Umumiy ovqatlanish korxonalari 1 trillion so‘mdan ortiq soliq to‘ladi
Ma’lumki, mamlakatimizda raqamlashtirish va soliq ma’murchiligining takomillashuvi umumiy ovqatlanish sohasida soliq tushumlarini kuzatish va tahlil qilish imkoniyatlarini kengaytirmoqda. Soliq qo‘mitasining ma’lum qilishicha, 2026-yilning yanvar–iyun oylarida mazkur faoliyat turi bilan shug‘ullanuvchi 23 148 ta yuridik shaxs tomonidan davlat byudjetiga 1 trillion so‘mdan ortiq soliq to‘langan.
Soliq tushumlarining tarkibiga nazar tashlasak, sohadagi korxonalarning iqtisodiy faolligi va byudjetga qo‘shayotgan hissasi yaqqol namoyon bo‘ladi. Ayniqsa, yirik korxonalarning ulushi salmoqli ekani diqqatga sazovor. Jumladan, umumiy ovqatlanish sohasida faoliyat yuritayotgan 20 ta korxona tomonidan 215,9 milliard so‘m soliq to‘langan. Bu jami tushumning 21,4 foizini tashkil etadi. Mazkur korxonalarning yarim yillik tovar aylanmasi 2,8 trillion so‘mga yetgan. Ularga qo‘llanilgan soliq imtiyozlari esa 25 milliard so‘mni tashkil etgan.
Taqdim etilgan ma’lumotlar umumiy ovqatlanish sohasida davlat byudjetiga tushayotgan mablag‘lar tarkibida qo‘shilgan qiymat solig‘i muhim o‘rin tutishini ko‘rsatadi. Soliq turlari kesimida tushumlar quyidagicha: QQS 98,4 milliard so‘m, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i 57,9 milliard so‘m, ijtimoiy soliq 28,2 milliard so‘m, foyda solig‘i 27,7 milliard so‘m va boshqa soliqlar 3,7 milliard so‘mni tashkil etgan.
Ushbu ko‘rsatkichlardan ko‘rinib turibdiki, soliq tushumlarida QQSning ulushi eng yuqori. Bu esa umumiy ovqatlanish korxonalarida tovar va xizmatlar aylanmasi hamda iste’mol bozoridagi faollikning byudjet tushumlariga ta’siri katta ekanini ko‘rsatadi.
E’tiborli jihatlardan biri — sohadagi barcha yuridik shaxslarning juda kichik qismi, ya’ni 20 ta korxona jami soliq tushumlarining 21,4 foizini shakllantirgan. Bu ko‘rsatkich umumiy ovqatlanish bozorida korxonalar o‘rtasida iqtisodiy ko‘lam va soliq bazasi bo‘yicha sezilarli farq borligini anglatadi. Yirik korxonalarning tovar aylanmasi yuqori bo‘lgani sayin ularning byudjetga to‘laydigan soliqlari ham mutanosib ravishda oshib boradi. Shu bilan birga, mazkur 20 ta korxonaga 25 milliard so‘mlik soliq imtiyozlari qo‘llanilgan. Demak, soliq imtiyozlarining iqtisodiy faollikni rag‘batlantirishdagi o‘rnini ham alohida tahlil qilish mumkin.
Imtiyozlar natijasida korxonalarning investitsiyaviy imkoniyatlari, ish o‘rinlari va tovar aylanmasi oshishi byudjet tushumlarining uzoq muddatda ko‘payishiga xizmat qilishi mumkin. Umumiy ovqatlanish sohasida hisob-kitoblarning raqamlashtirilishi soliq tushumlarini aniqlash va nazorat qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. Elektron hisobvaraq-fakturalar, onlayn kassa tizimlari va raqamli soliq xizmatlari orqali tovar aylanmasi va tushumlarning shaffofligini oshirish imkoniyati kengayadi.
Bu, o‘z navbatida, yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirish, soliq bazasini kengaytirish va halol faoliyat yuritayotgan tadbirkorlar uchun teng raqobat muhitini shakllantirishga xizmat qiladi. Umuman, 2026-yilning birinchi yarmida umumiy ovqatlanish sohasida 1 trillion so‘mdan ortiq soliq tushumi qayd etilgani mazkur tarmoq nafaqat xizmatlar bozorining, balki davlat byudjeti daromadlarining ham muhim manbalaridan biriga aylanayotganini ko‘rsatadi.
Sh. Mamaturopova,
O‘zA
