Савдо соҳасидаги корхоналар 6 ойда қанча солиқ тўлагани маълум бўлди
2026 йилнинг январь-июнь ойларида Ўзбекистонда савдо фаолияти билан шуғулланувчи 163 597 та юридик шахс томонидан давлат бюджетига 18,8 триллион сўмдан ортиқ солиқ тўланди. Бу кўрсаткич савдо тармоғининг мамлакат иқтисодиёти ва давлат молиясидаги салмоғи юқори эканини кўрсатади.
Солиқ қўмитасининг маълум қилишича, савдо соҳасидаги корхоналар томонидан тўланган солиқларнинг маълум қисми йирик солиқ тўловчилар ҳисобига тўғри келган. Хусусан, 20 та корхона 1,7 триллион сўм солиқ тўлаган. Бу жами тушумнинг қарийб 9 фоизини ташкил этади. Мазкур 20 та корхонанинг жами товар айланмаси 30,2 триллион сўмга етган. Уларга қўлланилган солиқ имтиёзлари миқдори эса 190,3 миллиард сўмни ташкил этган.
ҚҚС – йирик солиқ тўловчилар тушумларида етакчи. 20 та йирик корхона томонидан тўланган солиқларни турлари кесимида таҳлил қилсак, энг катта улуш қўшилган қиймат солиғига тўғри келади. Жумладан, ҚҚС — 634,8 миллиард сўм, фойда солиғи — 322,8 миллиард сўм, акциз солиғи — 276,6 миллиард сўм, жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи — 246,7 миллиард сўм, ижтимоий солиқ — 150,9 миллиард сўм, мол-мулк солиғи — 19,8 миллиард сўм, бошқа солиқлар — 47,8 миллиард сўм солиқ тўлаган. Келтирилган рақамлардан кўриниб турибдики, ушбу 20 та корхона солиқ тушумларининг асосий қисми ҚҚС, фойда солиғи ва акциз солиғи ҳисобига шаклланган.
Савдо соҳасидаги йирик корхоналарнинг 2026 йилнинг биринчи ярмидаги 30,2 триллион сўмлик товар айланмаси тармоқдаги иқтисодий фаоллик кўламини кўрсатади. Товар айланмаси ҳажмининг юқорилиги нафақат корхоналарнинг даромадлари ва фойдаси, балки давлат бюджетига тушадиган солиқлар миқдорига ҳам бевосита таъсир кўрсатади. Айниқса, чакана ва улгуржи савдода айланмаларнинг расмий ҳисобга олиниши солиқ базасининг кенгайиши учун муҳим омил ҳисобланади. Шу нуқтаи назардан, савдо операцияларининг рақамлаштирилиши, электрон тўловлар ва онлайн назорат-касса тизимларидан фойдаланиш солиқ маъмурчилигини такомиллаштиришда муҳим аҳамият касб этади.
20 та йирик солиқ тўловчига 190,3 миллиард сўмлик солиқ имтиёзлари қўлланилган. Бундай имтиёзлар тадбиркорлик субъектларини қўллаб-қувватлаш, инвестицияларни рағбатлантириш ва ишлаб чиқариш ҳамда савдо фаолиятини кенгайтириш мақсадларига хизмат қилиши мумкин. Бироқ солиқ имтиёзларининг самарадорлигини баҳолашда фақат берилган маблағ миқдори эмас, балки улар эвазига яратилган янги иш ўринлари, товар айланмасининг ўсиши, инвестициялар ҳажми ва келгусида бюджетга тушадиган солиқлар динамикаси ҳам муҳим.
Умуман олганда, 2026 йил январь-июнь ойларида 163,6 мингдан ортиқ савдо корхонаси томонидан 18,8 триллион сўмдан зиёд солиқ тўлангани тармоқнинг иқтисодиётдаги муҳим ўрнини кўрсатади. Айниқса, 20 та йирик корхонанинг ўзи 1,7 триллион сўм солиқ тўлагани савдо соҳасидаги йирик бизнес субъектларининг бюджет даромадларини шакллантиришдаги ҳиссаси салмоқли эканини кўрсатмоқда.
Келгусида савдо операцияларининг янада рақамлаштирилиши, товар айланмасининг шаффоф ҳисобга олиниши ва солиқ маъмурчилигининг такомиллашиши бюджет тушумларини барқарор ошириш билан бирга, «соя» иқтисодиётини қисқартириш ва ҳалол рақобат муҳитини кучайтириш учун ҳам муҳим аҳамият касб этади.
Ш.Маматуропова, ЎзА
