Ishonchga xiyonat, sha’n va qadr-qimmatga tajovuz

Ta’lim maskani — bilim va tarbiya o‘chog‘i, ustoz esa ishonch ramzidir. Ammo ana shu ishonchni suiiste’mol qilib, undan shaxsiy manfaat yo‘lida foydalanishga urinish nafaqat axloqiy me’yorlarni, balki qonun talablarini ham chetlab o‘tish demakdir. Buxoroda yuz bergan voqea esa bu borada yana bir jiddiy ogohlantirish bo‘ldi.

Buxoro shahridagi oliy ta’lim muassasalaridan birida talabaga nisbatan nomaqbul xatti-harakat sodir etgan 40 yoshli tyutorga sud tomonidan ma’muriy jazo tayinlandi.

Sud hujjatlarida qayd etilishicha, A.A. 2026-yil 14-avgust kuni taxminan soat 22:00 da universitet talabasi bo‘lgan qizga telefon orqali qo‘ng‘iroq qilgan. U talabani oraliq nazoratlaridan o‘tkazishni aytib, buning evaziga jinsiy yaqinlik taklif qilgan. Biroq masala bu bilan cheklanmagan. Sudda aniqlangan holatlarga ko‘ra, u talabaga nomaqbul, sha’ni va qadr-qimmatini tahqirlovchi so‘zlarni aytgan hamda shahvoniy shilqimlik qilgan.

Har qanday munosabatda insonning shaxsiy daxlsizligi va erkin irodasi ustuvor bo‘lishi shart. Ayniqsa, ustoz va talaba o‘rtasidagi munosabatlarda bu talab yanada muhim ahamiyat kasb etadi.

Talaba sudda bergan ko‘rsatmasida A.A. unga ishqiy munosabat o‘rnatishni taklif qilgani va jinsiy aloqa qilishni so‘raganini ma’lum qilgan. Bunday taklifdan qo‘rqib ketgan talaba huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qilishini aytgan. Shunga qaramay, sud hujjatlariga ko‘ra, A.A. talabaga qo‘ng‘iroq qilishda davom etib, uning sha’ni hamda qadr-qimmatini kamsituvchi so‘zlarni ishlatgan.

Bu yerda e’tiborli jihat shundaki, insonning “yo‘q” degan javobi har qanday munosabat uchun aniq chegara bo‘lishi lozim. Buni e’tiborsiz qoldirish, bosim o‘tkazish yoki takroriy bezovta qilish esa oddiy “shaxsiy masala” sifatida baholanmasligi kerak.

Jinoyat ishlari bo‘yicha Buxoro shahar sudida mazkur ma’muriy ish ko‘rib chiqildi.

Sudda A.A. o‘z aybiga iqror bo‘lgan. U universitetda o‘qituvchi bo‘lib ishlashini, voqea sodir bo‘lgan kuni mast holatda bo‘lganini va talabadan uzr so‘raganini bildirgan.

Ammo mastlik sodir etilgan xatti-harakatni oqlamaydi. Aksincha, o‘z harakati va uning oqibatlari uchun javobgarlik har qanday vaziyatda ham insonning zimmasida qoladi.

Ustozning har bir so‘zi, har bir harakati talaba uchun ta’sir kuchiga ega. Shu bois ta’lim muassasalaridagi munosabatlarda kasbiy odob, xizmat intizomi va inson qadriga hurmat birinchi o‘rinda turishi kerak.

Sud qaroriga ko‘ra, A.A. Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 41-1-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan shahvoniy shilqimlik qilish huquqbuzarligini sodir etgan deb topilgan. Unga nisbatan 3 sutka ma’muriy qamoq jazosi tayinlangan.

Mazkur qaror yana bir muhim haqiqatni ko‘rsatadi: insonning lavozimi, yoshi yoki ta’lim sohasida ishlashi uni qonundan ustun qo‘ymaydi. Aksincha, jamiyat ishonchini qozongan kasb egalari o‘z xatti-harakatlariga yanada katta mas’uliyat bilan yondashishi lozim.

Oliy ta’lim muassasasi faqat dars o‘tiladigan joy emas. Bu – yoshlarning shaxsi shakllanadigan, ular o‘z kelajagiga poydevor qo‘yadigan muhitdir. Shunday ekan, bu muhitda talaba o‘zini xavfsiz va himoyalangan his qilishi shart.

Bir insonning nomaqbul xatti-harakatidan kelib chiqib, butun bir kasb yoki ta’lim tizimiga baho berish, albatta, noto‘g‘ri. Ammo bunday holatlar ustoz-murabbiylar uchun ham, ta’lim muassasalari rahbariyati uchun ham jiddiy saboq bo‘lishi zarur. Zero, ta’limda bilim qanchalik muhim bo‘lsa, inson qadri, shaxsiy daxlsizlik va o‘zaro hurmat ham shunchalik muhimdir.

Bugun sudda ko‘rilgan ushbu ish bir kishining qilmishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ammo undan chiqadigan xulosa barcha uchun birdek: ishonchni suiiste’mol qilishga, inson sha’ni va qadr-qimmatiga tajovuz qilishga jamiyatda ham, ta’lim muhitida ham o‘rin bo‘lmasligi kerak.

Chunki ustozning eng katta imtihoni – talabani bilimiga qarab baholash emas, avvalo, uning inson sifatidagi qadrini hurmat qilishdir.

Zarif Komilov, O‘zA muxbiri