Экологик экспертиза: янги тартиб тадбиркорлар ва жамоатчилик учун нималарни ўзгартиради?
Мамлакатимизда атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва инвестиция лойиҳаларининг экологик хавфсизлигини таъминлаш борасида янги босқич бошланмоқда.
Экологик экспертиза соҳасида қабул қилинган янги тартиб нафақат давлат назоратини такомиллаштиради, балки тадбиркорлар учун янада қулай, шаффоф ва замонавий хизматларни жорий этади.
Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси ҳузуридаги Давлат экологик экспертизаси маркази томонидан Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 11 майдаги тегишли қарори мазмун-моҳиятига бағишланган матбуот анжумани ўтказилди.
Қайд этилишича, қабул қилинаётган ҳужжатлар билан атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш тизими халқаро стандартлар асосида тубдан такомиллаштирилди. Эндиликда ҳар бир инвестиция ёки қурилиш лойиҳаси унинг атроф-муҳитга келтириши мумкин бўлган таъсири ва хавф даражасидан келиб чиққан ҳолда баҳоланади.
Бу эса экологик экспертизани фақатгина ҳужжатларни кўриб чиқиш жараёни эмас, балки экологик хавфларни олдиндан аниқлаш ва уларнинг олдини олишга қаратилган самарали бошқарув механизмига айлантиради.
Янги тартибнинг муҳим янгиликларидан бири, скрининг ва скопинг босқичларининг жорий этилишидир.
Скрининг орқали лойиҳанинг экологик таъсир даражаси аниқланади ва қайси тоифага кириши белгиланади. Шундан кейин скопинг босқичида айнан қайси экологик омиллар чуқур ўрганилиши лозимлиги белгиланади.
Бу эса ҳар бир лойиҳа учун бир хил талаб қўйиш амалиётидан воз кечиб, хавф даражасига қараб мутаносиб талабларни белгилаш имконини беради.
Янги қарорга мувофиқ, эндиликда йирик лойиҳаларни баҳолашда уларнинг углерод изи ҳамда иссиқхона газлари чиқиндиларига таъсири ҳам инобатга олинади.
[gallery-30725]
Бу мамлакатда иқлим ўзгаришига қарши курашиш, “яшил иқтисодиёт”ни ривожлантириш ва халқаро экологик мажбуриятларни бажаришда муҳим аҳамият касб этади.
Янги тизимда фуқаролар ва жамоатчиликнинг иштирокига алоҳида эътибор қаратилган.
Эндиликда атроф-муҳитга сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин бўлган лойиҳалар бўйича жамоатчилик фикрини инобатга олиш механизмлари янада такомиллаштирилди. Бу эса қарор қабул қилиш жараёнининг очиқлиги ва шаффофлигини таъминлайди.
Қарорга кўра, атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш бўйича ҳисоботларни тайёрловчи ташкилотлар ва мутахассислар зиммасига янада катта масъулият юкланмоқда.
Тақдим этиладиган маълумотларнинг ҳаққонийлиги, илмий асосланганлиги ва сифатли тайёрланиши устидан назорат кучайтирилади.
Янги тартиб экологик талабларни кучайтириш билан бирга тадбиркорлар учун бир қатор қулайликларни ҳам назарда тутади.
Жумладан, экологик экспертиза учун электрон тарзда мурожаат қилиш имконияти яратилади,
лойиҳаларнинг хавф даражасига қараб мутаносиб талаблар қўлланилади, давлат хизматлари янада шаффоф ва тушунарли бўлади. Бундан ташқари очиқ рейтинг тизими орқали ишончли лойиҳа ишлаб чиқувчиларни танлаш имконияти пайдо бўлади, ортиқча вақт сарфи ва молиявий харажатлар қисқаради.
Бу эса тадбиркорларга ўз инвестиция лойиҳаларини тезроқ ва самарали амалга ошириш имконини беради.
Мутахассисларнинг таъкидлашича, янги тизимнинг асосий вазифаси тадбиркорлар учун қўшимча тўсиқлар яратиш эмас.
Аксинча, экологик хавфларни лойиҳанинг дастлабки босқичидаёқ аниқлаш, келгусида юзага келиши мумкин бўлган экологик муаммоларнинг олдини олиш, давлат хизматларини рақамлаштириш ва бюрократик жараёнларни соддалаштириш кўзда тутилган.
Шу билан бирга, фуқароларнинг экологик хавфсиз муҳитда яшаш ҳуқуқини таъминлаш ҳам ушбу ислоҳотларнинг устувор мақсадларидан бири ҳисобланади.
Муҳайё Тошқораева,
Алмурот Мамадаминов, ЎзА
