Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik — O‘zbekiston iqtisodiy taraqqiyotining strategik drayveri
Bugungi kunda O‘zbekiston iqtisodiyotining strategik transformatsiyasi jarayonida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik nafaqat xo‘jalik yurituvchi sub’ekt, balki jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy barqarorligini ta’minlovchi eng asosiy kuchga aylandi. Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan “Tadbirkor boy bo‘lsa, davlat ham boy bo‘ladi” degan fundamental tamoyil mamlakat iqtisodiy siyosatining mazmun-mohiyatini belgilab bermoqda. Bu strategiya iqtisodiyotning barqaror o‘sishini ta’minlashda kichik biznesning ulushini oshirish, ma’muriy to‘siqlarni bartaraf etish va sohaga investitsiyalarni jalb qilishga qaratilgan tizimli islohotlar zanjirini tashkil etadi.
Davlat rahbarining irodasi bilan tadbirkorlik faoliyatiga asossiz aralashuvlarni cheklovchi qat’iy moratoriylarning joriy etilishi sohada yangicha ishonch muhitini shakllantirdi. Bugungi kunda tadbirkorlik sub’ektlari uchun soliq yukining izchil kamaytirib borilayotgani iqtisodiy o‘sishning muhim omili bo‘lmoqda. Xususan, qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) stavkasining 15 foizdan 12 foizga tushirilishi, aylanmadan olinadigan soliqning yagona 4 foizlik stavkada optimallashtirilishi kichik korxonalar ixtiyorida yiliga trillionlab so‘m qo‘shimcha mablag‘ qolishini ta’minladi. Bu mablag‘lar yangi ish o‘rinlari yaratish va ishlab chiqarishni modernizatsiya qilishga yo‘naltirilmoqda.
Sanoat sohasida kichik va o‘rta biznes sub’ektlari ilgari faqat yirik davlat korxonalari monopoliyasida bo‘lgan yuqori texnologiyali tarmoqlarga faol kirib bordi. To‘qimachilik, charm-poyabzal, qurilish materiallari va oziq-ovqat sanoatining asosiy qismi aynan xususiy sektor hissasiga o‘tdi. Maxsus industrial zonalar va texnoparklarning tashkil etilishi kichik korxonalarga zamonaviy texnologiyalarni olib kirish va xalqaro standartlarga mos mahsulot ishlab chiqarish imkonini berdi. Bugungi kunda mamlakat Yalpi ichki mahsulotida kichik biznesning ulushi 50-55 foizni, bandlik sohasida esa qariyb 75-78 foizni tashkil etayotgani sohaning iqtisodiyot “lokomotivi” ekanligini tasdiqlaydi.
Xizmat ko‘rsatish va servis sohasidagi islohotlar iqtisodiy o‘sish sur’atlarini tezlashtirishning eng samarali vositasi bo‘ldi. Turizm, logistika va ayniqsa, IT-xizmatlar sohasidagi kichik biznes vakillari uchun yaratilgan imtiyozlar natijasida soha eksporti keskin oshdi. IT-Park rezidentlari uchun soliq imtiyozlari va masofaviy xizmatlar eksportini rag‘batlantirish tizimi yoshlar o‘rtasida yuqori daromadli tadbirkorlikni rivojlantirishga xizmat qilmoqda. Bu jarayon mamlakatning raqamli transformatsiyasini jadallashtirish bilan bir qatorda, milliy iqtisodiyotning global bozorga integratsiyalashuvini ham ta’minlamoqda.
O‘zbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish modelidagi eng katta innovatsiya — bu islohotlarning mahallagacha tushishi va «Hokim yordamchilari» institutining joriy etilishidir. Bu tizim orqali qishloq xo‘jaligida klaster va kooperatsiya tizimi rivojlanib, aholining tomorqadan daromad olishi va kichik agro – biznes sub’ektlariga aylanishi rag‘batlantirilmoqda. Hokim yordamchilari tavsiyasi bilan ajratilayotgan 100 million so‘mgacha bo‘lgan garovsiz kreditlar va subsidiyalar «kambag‘allikdan farovonlikka» tamoyilining amaliy ifodasi bo‘ldi. Bu tizim ijtimoiy adolatni ta’minlash va hududlarda iqtisodiy faollikni oshirishning noyob mexanizmiga aylandi.
Xulosa qilib aytganda, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik O‘zbekiston iqtisodiyotining nafaqat o‘sish nuqtasi, balki uning kelajakdagi mustahkam poydevoridir. Prezident boshchiligidagi islohotlar — soliq yukining kamaytirilishi, huquqiy himoyaning kuchaytirilishi va “Mahallabay” ishlash tizimi orqali tadbirkorlikni ommalashtirish — mamlakatning barqaror iqtisodiy yuksalishini ta’minlamoqda. Zero, erkin va qo‘llab-quvvatlangan tadbirkor qatlami mavjud bo‘lgan jamiyatda iqtisodiy inqirozlarga bardoshlilik va xalq farovonligi hamisha yuqori bo‘ladi.
Saodat Hafizova,
Toshkent ijtimoiy innovatsiyalar universiteti
iqtisodiyot yo‘nalishi 2-kurs magistranti
