Ташриф икки халқнинг тарихий яқинлигини янада теранроқ англашга имконият яратди

Халқларни бир-бирига яқинлаштирадиган, миллатлар ўртасидаги дўстликни мустаҳкамлайдиган ва келажак авлодлар қалбида ўзаро ҳурмат туйғусини уйғотадиган шундай қадриятлар борки, уларни вақт ҳам, масофа ҳам ажрата олмайди. Муштарак тарих, она тилга яқинлик, маънавий мерос ва асрлар давомида сайқал топган анъаналар ана шундай боқий ришталардир. Ўзбекистон ва Озарбайжон халқларини бирлаштириб турган дўстлик ҳам айнан шу мустаҳкам пойдеворга таянади.

Бугун икки қардош мамлакат ўртасидаги муносабатлар тарихий яқинлик ва маданий муштараклик билангина чекланиб қолмаяпти. Улар сиёсий мулоқот, иқтисодий ҳамкорлик, таълим, илм-фан ва гуманитар алоқалар орқали янги мазмун касб этмоқда. Давлат раҳбарлари томонидан илгари сурилаётган ташаббуслар, халқ дипломатиясини ривожлантиришга қаратилаётган эътибор эса ушбу ҳамкорликни янада мустаҳкамлашга хизмат қилмоқда.

Президент Шавкат Мирзиёевнинг ташқи сиёсатда яхши қўшничилик, ўзаро ишонч, стратегик шериклик ва халқлар ўртасидаги дўстликни мустаҳкамлашга қаратилган ташаббуслари ана шу жараённинг муҳим таянчидир. Зеро, давлатлар ўртасидаги муносабатларнинг ҳақиқий қудрати фақат расмий келишувларда эмас, балки уларнинг инсонлар ҳаётида, ёшлар тафаккурида ва келажак авлодлар ҳамкорлигида қандай намоён бўлишида ҳам кўринади.

Қадимий Бухоро заминида бўлиб ўтган муҳим маданий-маърифий учрашув ана шу ҳақиқатни яна бир бор намоён этди. Озарбайжон Республикасининг Ўзбекистондаги Фавқулодда ва Мухтор элчиси, доктор Рашад Маммадов бошчилигидаги делегациянинг Бухоро давлат университетига ташрифи доирасида икки мамлакатнинг тарихий-маданий алоқалари, академик ҳамкорлик истиқболлари ва ёшлар учун янги имкониятлар атрофлича муҳокама қилинди.

Университетда ташкил этилган учрашув ва “Озарбайжон — Ўзбекистон тарихий-маданий алоқалари” мавзусидаги семинар оддий дипломатик тадбир эмас, балки ўтмиш меросини бугунги тараққиёт билан боғлайдиган, дўстликни билим ва маърифат орқали мустаҳкамлайдиган муҳим мулоқот майдони бўлди. Мазкур тадбирлар 11–13 октябрь кунлари Бухоро шаҳрида ўтказилаётган “Озарбайжон маданияти ва санъати кунлари” доирасида ташкил этилди. Ушбу маданий ҳафталик икки халқнинг бир-бирига бўлган самимий муносабатини, муштарак қадриятларга ҳурматини ва ҳамкорликка интилишини намоён этаётгани билан аҳамиятлидир.

Бухоро бежиз танланмаган. Асрлар давомида илм-фан, маърифат, ҳунармандчилик ва маданият маркази сифатида шуҳрат қозонган бу шаҳар турли халқлар ва цивилизациялар ўртасидаги маънавий мулоқотнинг муҳим масканларидан бири бўлиб келган. Унинг мадрасаларида шаклланган илм анъаналари, тарихий обидаларида мужассам бўлган тафаккур ва бағрикенглик муҳити бугун ҳам ўз аҳамиятини йўқотмаган.

Шу маънода, Озарбайжон делегациясининг Бухорога ташрифи икки халқнинг тарихий яқинлигини янада теранроқ англаш, маданий алоқаларни янги босқичга кўтариш ва бу жараёнга ёшларни кенг жалб этиш учун ўзига хос имконият яратди.

Ташриф аввалида элчи Рашад Маммадов Бухоро давлат университети ректори, профессор Обиджон Ҳамидов билан учрашди. Мулоқотда олий таълим муассасалари ўртасидаги алоқаларни кенгайтириш, қўшма илмий тадқиқотларни йўлга қўйиш, халқаро конференциялар ташкил этиш, профессор-ўқитувчилар ва талабалар академик алмашинувини ривожлантириш масалаларига алоҳида эътибор қаратилди.

Бу йўналишларнинг ҳар бири стратегик аҳамиятга эга. Чунки замонавий дунёда университетлар нафақат мутахассис тайёрлайдиган таълим муассасалари, балки илмий ғоялар, янги технологиялар ва халқаро ҳамкорликни ривожлантирадиган интеллектуал марказлар ҳамдир. Университетлар ўртасидаги яқин алоқалар эса давлатлар ўртасидаги муносабатларни узоқ муддатли ва барқарор асосда мустаҳкамлашга хизмат қилади.

[gallery-31885]

Семинарни университет ректори Обиджон Ҳамидов кириш сўзи билан очиб, элчи ва делегация аъзоларини қутлаб, Бухорода илк бор Озарбайжон маданияти ва санъати кунлари ўтказилаётганидан мамнунлигини билдирди ва мазкур ташаббус икки халқ ўртасидаги азалий дўстлик, тарихий яқинлик ва муштарак маданий қадриятларнинг ёрқин ифодаси эканини таъкидлади. Унинг фикрларида муҳим бир ғоя мужассам эди: тарихий меросни асраб-авайлашнинг энг самарали йўли уни бугунги ҳаёт билан боғлаш, ёш авлодга етказиш ва келажак тараққиёти учун хизмат қилдиришдир. Дарҳақиқат, тарих фақат ўтмишда содир бўлган воқеалар мажмуи эмас. У халқларнинг ўзлигини англаши, бугунини баҳолаши ва келажагини белгилашида муҳим маънавий мезон вазифасини бажаради. Агар бу мерос илм-фан, таълим ва маданий ҳамкорлик билан бойитилса, у янги авлод учун кучли тараққиёт омилига айланади.

Ректор Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги стратегик шериклик муносабатларининг бугунги ривожланиш босқичи ва истиқболларига тўхталар экан, таълим, илм-фан, маданият ва инновациялар соҳаларида ўзаро манфаатли алоқаларни янада ривожлантириш зарурлигини қайд этди. Жумладан, қўшма илмий лойиҳаларни амалга ошириш, академик алмашинув дастурларини кенгайтириш ва икки мамлакат олимлари ўртасида тажриба алмашишни фаоллаштириш масалаларига эътибор қаратилди. Айниқса, бухоролик талабаларнинг Озарбайжон олий таълим муассасаларида таҳсил олиши, халқаро таълим дастурларида қатнашиши ва хорижий академик тажрибадан фойдаланиши учун мавжуд имкониятлар ҳақидаги фикрлар ёшлар келажаги нуқтаи назаридан муҳим аҳамият касб этди.

Бугунги талабанинг дунёқараши қанчалик кенг, билими қанчалик мустаҳкам ва хорижий тилларни ўзлаштириш даражаси қанчалик юқори бўлса, унинг эртанги кунда мамлакат тараққиётига қўшадиган ҳиссаси ҳам шунчалик салмоқли бўлади. Шу боис академик мобилликни ривожлантириш фақат талабаларнинг шахсий имкониятларини кенгайтириш эмас, балки миллий таълим тизимининг рақобатбардошлигини оширишга ҳам хизмат қилади.

Бухоро давлат университетидаги мулоқот айнан шу жиҳати билан эътиборга молик: унда тарихий дўстлик ҳақидаги фикрлар аниқ амалий йўналишлар — таълим, илмий изланиш, академик алмашинув ва ёшлар салоҳиятини юксалтириш масалалари билан уйғунлашди.

Семинарда сўз олган Озарбайжон элчиси, доктор Рашад Маммадов Бухорога ташрифидан мамнунлигини билдириб, Ўзбекистоннинг бой тарихи, гўзал табиати, қадимий шаҳарлари ва ноёб маданий меросига юксак баҳо берди. У Бухоронинг асрлар давомида илм-фан ва маърифат маркази сифатида шаклланганини, жаҳон цивилизацияси тараққиётида ўзига хос ўрин тутганини эътироф этди. Бу эътироф, айни пайтда, Бухоронинг нафақат миллий, балки умуминсоний маънавий меросдаги ўрнини ҳам англатади. Шунингдек, элчи ўз маърузасида талабаларга Озарбайжон Республикасининг географик жойлашуви, тарихи, давлат ва жамият ҳаёти, миллий маданияти, урф-одатлари ҳамда бой илмий-маънавий мероси ҳақида батафсил маълумот берди. Бундан тақари, у икки халқнинг муштарак тарихий илдизлари, тил ва маданият яқинлиги, туркий халқларга хос умумий қадриятлар ҳамда бугунги дўстона муносабатларнинг аҳамияти хусусида сўз юритди.

Бундай мулоқотларнинг қиммати шундаки, улар ёшларга бошқа мамлакатни фақат дарслик ёки интернет орқали эмас, балки унинг тарихи, маданияти ва жамияти ҳақида бевосита дипломатдан эшитиш орқали англаш имконини беради. Бу эса билимни бойитиш билан бирга, халқаро муносабатларга нисбатан холис ва кенг дунёқарашни шакллантиришга ёрдам беради. Зеро, халқлар ўртасидаги ишонч расмий баёнотлар билан бошланиши мумкин, аммо у инсонлар ўртасидаги самимий мулоқот, ўзаро англаш ва ҳурмат орқали мустаҳкамланади.

Семинарнинг савол-жавоб қисми очиқ ва жонли мулоқот руҳида кечди. Бухоро давлат университети талабалари Озарбайжоннинг олий таълим тизими, хорижий талабалар учун яратилган имкониятлар, академик алмашинув дастурлари, дипломатик фаолият, халқаро муносабатлар ҳамда икки давлат ҳамкорлигининг истиқболлари юзасидан ўзларини қизиқтирган саволларга жавоб олдилар.

Доктор Рашад Маммадов талабаларнинг саволларига батафсил жавоб бериб, уларнинг тарих, маданият ва халқаро муносабатларга бўлган қизиқишини юқори баҳолади. Мулоқот давомида хорижий тилларни ўрганиш, халқаро тажриба орттириш, илмий изланишларга интилиш ва турли халқларнинг маданий меросини чуқур англаш муҳимлиги ҳам муҳокама қилинди. Аслида, ёшларнинг бугунги саволлари эртанги кунининг мақсадларини акс эттиради. Кимдир хорижда таълим олишни, кимдир халқаро ташкилотларда ишлашни, яна кимдир икки мамлакат олимлари ўртасида илмий ҳамкорлик ўрнатишни орзу қилади. Ана шу интилишларга йўл очиш эса таълим муассасалари ва халқаро ҳамкорлик институтларининг муҳим вазифасидир. Шу маънода, университетдаги учрашувнинг аҳамияти фақат маъруза тинглаш билан чекланмайди. У талабалар учун янги саволлар, янги мақсадлар ва янги имкониятлар ҳақида ўйлашга туртки беради. Бундай тажриба ёшларнинг ўз касбига, илмий изланишларига ва келажакдаги фаолиятига бўлган муносабатини ҳам бойитиши мумкин.

Президент Шавкат Мирзиёев томонидан ёшларни замонавий билим ва касб-ҳунар эгаллаган, хорижий тилларни биладиган, мустақил фикрлайдиган ва дунёдаги ўзгаришларга мослаша оладиган авлод сифатида тарбиялашга қаратилаётган эътибор ҳам шу мақсад билан уйғун. Зеро, мамлакатнинг халқаро майдондаги салоҳияти, аввало, унинг билимли ва ташаббускор ёшлари билан белгиланади.

Учрашувнинг эътиборга молик жиҳатларидан яна бири Озарбайжон элчиси томонидан Бухоро давлат университети талабаларига ўзбек тилида нашр этилган “İRS Miras” журналининг 2025–2026 йилги қишки сони тақдим этилганидир. “Озарбайжонни кашф этинг” шиори остида чоп этиладиган мазкур нашр тарих, маданият ва антропология йўналишларини қамраб олиб, Озарбайжоннинг бой тарихий-маданий мероси, миллий қадриятлари ва анъаналарини ўзбек китобхонларига таништиришга хизмат қилади. Журналнинг ўзбек тилида тақдим этилиши оддий совға эмас. Бу — бир халқнинг тарихи ва маданиятини бошқа халқ тилида англаш, унинг маънавий оламига яқинлашиш ва ўзаро билим алмашиш учун яратилган имкониятдир. Чунки тил маданиятни англашнинг энг муҳим воситасидир. Бир мамлакат ҳақида ўз она тилида ўқиш, унинг тарихи, анъаналари ва маънавий мероси билан танишиш ўқувчида ўша халққа нисбатан қизиқиш ва ҳурматни кучайтиради. Шу боис бундай нашрлар халқ дипломатиясининг самарали воситаси, маданий-маърифий ҳамкорликнинг амалий кўриниши сифатида қадрлидир. Бугун ахборот оқими ниҳоятда тезлашган бир пайтда халқларнинг бир-бирини холис англаши, тарихий ҳақиқатлар ва маданий қадриятлар ҳақида ишончли манбалар орқали маълумот олиши алоҳида аҳамият касб этади. “İRS Miras” каби нашрлар ана шу эҳтиёжга хизмат қилиши билан эътиборга лойиқ. Шунингдек, Бухорода жаранглаган дўстлик сўзлари, талабалар берган саволлар, тақдим этилган журнал ва режалаштирилган илмий-маданий тадбирлар келажак учун муҳим маъно касб этади. Чунки ҳар бир учрашув янги ғояга, ҳар бир ғоя янги ташаббусга, ҳар бир самарали ташаббус эса узоқ муддатли ҳамкорликка айланиши мумкин. Энг муҳими, бугунги авлод бир-бирининг тарихини ўрганиб, маданиятини англаб, илмий тажрибасидан баҳраманд бўлса, эртанги кун муносабатлари янада мустаҳкам бўлади. Зеро, тарих халқларнинг илдизларини бирлаштирса, илм-фан ва маърифат уларнинг келажагини боғлайди.

Бухоро ва Озарбайжон ўртасидаги бу маънавий кўприк ҳам ана шу эзгу мақсадга хизмат қилади. Унинг энг катта самараси эса нафақат бугунги учрашувларда, балки эртага ҳамкорликда тадқиқот олиб борадиган олимлар, халқаро майдонда фаолият юритадиган мутахассислар ва қардош халқлар дўстлигини янги босқичга олиб чиқадиган ёшлар камолотида намоён бўлади.

Зариф Комилов, Тоҳиржон Истатов (сурат), ЎзА мухбирлари