Нью-Деҳли саммити: Марказий Осиё глобал сиёсатнинг янги архитектурасини чизмоқда

2026 йилнинг 14-15 май кунлари Нью-Деҳли шаҳри навбатдаги муҳим воқеликка мезбонлик қилди. БРИКС Ташқи ишлар вазирлари кенгаши йиғилишида Марказий Осиёнинг икки етакчи давлати — Ўзбекистон ва Қозоғистоннинг фаол иштироки минтақанинг халқаро майдондаги стратегик мақоми тубдан ўзгарганини яна бир бор тасдиқлади. Ушбу учрашув шунчаки дипломатик ташриф эмас, балки Марказий Осиёнинг янги кўп қутбли дунё тартиботини шакллантиришдаги фаол иштироки сифатида тарихга кирди. Ўзбекистон ташқи ишлар вазирининг биринчи ўринбосари Баҳромжон Алоев ва Қозоғистон ташқи ишлар вазирининг биринчи ўринбосари Ержан Ашиқбаевнинг чиқишларида Марказий Осиёнинг Европа ва Осиё ўртасидаги табиий кўприк эканига алоҳида урғу берилди. Бугунги кунда минтақа фақатгина географик ҳудуд эмас, шу билан бирга халқаро транспорт ва логистика йўлакларининг бошқарув марказига айланмоқда.

Қозоғистоннинг трансконтинентал алоқаларни ривожлантириш ташаббуси ва Ўзбекистоннинг минтақавий интеграция орқали иқтисодий диверсификацияга эришиш стратегияси БРИКС мамлакатлари учун янги ва барқарор савдо йўлларини ваъда қилмоқда.

Нью-Деҳлидаги мулоқотларнинг энг муҳим жиҳати ривожланаётган давлатларнинг халқаро институтлардаги ролини ошириш талаби бўлди. Ўзбекистон вакили таъкидлаганидек, глобал институтлар бугунги кун воқеликларига мос равишда ислоҳ қилиниши шарт.  

Ўзбекистон ва Қозоғистоннинг 2025 йилдан бошлаб БРИКС ҳамкор мамлакати мақомига эга бўлгани эса минтақанинг ушбу клуб билан муносабатлари нақадар тизимли ва натижага йўналтирилганлигини кўрсатади. Бу жараён дунё тартиботининг янада адолатли, инклюзив ва мувозанатли бўлишига хизмат қилади.

Марказий Осиё вакиллари БРИКС майдонида хом ашё қатори юқори технологиялар ва сунъий интеллект соҳасида ҳамкорликни таклиф қилдилар. Зеро, Ўзбекистоннинг инновацияларга асосланган ривожланиш модели минтақанинг келажакдаги иқтисодий қиёфасини белгилаб беради. Технологик алмашинув ва саноат кооперацияси бўйича илгари сурилган таклифлар Марказий Осиёнинг “рақамли тафовут”ни бартараф этиш ва глобал технологик занжирнинг фаол иштирокчисига айланиш истагини ифодалайди.

Транспорт йўлакларини такомиллаштириш масаласи нафақат минтақавий, балки глобал барқарорлик омили сифатида кўрилди. Негаки, таъминот занжири барқарорлиги дунё иқтисодиётининг қон томирларидир. Ўзбекистон ва Қозоғистоннинг бу борадаги мувофиқлаштирилган ҳаракатлари БРИКС доирасида савдо ҳажмининг кескин ўсишига ва иқтисодий хавфларнинг камайишига замин яратади.

Нью-Деҳли йиғилиши Марказий Осиё давлатларининг глобал кун тартибини белгилашда нақадар салмоқли ўринга эга эканини кўрсатди. Ўзбекистон ва Қозоғистоннинг БРИКС доирасидаги фаоллиги минтақанинг бутун дунё учун стратегик муҳим эканини исботлади. 

Кези келганда таъкидлаш жоизки, инновациялар, адолатли бошқарув ва мустаҳкам логистика алоқалари бу Марказий Осиёнинг дунёга таклиф этаётган янги тараққиёт формуласидир. Ушбу ташаббусларнинг амалга ошиши яқин келажакда минтақамизни глобал иқтисодиётнинг энг қудратли драйверларидан бирига айлантириши шубҳасиз

Бугунги кунда дунё тоза энергияга ўтиш арафасида турибди. Нью-Деҳли учрашувида Ўзбекистон ва Қозоғистон вакиллари эътиборни энг долзарб масалага — яшил энергия ва муҳим минералларга қаратдилар. Марказий Осиёнинг бой табиий ресурслари, хусусан литий, мис ва бошқа нодир металлар глобал электромобиллар ва қайта тикланувчи энергия тизимлари учун асосий хом ашё базаси ҳисобланади. Бу минтақанинг БРИКС иқтисодий экотизимида энергия етказиб берувчигина эмас, балки технологик занжирнинг ажралмас бўғини сифатида намоён бўлишини таъминлайди. Йиғилишда Халқаро сув ташкилотини тузиш ташаббуси катта қизиқиш билан кутиб олинди. Сув хавфсизлиги Марказий Осиё ва бошқа ривожланаётган минтақалар учун экзистенциал - ҳаётий муҳим масаладир. 
БМТ шафелигида бундай ташкилотнинг тузилиши сув ресурсларини бошқаришдаги тарқоқликка чек қўяди. Глобал сув инқирозининг олдини олиш учун халқаро ҳамкорликни тизимлаштиради. Марказий Осиёнинг сув хавфсизлиги борасидаги овозини дунё миқёсида кучайтиради.

Ҳиндистон Бош вазири Нарендра Модининг “Ҳамкорлик ва барқарорлик учун чидамлилик ва инновацияларни яратиш” шиори остидаги 2026 йилги раислиги Марказий Осиё устуворликлари билан тўла уйғунлик касб этмоқда. 
Моди таъкидлаганидек, БРИКС — бу инклюзив дунё тартибини яратиш платформасидир. Ҳиндистон ушбу клуб орқали Глобал Жануб давлатларининг манфаатларини глобал даражада ҳимоя қилишга интилмоқда.

БРИКС бугунги кунда дунё аҳолисининг 40 фоизини ва глобал ЯИМнинг 32 фоизини ифода этади. Нью-Деҳлида муҳокама қилинган асосий масалалардан бири муқобил молиявий механизмларни яратиш масаласи бўлди. Бу жараён Марказий Осиё давлатлари учун ўз миллий иқтисодиётларини ташқи молиявий босимлардан ҳимоя қилиш ва савдо алоқаларини янада диверсификация қилиш имконини беради.

Бош вазир Моди ва Россия Ташқи ишлар вазири Сергей Лавров ўртасидаги учрашув БРИКСнинг нафақат иқтисодий, балки муҳим сиёсий мулоқот майдони эканини кўрсатди. Украина ва Яқин Шарқдаги можаролар фонида Ҳиндистоннинг “мулоқот ва дипломатия — ягона ечим” деган позицияси БРИКСнинг тинчликпарварлик салоҳиятини намоён этмоқда.

Нью-Деҳли учрашуви Марказий Осиёнинг глобал сиёсатда чеккадаги кузатувчи эмас, балки кун тартибини белгиловчи фаол иштирокчига айланганини исботлади. Ўзбекистон ва Қозоғистоннинг инновациялар, сув хавфсизлиги ва яшил энергия соҳасидаги мувофиқлаштирилган ҳаракатлари минтақани янги кўп қутбли дунёнинг муҳим таянч нуқтасига айлантирмоқда. Глобал бошқарув тизими ўзгараётган бир пайтда, Марказий Осиё ва БРИКС ўртасидаги бу стратегик шериклик умумжаҳон барқарорлиги ва фаровонлигининг кафолати бўлиб хизмат қилади.

ЎзА