O‘zbekiston eshiklari sarmoyadorlar uchun hamisha ochiq
Aks-sado
Global geosiyosiy bo‘ronlar kuchayib, xalqaro savdo tizimida an’anaviy ishonch rishtalari uzilayotgan bugungi tahlikali zamonda kapital oqimlari o‘zi uchun yangi, xavfsiz va jadal o‘sib borayotgan “tinch bandarlar” ni izlamoqda. Shunday pallada Toshkent dunyo biznes elitasining diqqat markaziga aylandi. Beshinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumida dunyoning 100 dan ortiq davlatidan kelgan 4 mingga yaqin delegatlar qarshisida nutq so‘zlagan Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev nafaqat mamlakatning iqtisodiy zafarlarini sarhisob qildi, balki butun Markaziy Osiyoning yaqin istiqboldagi yangi iqtisodiy me’morchiligini belgilab berdi. Bu nutq shunchaki rasmiy bayonot emas, balki katta o‘zgarishlar ostonasida turgan davlatning global hamjamiyatga yo‘llagan strategik manifestidir.
Orzudan reallikka: to‘rt yillik shiddatli sakrash
Ko‘pchilikning yodida, bundan atigi to‘rt yil muqaddam o‘tkazilgan ilk forumda O‘zbekiston o‘z oldiga juda katta va hatto ayrim ekspertlar nazarida haddan tashqari ambitsiyali maqsadni qo‘ygan edi: 2026-yilga borib yalpi ichki mahsulot hajmini 100 milliard dollarga yetkazish. Biroq Yangi O‘zbekistonning shiddati har qanday prognozlarni ortda qoldira olishini isbotladi. Mamlakat iqtisodiyoti joriy yil yakuni bilan 180 milliard dollardan ortishi kutilmoqda. Bu orzu qilingan marradan deyarli ikki barobar ko‘pdir. So‘nggi yillarda yurtimizga 150 milliard dollardan ziyod xorijiy investitsiya jalb qilingan bo‘lsa, shundan 123 milliard dollarining aynan oxirgi besh yilga to‘g‘ri kelishi mamlakatga bo‘lgan ishonchning amaliy ifodasidir. Iqtisodiyotning o‘tgan yilgi 7,7 foizlik o‘sishi, xalqaro rezervlarning 70 milliard dollardan oshgani va mamlakatimizning “Iqtisodiy erkinlik indeksi” da birdaniga 14 pog‘ona yuqorilab, ilk bor “iqtisodiyoti mo‘’tadil erkin” davlatlar qatoridan joy olgani tasodif emas. Bu yillar davomida tunlarni kunlarga ulab qilingan tizimli mehnatning mevasidir.
Kafolatlangan himoya: investor huquqi – muqaddas qadriyat
Biznes ahli uchun eng muhim omil qonun ustuvorligi va ertangi kunga bo‘lgan ishonchdir. Davlat rahbari bu borada investorlarni mutlaqo xotirjam qiladigan tarixiy yangilikni e’lon qildi. Yurtimizda Toshkent xalqaro moliya markazi tashkil etilmoqda va uning huquqiy asoslari oddiy qonun bilan emas, balki eng oliy maqomda Konstitutsiyaviy qonun bilan mustahkamlanmoqda. Mazkur markazda foyda solig‘i, qo‘shilgan qiymat solig‘i, mol-mulk solig‘i va bojxona bojlari mutlaqo nol foiz etib belgilanyapti va bu imtiyozlar dastlabki bosqichda 50 yil davomida amal qiladi.
E’tiborlisi, markazda jahonda eng nufuzli hisoblangan Angliya huquqi tizimi joriy etilib, unda xorijiy sudyalar faoliyat yuritadigan mustaqil Toshkent xalqaro tijorat sudi tashkil etilmoqda. O‘zbekistonning Birlashgan Millatlar Tashkilotining Mediatsiya to‘g‘risidagi Singapur konvensiyasiga qo‘shilish niyati esa mamlakatning xalqaro huquq me’yorlariga sodiqligini yana bir bor ko‘rsatdi. Endilikda investorlar xalqaro huquqiy himoya izlab xorijga borishlariga hojat qolmadi – o‘sha kafolatlangan himoya endi O‘zbekistonning o‘zida mavjud.
London birjasini lol qoldirgan moliyaviy inqilob
O‘zbekiston kapital bozorini rivojlantirish va muqobil moliya vositalarini joriy etish orqali iqtisodiy diversifikatsiyaning yangi ufqlarini ochmoqda. Milliy investitsiya jamg‘armasining 30 foiz aksiyalari Toshkent va London fond birjalariga chiqarildi va bu voqea London birjasining oxirgi besh yildagi eng yirik IPOsiga aylanib, xalqaro moliya olamini lol qoldirdi. Bu muvaffaqiyatning mantiqiy davomi sifatida tez orada “Kapital bozori to‘g‘risida” gi va “Muqobil investitsiya jamg‘armalari to‘g‘risida” gi yangi qonunlar qabul qilinadi hamda investitsiya oqimini yanada rang-barang qilish uchun suveren islom obligatsiyalari – “sukuk” dasturiga start beriladi.
Bu choralar milliy korxonalarimizga kelgusida kamida 10 milliard dollar qo‘shimcha kapital olib kelishi kutilmoqda. Qolaversa, joriy yilning o‘zidayoq 6 milliard dollarlik ko‘chmas mulk, davlat ulushlari va yer uchastkalari ochiq auksionlarga chiqarilib, xususiy mulkdorlar qo‘liga topshiriladi.
Yer osti boyliklaridan yuqori texnologiyalargacha
O‘zbekiston endilikda faqat xomashyo sotuvchi davlat emas, balki yuqori qo‘shilgan qiymat zanjirini yaratuvchi qudratli sanoat xabiga aylanmoqda. Yurtimizdagi oltin, mis, uran, volfram va gaz kabi strategik xomashyo zaxiralarining umumiy qiymati 3 trillion dollardan ziyod deb baholanmoqda. Biroq asosiy maqsad ushbu boyliklarni “qazib olishdan tayyor mahsulotgacha” bo‘lgan zanjir asosida qayta ishlashdir. Kelgusi besh yilda sanoatda yuqori texnologiyali mahsulotlar hajmi 2,5 barobarga ko‘paytiriladi. Toshkent va Samarqand viloyatlarida barpo etilayotgan “Kelajak metallari” texnoparklari, kimyo tarmog‘idagi 20 milliard dollarlik loyihalar hamda mashinasozlik va farmatsevtika sohasidagi 30 milliard dollarlik tashabbuslar dunyo investorlari uchun tayyor va juda serdaromad imkoniyatlar maydonidir.
Qoraqalpog‘istondagi raqamli mo‘’jiza va “yashil” transformatsiya
Bugungi davr iqtisodiyotini ikki omilsiz tasavvur etib bo‘lmaydi – “yashil” energiya va sun’iy intellekt. O‘zbekiston yaqin yillarda umumiy elektr generatsiyasida “yashil” energiya ulushini 54 foizga yetkazishni o‘z oldiga qat’iy maqsad qilib qo‘ydi. Sun’iy intellekt sohasida esa yaqin besh yilda kamida 10 milliard dollarlik qo‘shimcha qiymat yaratilishi prognoz qilinmoqda. Shu maqsadda mamlakatda “Besh million yetakchi” dasturi boshlandi. Eng hayratlanarli qadam Qoraqalpog‘istonda sun’iy intellekt loyihalari va data-markazlar uchun maxsus zonaning tashkil etilishi bo‘ldi. Bu zonada investorlar 2040-yilgacha barcha turdagi soliq va bojlardan ozod qilinadi, infratuzilma davlat hisobidan qurib beriladi va elektr energiyasi uchun misli ko‘rilmagan imtiyozli tarif – 1 kilovatt-soat uchun atigi 5 sent etib belgilanadi. Bu raqamli kapital uchun dunyo miqyosidagi eng raqobatbardosh va jozibador taklifdir.
Markaziy Osiyo — umumiy makon
O‘zbekiston o‘z geografiyasini o‘zgartira olmasa-da, geoiqtisodiy voqelikni tubdan o‘zgartirishga qodirligini ko‘rsatdi. Xitoy va Qirg‘iziston bilan hamkorlikdagi strategik temir yo‘l qurilishi, janubiy dengiz portlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri chiqadigan Transafg‘on koridori va Kaspiy dengizi orqali o‘tuvchi “O‘rta koridor” loyihalari ustidagi faol ishlar O‘zbekistonni Osiyo va Yevropani bog‘lovchi markaziy quruqlik ko‘prigiga aylantirmoqda.
Bundan tashqari, Saudiya Arabistoni bilan hamkorlikda yiliga 20 million yo‘lovchiga xizmat ko‘rsatadigan muhtasham yangi Toshkent xalqaro aeroporti qurilmoqda. Osiyo taraqqiyot banki hamda Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki tashabbusi bilan Markaziy Osiyo va Kavkaz investitsiya kengashlarining mintaqaviy alyansi tashkil etilayotgani esa mintaqani yaxlit va ulkan bir bozorga aylantirish yo‘lidagi dastlabki tarixiy qadamdir.
Millionli shaharlar va milliard dollarlik bozorlar
Jadal demografik o‘sish va aholi sonining 40 millionga yaqinlashayotgani yurtimizda misli ko‘rilmagan urbanizatsiya dasturlarini taqozo etmoqda. 2040-yilga qadar uy-joy qurilishi hajmi ikki karra oshirilib, urbanizatsiya darajasi 65 foizga yetkaziladi. Poytaxt yonida 2 million aholiga mo‘ljallangan mutlaqo zamonaviy “Yangi Toshkent” megapolisi bunyod etilmoqda, Andijon, Namangan va Samarqand millionli shaharlarga aylantirilyapti. Bu esa uy-joy qurilishi sohasida investorlar uchun yiliga kamida 10 milliard dollarlik kafolatli bozor demakdir.
Bunga qo‘shimcha ravishda, infratuzilmani barpo etishda 27 milliard dollarlik davlat-xususiy sheriklik loyihalari tayyorlab qo‘yilgan. Shu bilan birga, turizm xizmatlari eksportini 15 milliard dollarga olib chiqish va yiliga 20 million sayyohni qabul qilish salohiyati mavjud. Agrosanoat sohasida esa hozirgi 3,5 milliard dollarlik meva-sabzavot eksportini ilg‘or agrobiznes texnologiyalari hisobiga 10 milliard dollarga yetkazish reja qilingan. Eng muhimi, forumda ishtirok etayotgan 14 ta hudud rahbarlari – hokimlar investorlarni viloyatlarda kutmoqda va ularning yonida turib, har jihatdan ko‘maklashishga shay.
Ezgu niyatli investorlar uchun eshiklar hamisha ochiq
Prezidentimiz o‘z nutqini yakunlar ekan, investitsiya tushunchasiga shunchaki iqtisodiy termin emas, balki insoniy qadriyatlar tizimi sifatida yondashgani maqolaning bosh g‘oyasini belgilab beradi. “Biz uchun investitsiya bu faqat iqtisodiy resurs emas, balki ilg‘or texnologiyalar, zamonaviy bilim va tajribalar, yangi ish o‘rinlari va davr bilan hamnafas taraqqiyot demakdir”, – dedi davlat rahbari.
Bu so‘zlar O‘zbekistonning asl maqsadini ifodalaydi. Mamlakat faqat moliyaviy mablag‘ izlayotgani yo‘q, u kelajakni birgalikda qurmoqchi bo‘lgan hamkorlarni izlamoqda. Prezident huzuridagi Investorlar kengashi formati esa yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan har qanday muammoni bir stol atrofida, ochiq va shaffof muloqot orqali hal etishga xizmat qiladi.
“Har qanday buyuk orzu va niyatni hayotga to‘la tatbiq etishda asosiy hamkor, hech shubhasiz, ezgu niyatli investorlar, desak, mubolag‘a bo‘lmaydi. Shu bois, diyorimizga katta ishonch va g‘oyalar bilan kelayotgan xorijiy sarmoyadorlarga Yangi O‘zbekistonning eshiklari hamisha ochiq. Prezident sifatida shaxsan o‘zim va Hukumatimiz yoningizda yelkadosh bo‘lishga doim tayyormiz”.
Ushbu oliy darajadagi siyosiy iroda va samimiy mehmondo‘stlik da’vati Toshkent investitsiya forumining bosh ruhiga aylandi. Xulosa qilib aytganda, mazkur tarixiy nutq O‘zbekistonning yaqin o‘n yillikdagi rivojlanish formulasini chizib berdi va yurtimizni global kapital olamida eng ishonchli, jozibador va istiqbolli sherik sifatida yana bir bor namoyish etdi.
Alovaddin G‘afforov, O‘zA
