Mustaqilligimizning 35 yilligi: sog‘liqni saqlash tizimidagi eng muhim 35 fakt
O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligiga 35 yil to‘lmoqda. Ushbu davr mobaynida mamlakatimizda boshqa sohalar qatori sog‘liqni saqlash tizimini tubdan isloh qilish, aholiga ko‘rsatiladigan tibbiy xizmatlar sifati va ko‘lamini oshirish, sohaning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash hamda zamonaviy tibbiyot texnologiyalarini amaliyotga joriy etish borasida ulkan islohotlar amalga oshirildi.
1. Tibbiyotning konstitutsiyaviy asoslari: O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida har bir insonning malakali tibbiy xizmatdan foydalanish huquqi kafolatlanib, davlat sog‘liqni saqlashni rivojlantirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishi qonunan mustahkamlandi.
2. Tibbiy xizmatni tashkil etishning yangi ustuvor yo‘nalishlari: sog‘liqni saqlash tizimini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash va aholi salomatligini muhofaza qilish milliy siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylandi.
3. Birlamchi tibbiy-sanitariya yordami tizimi: aholiga eng yaqin bo‘lgan birlamchi bo‘g‘inni – qishloq vrachlik punktlari, oilaviy poliklinikalar va oilaviy shifokor punktlarini rivojlantirishga qaratilgan milliy model yaratildi.
4. Oilaviy shifokorlik instituti: tibbiyot tizimida oilaviy shifokorlik tizimi joriy etilib, har bir oila va shaxsga individual yondashuv hamda kasalliklarning oldini olish (profilaktika) ishlari kuchaytirildi.
5. Tez tibbiy yordam xizmatini takomillashtirish: 103 xizmati faoliyati tubdan yangilanib, zamonaviy avtotransport vositalari, maxsus tibbiy asbob-uskunalar va aloqa vositalari bilan ta’minlandi.
6. Respublika tez tibbiy yordam markazi: tuman va shaharlararo tez yordam stansiyalarini yagona tarmoqqa birlashtiruvchi markazlashtirilgan tizim shakllantirildi.
7. Ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazlari: kardiologiya, endokrinologiya, xirurgiya, pediatriya, ko‘z mikroxirurgiyasi va boshqa yo‘nalishlar bo‘yicha yuqori texnologik ixtisoslashtirilgan markazlar tarmog‘i yaratildi.
8. Yuqori texnologik operatsiyalarning hududlarga kirib borishi: ilgari faqat poytaxtda yoki xorijda amalga oshiriladigan murakkab yurak-qon tomir, neyroxirurgik va transplantatsiya operatsiyalari viloyat darajasida ham bajarila boshlandi.
9. Organ va to‘qimalarni transplantatsiya qilish: O‘zbekistonda buyrak, jigar va suyak ko‘migi transplantatsiyasi kabi murakkab jarayonlarni amalga oshirishning huquqiy va amaliy asoslari yaratilib, yuzlab bemorlarning hayoti saqlab qolindi.
10. Ona va bola salomatligini muhofaza qilish: «Sog‘lom ona – sog‘lom bola» milliy konsepsiyasi doirasida perinatal va neonatal markazlarning zamonaviy tarmog‘i tashkil etildi.
11. Skrining markazlari faoliyati: tug‘ma va irsiy kasalliklarning oldini olish maqsadida respublika va hududiy «Skrining» markazlari faoliyati yo‘lga qo‘yildi.
12. Emlash va immunizatsiya tizimi: yuqumli kasalliklarga qarshi milliy emlash kalendari takomillashtirilib, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti standartlari asosida aholini ommaviy immunizatsiya qilish ta’minlandi.
13. Farmatsevtika tarmog‘i va dori-darmon xavfsizligi: dori vositalari va tibbiy buyumlarning sifati, xavfsizligini nazorat qiluvchi hamda mahalliy ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlovchi farmatsevtika erkin iqtisodiy zonalari tashkil etildi.
14. Tibbiy ta’lim va kadrlar tayyorlash: tibbiyot oliy ta’lim muassasalari soni ko‘paytirilib, yetakchi xorijiy universitetlar va klinikalar bilan qo‘shma ta’lim dasturlari hamda rezidentlik tizimi joriy etildi.
15. Tibbiyot xodimlarining malakasini oshirish: shifokor va hamshiralarning uzluksiz kasbiy ta’limi yo‘lga qo‘yilib, ularning yetakchi xorijiy klinikalarda stajirovka o‘tashi tizimli ravishda tashkil etildi.
16. «Elektron sog‘liqni saqlash» tizimi: tibbiyot muassasalarini raqamlashtirish, elektron navbat, «Elektron shifokor», «Elektron retsept» va yagona tibbiy karta tizimlari bosqichma-bosqich joriy qilindi.
17. Xususiy tibbiyotning rivojlanishi: xususiy tibbiy amaliyot bilan shug‘ullanish uchun qulay sharoitlar yaratilib, sohaga investitsiyalar jalb etildi va xususiy klinikalar hamda zamonaviy laboratoriyalar tarmog‘i kengaydi.
18. Sanitariya-epidemiologiya osoyishtaligi xizmati: aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligini ta’minlash, karantin va infeksion xavflarning oldini olish bo‘yicha yaxlit milliy qo‘mita tizimi shakllantirildi.
19. Onkologiya xizmatini modernizatsiya qilish: saraton kasalliklarini barvaqt aniqlash va davolash uchun hududiy onkologiya dispanserlarini yuqori texnologik uskunalar bilan ta’minlash ishlari amalga oshirildi.
20. Pandemiya davridagi sinovlar va tajriba: COVID-19 pandemiyasi va boshqa global epidemik xavflarga qarshi kurashishda milliy tibbiyotning barqarorligi namoyon bo‘lib, qisqa muddatda ixtisoslashgan shifoxonalar va karantin markazlari qurildi.
21. Palliativ tibbiy yordam: og‘ir va davolab bo‘lmaydigan kasalliklarga chalingan bemorlarga g‘amxo‘rlik qilish, ularning hayot sifatini yaxshilashga qaratilgan palliativ yordam xizmati yo‘lga qo‘yildi.
22. Pediatriya yo‘nalishidagi yangiliklar: bolalar xirurgiyasi, kardioxirurgiyasi va boshqa ixtisoslashgan bolalar tibbiyot muassasalari moddiy-texnik bazasi yangi bosqichga ko‘tarildi.
23. Qon xizmatini takomillashtirish: «Qon donorligi va uning komponentlari to‘g‘risida»gi qonunlar ijrosi ta’minlanib, beg‘araz donorlik harakati rivojlantirildi va xavfsiz qon tayyorlash markazlari modernizatsiya qilindi.
24. Psixiatriya va narkologiya xizmatini liberallashtirish: ruhiy salomatlikni saqlash va narkologik yordam ko‘rsatish tizimi insonparvarlik tamoyillari asosida takomillashtirildi, fuqarolarning huquqlarini himoya qilish kuchaytirildi.
25. Tezkor telemeditsina tarmog‘i: chekka va olis qishloq hududlaridagi bemorlarga ixtisoslashgan markazlarning yetakchi mutaxassislari tomonidan masofaviy tibbiy maslahatlar (telemeditsina) ko‘rsatish tizimi ishga tushirildi.
26. Tibbiy sug‘urtani joriy etish: Aholini davlat tomonidan kafolatlangan bepul tibbiy xizmatlar va dori vositalari paketi bilan ta’minlash hamda tibbiy sug‘urtalash mexanizmlarini bosqichma-bosqich sinovdan o‘tkazish boshlandi.
27. Sog‘lom turmush tarzi va ommaviy sport: aholi o‘rtasida sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish, to‘g‘ri ovqatlanish va kundalik jismoniy faollikni oshirish bo‘yicha milliy targ‘ibot ishlari kuchaytirildi.
28. Yod va tuz defitsitiga qarshi kurash: aholi orasida qalqonsimon bez kasalliklarining oldini olish maqsadida osh tuzini yodlash va uni umumdavlat miqyosida nazorat qilish tizimi mustahkamlandi.
29. Shoshilinch tibbiy yordamning oltin soati tamoyili: har bir tuman markaziy shifoxonasi qoshida tumanlararo shoshilinch tibbiy yordam bo‘limlari tashkil etilib, inson hayotini saqlab qolish uchun «oltin soat» qoidasi amalda ta’minlandi.
30. Xalqaro hamkorlik va tibbiy diplomatiya: Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti, YUNISEF va boshqa nufuzli xalqaro tashkilotlar hamda yetakchi xorijiy klinikalar bilan amaliy sheriklik kengaydi.
31. Tibbiyot xodimlarining huquqiy va ijtimoiy himoyasi: shifokorlarning professional faoliyatiga noqonuniy aralashishning oldini olish, ularning sha’ni, qadr-qimmati va sog‘lig‘ini huquqiy himoya qilish mexanizmlari kuchaytirildi.
32. Tartibga solish va litsenziyalash sohasi: sog‘liqni saqlash sohasidagi litsenziyalash va ruxsat berish tartib-taomillari soddalashtirilib, korrupsiyaviy omillar qisqartirildi.
33. Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazlarining hududiy filiallari: poytaxtdagi ilg‘or tajribalar va davolash standartlarini joylarga yetkazish maqsadida barcha viloyatlarda markazlarning filiallari ochildi.
34. Reproduktiv salomatlik va demografiya: oilalarni rejalashtirish, reproduktiv yoshdagi ayollar va qizlar salomatligini muhofaza qilish, sog‘lom avlodni dunyoga keltirish chora-tadbirlari kuchaytirildi.
35. «Sog‘liqni saqlash – 2030» strategiyasi: mustaqilligimizning 35 yilligi arafasida tibbiyot sohasidagi islohotlar yangi bosqichga ko‘tarilib, aholining o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligini oshirish va kasalliklarni barvaqt aniqlashning strategik vazifalari belgilandi.
Mohigul Qosimova tayyorladi, O‘zA
