Mustaqilligimizning 35 yilligi: oliy ta’limdagi ulkan o‘zgarishlar
Mustaqillik yillarida mamlakatimiz ta’lim sohasining barcha bo‘g‘inlari kabi oliy ta’lim tizimida ham tub ijobiy o‘zgarishlar yuz berdi.
O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim sohasida 1991-yildan hozirga qadar erishilgan asosiy 35 ta tizimli yutuq va islohotlar xronologik va mazmuniy tarzda quyidagilardan iborat:
1. Milliy qonunchilik asoslari: 1992-yilda “Ta’lim to‘g‘risida”gi ilk qonun qabul qilinib, mustaqil davlatning kadrlar tayyorlash siyosati belgilandi.
2. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi: 1997-yilda qabul qilingan mazkur dastur ta’limni uch bosqichli uzluksiz tizimga o‘tkazdi.
3. Bakalavriat va magistratura tizimi: jahon standartlariga mos ravishda oliy ta’limning 2 bosqichli (bakalavr va magistr) tizimi joriy etildi.
4. Test sinovlari markazi: 1990-yillar o‘rtalarida Davlat test markazi tashkil etilib, o‘qishga qabul qilishda shaffoflik va adolat muhiti yaratildi.
5. Birinchi xorijiy filiallar: 2000-yillar boshida Vebster universiteti, Moskva davlat universiteti va nomidagi xalqaro oliygohlarning O‘zbekistonda o‘z filiallari va markazlari faoliyati boshlandi.
6. Oliy o‘quv yurtlari sonining o‘sishi: 1991-yildagi 41 ta oliy o‘quv yurtidan hozirga kelib 215 taga yetkazildi.
7. Talabalar qamrovi: mustaqillik yillarida talabalar soni qariyb 4,6 barobarga oshib, 1,5 million nafardan oshdi.
8. Elektron ta’lim va masofaviy texnologiyalar: oliy o‘quv yurtlarida masofaviy ta’lim platformalari va elektron kutubxonalar tarmog‘i shakllantirildi.
9. Kredit-modul tizimi: yetakchi oliy ta’lim muassasalari bosqichma-bosqich kredit-modul o‘quv tizimiga o‘tkazildi.
10. Mustaqillik va akademik erkinlik: Ko‘plab oliy o‘quv yurtlariga moliyaviy va akademik mustaqillik (o‘zini-o‘zi boshqarish) berildi.
11. Nodavlat oliy ta’lim sektori: davlat-xususiy sheriklik va xususiy tadbirkorlik asosidagi nodavlat oliy ta’lim muassasalari faoliyatiga ruxsat berilib, ularning soni 90 tadan oshib ketdi.
12. Xorijiy oliy o‘quv dargohlari filiallari ko‘payishi: bugungi kunda respublikada nufuzli chet el oliygohlarining 30 dan ortiq filiallari faoliyat yuritmoqda.
13. Qo‘shma ta’lim dasturlari: dunyoning TOP-500 talikka kiruvchi universitetlari bilan hamkorlikda yo‘lga qo‘yilgan qo‘shma diplom dasturlari soni keskin oshdi.
14. Xalqaro reytinglarga kirish: bir qator mahalliy universitetlar Times Higher Education, QS va Webometrics kabi nufuzli xalqaro reytinglarning yuqori pog‘onalaridan o‘rin oldi.
15. Ayollar va qizlar uchun imtiyozlar: xotin-qizlarning magistraturaga o‘qishi uchun kontrakt pullari davlat tomonidan qoplab berilishi va qo‘shimcha grantlar ajratilishi yo‘lga qo‘yildi.
16. Ehtiyojmand oila yoshlariga grantlar: muhtoj oilalar farzandlari, shuningdek, harbiylarning farzandlari uchun davlat grantlari miqdori oshirildi.
17. Ilmiy darajalar berish erkinligi: O‘zbekistonda oliy ta’lim va ilmiy-tadqiqot muassasalari huzurida falsafa doktori (PhD) va fan doktori (DSc) ilmiy darajalarini beruvchi ilmiy kengashlar faoliyat yuritadi. Eng muhimi, 2026-yil 26-mayda qabul qilingan Prezidentning «Yangi avlod ilmiy kadrlarini tayyorlash va ularni attestatsiya qilish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida»gi farmoni bilan ilmiy kengashlar faoliyati samaradorligini oshirish, ularning vakolatlarini kengaytirish hamda dissertatsiya himoyasi jarayonlarini raqamlashtirishga oid yangi tartiblar belgilandi.
18. Scopus va Web of Science bazalari: professor-o‘qituvchilar va tadqiqotchilarning xalqaro ilmiy bazalardagi maqolalari soni yillik minglab ko‘rsatkichlarga yetdi.
19. Vazirlik transformatsiyasi: Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi negizida Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi tashkil etildi.
20. Ilmiy-innovatsiya agentliklari: Innovatsion rivojlanish agentligi va ilg‘or texnologiyalar markazlari ochildi.
21. Texnoparklar va startaplar: ko‘plab oliygohlar qoshida startap inkubatorlari, texnoparklar va kichik ishlab chiqarish sexlari ishga tushirildi.
22. Professor-o‘qituvchilar maoshi: pedagoglarning maoshlari bosqichma-bosqich oshirilib, ilmiy darajalar uchun ustamalar tizimi takomillashtirildi.
23. Raqamli qabul tizimi: o‘qishga hujjat topshirish jarayonlari to‘liq raqamlashtirilib, Yagona interaktiv davlat xizmatlari va maxsus portallar orqali amalga oshiriladigan bo‘ldi.
24. Talabalar uchun ta’lim kreditlari tizimi: yoshlarning oliy ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytirish maqsadida uzoq muddatli, imtiyozli va foizsiz (xotin-qizlar uchun) davlat ta’lim kreditlari ajratish tizimi joriy etildi.
25. Yotoqxona infratuzilmasi: talabalarni turar joy bilan ta’minlash maqsadida davlat-xususiy sheriklik asosida yangi yotoqxonalar qurilishi keng tus oldi.
26. Stipendiyalar tizimi: talabalarning o‘zlashtirishiga qarab baholanadigan tabaqalashtirilgan va Prezident stipendiyalari miqdori sezilarli darajada oshirildi.
27. Yosh olimlarni xorijga yuborish: “El-yurt umidi” jamg‘armasi orqali minglab yoshlar dunyoning eng yetakchi universitetlariga magistratura va doktoranturaga yuborildi.
28. Imkoniyati cheklangan talabalar uchun sharoitlar: Tibbiy imkoniyati cheklangan yoshlar uchun oliy o‘quv dargohlarga kirishda maxsus kvotalar va infratuzilma yaratildi.
29. Qo‘shma ilmiy laboratoriyalar: Xalqaro standartlarga javob beradigan zamonaviy jihozlangan ilmiy-tadqiqot laboratoriyalari ochildi.
30. Oliy ta’lim strategik konsepsiyasi: 2030-yilgacha mo‘ljallangan oliy ta’limni rivojlantirish konsepsiyasi ishlab chiqilib, qamrovni 50 foizga yetkazish strategik maqsad qilindi.
31. Darslik va adabiyotlar bazasi: yuzlab yangi avlod darsliklari va o‘quv qo‘llanmalari yaratilib, xalqaro ta’lim resurslari integratsiya qilindi.
32. Tarmoqlararo integratsiya: ishlab chiqarish korxonalari va vazirliklarning bevosita buyurtmasi asosida amaliy maqsadlarga yo‘naltirilgan kadrlar tayyorlash yo‘lga qo‘yildi.
33. Akademik litsey va kollejlar islohoti: kasb-hunar ta’limi tizimi maktab va oliygohlar bilan ratsional bog‘lanib, to‘g‘ridan-to‘g‘ri oliy o‘quv dargohlariga kirish imkoniyatlari soddalashtirildi.
34. Korrupsiyadan holi muhit: imtihonlar va o‘qishga qabul qilish jarayonlarida ochiq-oshkora videokuzatuvlar va onlayn translyatsiyalar joriy etildi.
35. Milliy malakalar ramkasi: Yevropa va jahon standartlariga uyg‘unlashtirilgan Milliy malakalar ramkasi va yangi davlat ta’lim standartlari amaliyotga tatbiq etildi.
O‘zA muxbiri Nazokat Usmonova tayyorladi.
