Янги Ўзбекистоннинг глобал юксалиши: прагматик ташқи сиёсат ва барқарор иқтисодий тараққиёт модели

Сир эмаски, бугунги глобаллашув даврида ҳар бир суверен давлатнинг халқаро саҳнадаги ўрни унинг иқтисодий қудрати, дипломатик очиқлиги ҳамда халқаро ташкилотлардаги амалий иштироки билан белгиланади.

Эътиборлиси, Ўзбекистон Республикаси ўзининг прагматик, очиқ ва глобал муаммоларни ҳал этишга қаратилган инновацион ташқи сиёсати билан жаҳон ҳамжамиятида муносиб ўринга эга. Диёримиз халқаро миқёсдаги энг нуфузли ташкилотлар орқали тинчлик, ёшлар сиёсати, инсон ҳуқуқлари ва экологик барқарорликни таъминлаш йўлида ўта фаол сиёсат олиб бормоқда. Бунинг яққол тасдиғи сифатида Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг 2025 йил 23 сентябрь куни АҚШнинг Нью-Йорк шаҳрида бўлиб ўтган БМТ Бош Ассамблеясининг 80-юбилей сессияси умумий мунозараларида сўзлаган тарихий ва концептуал нутқини келтириш мақсадга мувофиқдир.

Давлатимиз раҳбари мазкур олий минбардан туриб бутун жаҳон ҳамжамиятини ўзаро низоларни четга суриб, ишонч ва тинчликни мустаҳкамлашга чақирди ҳамда қатор муҳим, ҳаётий ва глобал ташаббусларни илгари сурди. Ўзбекистон етакчиси сайёрамиз келажаги бўлмиш ёшлар масаласига алоҳида тўхталиб, уларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва радикаллашувининг олдини олиш мақсадида штаб-квартираси юртимизда жойлашган “Тинчлик йўлида жаҳон ёшлари ҳаракати”ни (World Youth Movement for Peace) таъсис этишни таклиф қилди. Қолаверса, диний ва миллий бағрикенгликни тарғиб қилиш доирасида БМТда улуғ аждодларимиз – Имом Бухорий, Имом Термизий ва Имом Мотуридийнинг илмий-маънавий меросига бағишланган махсус тақдимотлар ўтказиш, пойтахтимизда барпо этилган Ислом цивилизацияси марказининг имкониятларидан жаҳон тинчлиги йўлида кенг фойдаланиш ташаббуслари билдирилди. Радикализмга қарши курашни институционаллаштириш мақсадида БМТнинг Терроризмга қарши кураш бошқармаси минтақавий офисини республикада очиш ва можароли ҳудудлардан қайтган фуқароларни реабилитация қилиш бўйича Халқаро компетенция марказини яратиш тўғрисида амалий таклифлар берилди. Бу ташаббуслар Янги Ўзбекистоннинг жаҳон хавфсизлик архитектурасидаги ўрнини тамомила янги босқичга кўтариб, муаммоларни кузатувчидан муаммоларга ечим берувчи халқаро марказга айлантирди.

Жаҳондаги ҳозирги сиёсий-иқтисодий қутбланиш шароитида ўлкамиз ўз иқтисодий имкониятларини диверсификация қилиш, халқаро савдодаги санкциявий тўсиқларни четлаб ўтиш мақсадида тез суръатларда ривожланаётган иқтисодиётларни ўзида бирлаштирган BRICS иттифоқи билан яқинлашиш ва ўзаро манфаатли мулоқот ўрнатиш йўлини танлади. Ушбу халқаро тузилма ҳозирги кунда жаҳон ялпи ички маҳсулотининг (ЯИМ) 35 фоизидан ортиғини ҳамда дунё аҳолисининг салкам ярмини (46 фоиз) қамраб олувчи улкан бозор ҳисобланади. Таҳлилий маълумотлар ва расмий манбаларга таянсак, 2024 йилнинг октябрь ойида Қозон шаҳрида ўтказилган саммит доирасидаги қатор дипломатик музокаралар натижасига кўра, 2025 йилнинг 1 январидан эътиборан Ватанимиз расман BRICS ташкилотининг “шерик давлати” (partner country/state) мақомини қабул қилди. Халқаро дипломатик баёнотларга кўра, Ўзбекистон билан биргаликда Қозоғистон, Малайзия, Индонезия, Таиланд, Беларусь каби жами 13 та давлат ушбу шериклик мақомига эга бўлди. Экспертлар фикрича, ушбу прагматик жараён Ўзбекистоннинг ташқи сиёсий бетарафлигига ёки мамлакатнинг Жаҳон Савдо Ташкилотига (ЖСТ) тезкорлик билан аъзо бўлиш стратегиясига ҳеч қандай зиён етказмайди. Аксинча, “шерик давлат” мақоми асосан Глобал Жануб (Global South) мамлакатлари билан иқтисодий алоқаларни чуқурлаштиришга, йирик инвестицияларни жалб этишга ва янги логистик коридорларни очишга хизмат қиладиган воситадир.

Муваффақиятли, тинчликпарвар ташқи сиёсат ва очиқлик принциплари бевосита мамлакат ичидаги туб макроиқтисодий ислоҳотлар самарасида ва фуқароларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш борасидаги кўрсаткичларда ўзининг ёрқин ифодасини топмоқда. Ўзбекистон Республикаси Миллий статистика қўмитаси ҳамда Халқаро Валюта Жамғармаси (ХВЖ) каби нуфузли молия институтларининг якуний тасдиқланган маълумотларига кўра, 2025 йил мамлакатимиз мустақил иқтисодиёти тарихида мисли кўрилмаган ва жадал суръатлар билан ўсган йил сифатида ишончли эътироф этилди.

Йил якунларига кўра, республикамиз ялпи ички маҳсулоти (ЯИМ) жорий нархларда 1 квадриллион 849 триллион 650 миллиард сўмга етиб, йиллик иқтисодий ўсиш суръати барча дастлабки ҳукумат ва халқаро прогнозларни (6 фоиз кутилган эди) ортда қолдирган ҳолда, қарийб 7.7 фоизни ташкил этди. 2025 йил давомида АҚШ долларининг ўртача курси (12 577 сўм) асосида ҳисобланганда, Ўзбекистон миллий иқтисодиётининг ҳажми тарихда илк бор мутлақ рекорд даража — 147.08 миллиард долларга етиб борди. Мамлакат иқтисодиётини олдинга етаклашда хизмат кўрсатиш соҳаси асосий драйвер вазифасини ўтаб, йил давомида 8.5 фоизга кенгайди ва умумий ЯИМ ўсишининг салкам ярмини (3.9 фоиз пунктини) бевосита таъминлаб берди. Шу билан бирга, фаол инвестициявий сиёсат натижасида миллий саноат ишлаб чиқариш ҳажми 6.8 фоизга, қишлоқ хўжалиги 4.4 фоизга, улкан бунёдкорлик ишлари ҳисобига эса қурилиш соҳаси мисли кўрилмаган 14 фоизга ўсди. Ушбу давр мобайнида ўлкамизнинг очиқ ташқи савдо айланмаси ҳам ўзининг мутлақ рекордини янгилаб, 81.1 миллиард долларга етди. Бунда экспорт ҳажми 24 фоизга ошиб, 33.8 миллиард долларни, импорт эса саноат ускуналарига эҳтиёж ортгани сабабли 47.3 миллиард долларни ташкил қилди. Асосий капиталга киритилган инвестициялар ҳажми 591 триллион сўмдан ошиб, унда тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар улуши 40.5 фоиздек юқори даражани ташкил этди.

Иқтисодий ислоҳотларнинг энг муҳим, пировард ва инсонпарвар мезони – бу албатта, аҳоли фаровонлигидир. Ҳукумат иқтисодий блоки ва ХВЖ баҳосига кўра, Ўзбекистонда аҳоли жон бошига тўғри келадиган ЯИМ ҳажми салкам 4000 АҚШ долларига (аниқроғи жорий нархларда 3846 доллар ёки 48.4 млн сўм) кўтарилди. Ижтимоий ҳимояга муҳтож қатламларни қўллаб-қувватлашга қаратилган манзилли дастурлар (ижтимоий дафтарлар тизими, касб-ҳунарга ўқитиш ва кичик бизнесни субсидиялаш) самарасида мамлакатда камбағалликка қарши кураш умуммиллий ҳаракат даражасига кўтарилди. Рақамларга эътибор қаратсак, 2024 йил якунларида 8.9 фоизни ташкил этган камбағаллик даражаси 2025 йилнинг биринчи ярим йиллигида янада кескин қисқариб, 6.8 фоизга тушишига эришилди. Бунинг асоси сифатида биргина ярим йил ичида 3 миллиондан зиёд аҳоли даромадли меҳнатга ва доимий иш ўринларига жалб қилинганини кўрсатиш мумкин. 

Эътироф этиш керакки, “Ўзбекистон — 2030” стратегиясида белгиланган энг улуғвор мақсадлар қаторига давлатимизни ўрта даромаддан юқори бўлган мамлакатлар қаторига киритиш, халқаро майдондаги сиёсий нуфузини юксалтириш ва чинакам инсонпарвар, фаровон жамият барпо этиш вазифалари киритилган. Бугунги кунда жаҳон саҳнасида юритилаётган бетараф, дўстона ва стратегик жиҳатдан пухта ҳисобланган ташқи дипломатия, мамлакат ичкарисида эришилаётган юксак иқтисодий ўсиш рақамлари ҳамда жамиятдаги ижтимоий барқарорлик Президентимиз томонидан белгилаб берилган Янги Ўзбекистонни қуриш стратегияси ўзининг тўғри, тарихий ва ортга қайтмас йўлидан дадил илгарилаб бораётганининг амалий исботидир. Минтақадаги барқарорлик қутби ва иқтисодий юксалиш локомотиви сифатида диёримиз келгусида ҳам глобал майдонда гуманизм, ҳамкорлик ва тараққиёт ғояларининг байроқдори бўлиб қолади.

Абдуазиз Хидиров,

Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Давлат сиёсати ва бошқаруви академияси магистранти.

ЎзА