыр» қаласында салынған үйлерге 25 мың тұрғын қоныстанғаны, тағы 200 мың адамға арналған тұрғын үйлердің құрылысы басталғаны атап өтілді.
Жаңа қалада сауда, бизнес, қонақ үй, жекеменшік білім беру, медицина және спорт нысандарын салатын кәсіпкерлерге қолдау көрсетіледі. Мұндай нысандардағы инвестицияның қайтарым мерзімі ұзақ болатынын ескере отырып, жердің бастапқы бағасын тұрғын үй құрылысына қарағанда екі есе төмен белгілеуге келісім берілді.
Әндіжан қаласында жаңа жол өткелдерін салу, «Асака» ауданының орталығын айналып өтетін көпірді іске қосу жоспарланды. Ауызсу және кәріз жүйелерін жаңарту жұмыстары да жалғасады. «Ханабад – Әндіжан» магистральдық құбырының екінші желісінің құрылысы 1 миллион тұрғынның сумен қамтамасыз етілуін жақсартады. Әндіжан қаласында кәріз желілері жаңартылып, «Алтынкөл» ауданындағы ағынды суларды тазарту нысанының қуаты арттырылады.
Әйелдерді жұмыспен қамтуға да ерекше назар аударылды. Баласын балабақшаға орналастыра алмағандықтан жұмысқа шыға алмай жүрген әйелдерге жағдай жасау мақсатында жаңа отбасылық балабақшалар ашу мәселесін жеделдету тапсырылды. Облыста әйелдерді жұмыспен қамту үшін 20 миллион доллар көлемінде арнайы қор құрылады.
Қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде цифрлық технологияларды кеңінен пайдаланылатын болады. Әндіжан қаласы, «Шахрихон» және «Әндіжан» аудандары ішкі істер басшыларының орынбасары лауазымдары енгізіліп, олар цифрландыру және киберқылмысқа қарсы күрес бағыттарына жауап береді. Жасанды интеллект көмегімен құқық бұзушылықтар мен жол-көлік оқиғаларының алдын алу шаралары қабылданады. Халықтың кибершабуылдардан қорғану жөніндегі білімі арттырылмақ.
Мемлекет басшысы махаллалардың көркеюі әрбір адамның еңбегі мен жауапкершілігі арқылы қалыптасатынын атап өтті. Келесі жылы Әндіжанда 100 махаллаға «Жаңа Өзбекстан келбетін» енгізу жоспарын әзірлеу тапсырылды.
Жиында жауапты тұлғалардың баяндамалары тыңдалып, әндіжандық тұрғындармен кездесу өтті.
Осылайша Мемлекет басшысы Әндіжан облысына жасаған сапарын аяқтап, Ташкентке қайтып оралды.
