Transchegaraviy suv hamkorligini mustahkamlash: Markaziy Osiyo daryo havzasida suv monitoringi salohiyati oshirilmoqda

Suv resurslarini ishonchli hisobga olish va samarali axborot almashinuvi umumiy suv resurslari, ayniqsa, transchegaraviy daryo havzalarini boshqarishda muhim ahamiyatga ega. Tojikiston, Qirg‘iziston va O‘zbekiston hududidan oqib o‘tuvchi Isfara daryosi havzasida eskirgan kuzatuv uskunalari, texnik salohiyatning cheklangani hamda mamlakatlarning suv xo‘jaligini boshqarish tizimlaridagi farqlar suvni aniq hisobga olish va muvofiqlashtirilgan boshqaruvni ta’minlashda qiyinchiliklar tug‘dirmoqda.

Ushbu muammolarni hal etish uchun zamonaviy monitoring vositalarini joriy etish, tashkilotlarning salohiyatini oshirish va chegaradosh mamlakatlarning suv xo‘jaligi tashkilotlari o‘rtasida amaliy hamkorlikni rivojlantirish zarur.

Shu maqsadda Xalqaro suv resurslarini boshqarish instituti 2026-yil 22–28-sentabr kunlari Isfara daryosi havzasiga uchinchi xizmat safarini amalga oshirdi. Tashrif Shveysariya taraqqiyot va hamkorlik agentligi tomonidan moliyalashtirilayotgan “Blue Peace” dasturi doirasida tashkil etildi.

Tashrifning asosiy maqsadi mahalliy suv xo‘jaligi tashkilotlarini zamonaviy suv o‘lchash uskunalari bilan ta’minlash, ularning texnik salohiyatini oshirish hamda uch mamlakat o‘rtasidagi amaliy hamkorlikni mustahkamlashdan iborat bo‘ldi.

Chegaradosh mamlakatlarning suv xo‘jaligi tashkilotlarini qo‘llab-quvvatlash

Tashrif davomida loyiha jamoasi uchta suv xo‘jaligi tashkilotiga zamonaviy uskunalarni rasman topshirdi. Jumladan, 24-sentabr kuni Tojikistonning Isfara shahridagi Davlat melioratsiya va irrigatsiya boshqarmasiga, 25-sentabr kuni Qirg‘izistonning Botken tumani suv xo‘jaligi boshqarmasiga hamda 28-sentabr kuni O‘zbekistonning Beshariq tumani suv ta’minoti xizmatiga uskunalar taqdim etildi.

Har bir tashkilot suv sarfini o‘lchash uchun ko‘chma elektromagnit sarf o‘lchagich, dala sharoitida foydalanishga mo‘ljallangan elektr transport vositasi, statsionar kompyuter to‘plami va printer bilan ta’minlandi. Ushbu jihozlar suv sarfini o‘lchash, joylarda monitoring olib borish, ma’lumotlarni qayd etish va hisobotlar tayyorlash imkoniyatlarini yaxshilashga xizmat qiladi.

Ko‘chma sarf o‘lchagichlar mutaxassislarga kanallar va gidrologik kuzatuv punktlari kabi turli joylarda suv sarfini o‘lchash imkonini beradi. Elektr transport vositalari monitoring ob’ektlariga yetib borishni osonlashtiradi, kompyuter uskunalari esa ma’lumotlarni tizimli ravishda saqlash, qayta ishlash va hisobotlarni tayyorlashga yordam beradi.

Uskunalarni rasmiy topshirish marosimlarida mahalliy hokimiyat organlari, suv xo‘jaligi tashkilotlari, suv iste’molchilari uyushmalari va mahalliy jamoalar vakillari ishtirok etdi. Tashkilotlar uskunalarni rasman qabul qilib, ulardan foydalanish va ularni saqlash uchun mas’ul xodimlarni belgiladi.

Texnik ko‘makdan - havza miqyosidagi hamkorlik sari

Uskunalar bilan ta’minlash Isfara daryosi havzasida suv monitoringi sohasidagi mavjud kamchiliklarni bartaraf etish yo‘lidagi muhim qadamlardan biridir. Havzaning ayrim hududlarida suv o‘lchash ishlari hanuzgacha eski asboblar va eskirgan o‘lchov jadvallari asosida olib borilmoqda. Bu esa yanada ishonchli va o‘zaro taqqoslanadigan gidrologik ma’lumotlarga bo‘lgan ehtiyojni ko‘rsatadi.

Uch mamlakatning suv xo‘jaligi tashkilotlari turli milliy me’yoriy-huquqiy tizimlar asosida faoliyat yuritsa-da, ular yagona daryo havzasidagi suv resurslarini boshqarish bo‘yicha umumiy mas’uliyatga ega. Suvga oid izchil va ishonchli ma’lumotlarni yig‘ish imkoniyatlarini kengaytirish axborot almashinuvini yaxshilash, suv taqsimoti bo‘yicha asosli qarorlar qabul qilish va hamkorlikda rejalashtirish uchun mustahkam zamin yaratadi.

Iyul oyida o‘tkazilgan birinchi tashrif davomida daryo havzasidagi vaziyat o‘rganilib, ustuvor ehtiyojlar aniqlandi. Avgust oyidagi ikkinchi tashrif esa suv resurslari va suv xo‘jaligi infratuzilmasini jamoatchilik ishtirokida monitoring qilish uchun mahalliy faollarni tayyorlashga qaratildi.

Ushbu tadbirlar dastlabki baholash va manfaatdor tomonlar bilan muloqot bosqichidan amaliy texnik ko‘mak ko‘rsatish hamda butun havza miqyosida rejalashtirishga izchil o‘tilayotganini ko‘rsatadi.

Salohiyatni oshirish va kelgusidagi hamkorlikni mustahkamlash

IWMI 2026-yilning oktabr–noyabr oylarida Isfara, Botken va Beshariqdagi suv xo‘jaligi mutaxassislari uchun gidrometriya bo‘yicha amaliy o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etishni qo‘llab-quvvatlaydi. Mashg‘ulotlarda yangi sarf o‘lchagichlardan foydalanish, suv sarfini aniq o‘lchash va olingan natijalarni mavjud o‘lchov asboblari ko‘rsatkichlari bilan taqqoslashga alohida e’tibor qaratiladi.

Shuningdek, mahalliy faollarni jalb etgan holda jamoatchilik monitoringi davom ettiriladi. Bu suv resurslarini boshqarish jarayonlarida mahalliy aholining ishtirokini yanada kuchaytirishga xizmat qiladi.

2026-yil 9-dekabr kuni Qirg‘izistonning Botken shahrida uch mamlakat suv xo‘jaligi tashkilotlarining qo‘shma texnik uchrashuvini o‘tkazish rejalashtirilgan. Unda amaliy hamkorlik platformasini shakllantirish, ma’lumot almashish tartiblarini belgilash, davlat chegaralari yaqinida joylashgan suv xo‘jaligi infratuzilmasini birgalikda ko‘zdan kechirish masalalarini muhokama qilish hamda 2027-yil uchun havza miqyosidagi rejalashtirishning ustuvor yo‘nalishlarini aniqlash ko‘zda tutilgan.

Mazkur sa’y-harakatlar dasturning uzoq muddatli maqsadlariga, jumladan, daryo havzasini boshqarishni rejalashtirishni takomillashtirish, investitsiyalarni rejalashtirishni qo‘llab-quvvatlash va mintaqadagi suv xo‘jaligi tashkilotlari o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirishga hissa qo‘shadi.

Zamonaviy monitoring uskunalarini joriy etish, mutaxassislarning texnik salohiyatini oshirish, mahalliy jamoalar ishtirokini kengaytirish va tashkilotlararo hamkorlikni mustahkamlash orqali dastur Isfara daryosi havzasidagi umumiy suv resurslarini yanada shaffof, ilmiy ma’lumotlarga asoslangan va barqaror boshqarishga ko‘maklashishni maqsad qilgan.

Nurillo NASRIEV,

O‘zA