Тарихий сарҳисоб ва тараққиётнинг етти устувор йўналиши

Мустақилликнинг қадр-қиммати фақат ўтган йиллар билан эмас, инсон ҳаётида юз берган ўзгаришлар ва келажак учун яратилаётган имкониятлар билан ҳам ўлчанади. Ўзбекистон давлат мустақиллигининг 35 йиллигига бағишланган тантанали маросимда Президент Шавкат Мирзиёев илгари сурган еттита миллий дастур ана шу мезонга таянади. Улар тарихий меросни қадрлаш билан бирга, билимли авлод, самарали иқтисодиёт, соғлом жамият, экологик масъулият ва адолатли бошқарувга асосланган янги тараққиёт босқичини белгилайди.

Биринчи миллий дастур билим ва малакани тараққиётнинг асосий капиталига айлантиришга қаратилган. Рақобат кучайган дунёда табиий бойликнинг ўзи етарли эмас: мамлакатнинг ҳақиқий салоҳияти замонавий билимга эга, янги технологияни ўзлаштира оладиган инсонлар билан белгиланади. Шу боис таълим сифатини меҳнат бозори эҳтиёжларига мослаштириш, ёшларнинг мустақил фикрлашини ва амалий кўникмаларини ривожлантириш устувор аҳамият касб этади.

Бу вазифа олий таълим муассасаларидан ҳам янгича ёндашувни талаб қилади. Университетларнинг илмий ишланмалари ишлаб чиқаришдаги муаммоларга ечим бўлса, талаба ўқиш давридаёқ реал лойиҳаларда қатнашса, билим иқтисодий кучга айланади. Сунъий интеллект ва рақамли хизматлар ривожланаётган даврда ўзбек тилидаги сифатли илмий ва электрон ресурсларни кўпайтириш ҳам билимга тенг кириш имкониятини кенгайтиради.

Аҳолининг соғлом бўлиши ва узоқ умр кўриши тиббий хизмат кўламининг кенгайтирилиши, касалликларнинг олдини олиш, соғлом турмуш тарзини қарор топтириш ва профилактикани кучайтириш кўламига кўп жиҳатдан боғлиқ. Саломатлик масаласини фақат шифохоналар фаолияти билан чеклаб бўлмайди: тоза атроф-муҳит, сифатли озиқ-овқат, таълим ва ижтимоий ҳимоя ҳам унинг муҳим шартларидир. Соғлом инсоннинг меҳнат унумдорлиги, ўқиш ва ижод қилиш имконияти юқори бўлади.

Учинчи миллий дастур иқтисодиётни юқори технологиялар ва меҳнат унумдорлиги моделига ўтказишни назарда тутади. Бунинг моҳияти кўпроқ хомашё сотиш эмас, балки чуқур қайта ишлаш, юқори қўшилган қиймат яратиш ва замонавий иш ўринларини кўпайтиришдир. Инвестиция ҳажмининг ўсиши муҳим, аммо унинг самараси янги маҳсулот, рақобатбардош корхона ва барқарор бандликда кўриниши лозим. Бунда тадбиркорлик учун очиқ муҳит, илм-фан билан саноат ҳамкорлиги ва малакали муҳандислар ҳал қилувчи омил бўлади.

Куни кеча Президентимизнинг Қашқадарё вилоятига ташрифи давомида умумий қиймати 6 миллиард доллардан зиёд бўлган 161 та лойиҳа ҳаётга татбиқ этилди. Давлатимиз раҳбари томонидан 69 та лойиҳа ишга туширилди, яна 92 тасининг қурилишига старт берилди.

Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини қайта ишлашда ҳам янги қувватлар ташкил этилмоқда. АҚШлик ҳамкорлар иштирокидаги "Wosune Food Ingredients Karshi" корхонаси 3,5 минг гектар майдонда етиштириладиган 100 минг тонна мева-сабзавотни қайта ишлайди. Унинг 40 миллион долларлик маҳсулотини "Nestlе" ва "Purina" каби халқаро брендлар учун экспортга йўналтириш режалаштирилган. Миср ва Покистон инвесторлари эса Нишон ва Ғузор туманларида 24 минг гектар ерни ўзлаштириб, картошкачилик ва чорвачилик лойиҳаларини бошламоқда.

Бугун дунё миқёсида сув ва табиатга муносабат тубдан ўзгарган. Иқлим ўзгариши, сув танқислиги ва ер ресурсларига босим кучайиб бораётган шароитда экологик барқарорлик иқтисодий хавфсизликнинг ҳам таркибий қисмидир. Сувни тежовчи технологиялар, қайта тикланувчи энергия, чиқиндиларни камайтириш ва яшил ҳудудларни асраш узоқ муддатли тараққиёт учун зарур.

Бу масала Қашқадарё учун айниқса долзарб. Вилоятдаги нефть-газ саноати, қишлоқ хўжалиги ва сувга бўлган талаб ўртасида оқилона мувозанат зарур. Ресурсларни тежайдиган ишлаб чиқариш усулларини кенгайтириш нафақат экологик хавфларни камайтиради, балки корхоналарнинг харажатларини қисқартириш ва самарадорлигини ошириш имконини ҳам беради. Экологик сиёсат натижасини фақат экилган кўчатлар сони билан эмас, уларнинг сақланиши ва табиий муҳит сифатидаги реал ўзгаришлар билан баҳолаш лозим.

Бешинчи миллий дастур суд мустақиллиги ва қонун устуворлигини мустаҳкамлашга йўналтирилган. Қонунларнинг барча учун тенг ишлаши фуқароларнинг ҳуқуқий ҳимоясини кучайтиради, тадбиркорлар ишончини оширади ва инвестиция учун барқарор шароит яратади. Кибержиноятчилик ва яширин иқтисодиётга қарши кураш ҳам замонавий хавфсизликнинг ажралмас қисмидир.

Шу ўринда, бир янгиликни алоҳида таъкидлаб ўтиш лозим. Президентимизнинг Қашқадарё вилоятига ташрифи давомида киберхавфсизликни таъминлашда, соҳа ходимларининг билим ва малакасини оширишда университетимиз олимлари учун муҳим вазифа ва топшириқлар белгилаб берилди. Шу асосда Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги академияси ва Қарши давлат техника университети ўртасида ҳамкорлик меморандуми имзоланди.

Киберхавфсизликни кучайтиришга қаратилган бу жараёнда университетимизнинг илмий салоҳияти ва олимларимиз тажрибасидан кенг фойдаланилади. Дуал таълим ривожлантирилади. Ҳамкорликда грант танловларида қатнашиш, монографиялар тайёрлаш ҳам ҳамкорликнинг муҳим жиҳатларидан биридир.

Биргаликда дастурий таъминотларни ишлаб чиқиш, магистрантларнинг битирув малакавий ишлари мавзуларини соҳа муаммолари асосида белгилаш ҳам кўзда тутилган. Киберхавфсизлик бўйича аҳоли ўртасида тарғибот ишларини биргаликда олиб бориш яхши самара бериши алоҳида қайд этилди.

Келишувга кўра, эндиликда университет базасида ички ишлар органларининг соҳалари йўналишида ўқув курслари йўлга қўйилади. Машғулотлар икки босқичда ташкил этилиб, университет ҳамда академия профессор-ўқитувчилари томонидан олиб борилади.

Олтинчи миллий дастур маҳаллани тараққиётнинг асосий буюртмачисига айлантириш ғоясини илгари суради. Бу ёндашувда ҳудудни ривожлантириш режалари юқоридан белгиланган умумий кўрсаткичларгагина эмас, аҳолининг кундалик эҳтиёжларига таянади. Йўл, ичимлик суви, бандлик ёки ижтимоий хизматлар бўйича устуворликларни белгилашда маҳалла фикри муҳим бўлиши лозим. Бироқ ташаббуснинг самара бериши учун маблағ тақсимоти шаффоф, ижро эса жамоатчилик назорати остида бўлиши зарур.

Бугунги янгиланишлар нафаси Ўзбекистоннинг тинчлик, дўстлик ва бағрикенглик диёри сифатидаги нуфузини юксалтиришга хизмат қилади. Миллатлараро тотувлик, диний бағрикенглик ва яхши қўшничилик сиёсати жамият барқарорлиги билан бирга савдо, инвестиция ва илмий ҳамкорлик учун ҳам кенг имконият яратади. Айниқса, Марказий Осиё давлатлари билан транспорт, сув ва экология соҳаларидаги ўзаро манфаатли ҳамкорлик минтақанинг умумий тараққиётига хизмат қилади.

Билимли ва соғлом авлод юқори унумдор иқтисодиётни яратади. Қонун устуворлиги унинг ривожланишига ишончли замин бўлади. Экологик масъулият эса бу ютуқларни келажак авлодга етказишнинг муҳим омилидир. Маҳалланинг фаол иштироки ва жамиятдаги ҳамжиҳатлик эса ислоҳотларни одамлар ҳаётига яқинлаштиради.

Эндиги асосий масала – белгиланган мақсадларни амалга ошириш ва ҳаётга изчиллик билан татбиқ этиш. Бунда ҳар бир ҳудуднинг иқтисодий ихтисослашуви ва имкониятлари ҳисобга олиниши, дастурлар ижроси мунтазам таҳлил қилиниши, илм-фан ва ишлаб чиқариш ҳамкорлиги кучайтирилиши лозим. Зеро, мустақилликнинг энг ёрқин ифодаси – фуқароларнинг ўз салоҳиятини рўёбга чиқариши, муносиб яшаши ва келажакка ишонч билан қарашидир. Ўттиз беш йиллик тарихий сарҳисоб бизни айнан шу мақсад йўлида билим, меҳнат ва ҳамжиҳатлик билан ҳаракат қилишга ундайди.

Гулшода Хўжанова,

Қарши давлат техника университети “Инновацион иқтисодиёт” кафедраси доценти, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).

ЎзА