Мидлбери институтининг 10-Халқаро симпозиуми доирасида Термизга илмий-маърифий саёҳат
Куни кеча Ўзбекистонда Мидлбери халқаро тадқиқотлар институтининг юбилей — 10-Халқаро симпозиуми бўлиб ўтди.
Тадбир Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти (СМТИ) ҳамда Жаҳон иқтисодиёти ва дипломатия университети (ЖИДУ) ҳамкорлигида ташкил этилди.
Юбилей форумининг Ўзбекистонда ўтказилиши мамлакатда амалга оширилаётган ислоҳотларга ва унинг минтақавий ҳамкорликни мустаҳкамлашдаги ўрнига халқаро қизиқиш ортиб бораётганини акс эттиради. Симпозиум дастури Тошкент, Самарқанд, Бухоро ва Термиз шаҳарларини қамраб олади ва иштирокчиларга республиканинг бой маданий-тарихий ва сивилизатсион мероси ҳамда мамлакатдаги ижтимоий-иқтисодий ўзгаришларнинг амалий натижалари билан танишиш имкониятини беради.
Нуфузли делегация таркибидан дунёнинг етакчи университетлари, жумладан, Гарвард, Ел, Принстон, Берклидаги Калифорния университети, Оксфорд ва Кембриж университетларининг етакчи хорижий олимлари, тадқиқотчилари, докторантлари ва аспирантлари, шунингдек, АҚШ Давлат департаментининг собиқ ходимлари ҳамда халқаро муносабатлар, геосиёсат, хавфсизлик ва тарих соҳасидаги таниқли экспертлар ўрин олди. Иштирокчилар қаторида Мидлбери институтининг Евроосиё тадқиқотлари дастури раҳбари Анна Василева, британиялик тарихчи Доминик Ливен, минтақавий хавфсизлик масалалари бўйича америкалик эксперт Брианна Тодд, Принстон университети профессори Майкл Рейнолдс, тарихчи ва Берклидаги Калифорния университетининг собиқ профессори Юрий Слезкин, Оксфорд университети доценти Датсе Дзеновска ҳамда бошқа обрўли мутахассислар бор.
Симпозиум дастуридан СМТИ ҳамда ЖИДУ қошидаги Истиқболли халқаро тадқиқотлар институти ҳамкорлигида Термиз шаҳрига уюштирилган илмий-маърифий тур алоҳида ўрин эгаллади.
Мазкур ташриф Марказий ва Жанубий Осиё ўртасидаги ўзаро боғлиқлик бўйича Термиз мулоқоти шафелигида ўтказилаётган тадбирлардан бири бўлиб, ушбу мулоқот Ўзбекистон томонидан 2025 йилда минтақавий ўзаро боғлиқлик масалаларини муҳокама қилиш, Афғонистоннинг барқарор ривожланишига кўмаклашиш ҳамда икки макроминтақа ўртасидаги ҳамкорликни мустаҳкамлаш учун янги платформани шакллантириш мақсадида илгари сурилган халқаро ташаббусдир.
Жорий йил 4-6 июнь кунлари Тошкент шаҳрида Термиз мулоқотининг иккинчи йиғилиши ўтказилгани бу ташаббуснинг муҳим босқичи бўлди ва минтақавий шерикликнинг амалий кун тартибини илгари суришга халқаро қизиқиш юқори эканини тасдиқлади.
Сафар давомида хорижлик олимлар ва ёш тадқиқотчилар Буюк ипак йўли бўйидаги цивилизациялар туташувининг йирик марказларидан бири бўлган қадимий Термизнинг ноёб маданий-тарихий ва маданий мероси билан танишдилар.
Бутун дунёга машҳур будда маданияти ёдгорликлари - Марказий Осиёда буддизмнинг тарқалиши ва милодий биринчи асрларда минтақанинг Жанубий Осиё билан фаол маданий алоқаларининг ёрқин далили бўлган Қора-тепа ва Фаёзтепа археологик мажмуалари иштирокчиларда алоҳида қизиқиш уйғотди. Делегация аъзолари Термиз давлат археология музейида ҳам бўлиб, қадимий цивилизацияларнинг энг муҳим марказларидан бири сифатида минтақанинг кўп минг йиллик тарихини акс эттирувчи ноёб археологик топилмалар билан танишди.
Дастурнинг алоҳида қисми IX асрнинг атоқли ислом мутафаккири, илоҳиётшуноси ва тасаввуф олими, ислом фалсафаси, диний тафаккури ва маънавий маданиятининг шаклланишига салмоқли ҳисса қўшган Ҳаким ат-Термизий ёдгорлик мажмуасини зиёрат қилиш бўлди. Хорижлик меҳмонлар унинг бой илмий мероси ва Термиз шаҳрининг ислом цивилизациясининг йирик интеллектуал марказларидан бири сифатидаги ўрни билан танишдилар.
Иштирокчиларнинг эътибори минтақавий ўзаро боғлиқликнинг асосий тугуни сифатида минтақанинг замонавий ривожланишига қаратилди. Шу ерда Ўзбекистон Республикаси Президенти ташаббуси билан Марказий ва Жанубий Осиё мамлакатлари, энг аввало, Афғонистон билан чегараолди савдоси, логистика, саноат кооперацияси ва ишбилармонлик алоқаларини ривожлантириш учун замонавий платформа сифатида ташкил этилган "Айритом" халқаро савдо маркази тақдимоти ўтказилди. Меҳмонлар марказ ҳудудида фаолият юритаётган савдо павильонлари, ишлаб чиқариш корхоналари ва омбор-логистика инфратузилмаси фаолияти билан танишди, шунингдек, трансчегаравий савдони ривожлантириш учун тадбиркорлар ва мутахассисларни тайёрлашга қаратилган бизнес мактабида ҳам бўлишди.
Ўзбекистон-Афғонистон чегарасидаги замонавий чегара-божхона мажмуасига ташриф буюриш ҳам катта қизиқиш уйғотди, у ерда экспертларга юкларни ўтказишни ташкил этиш, рақамли технологияларни қўллаш ва савдо-транспорт операцияларининг юқори самарадорлигини сақлаб қолган ҳолда хавфсизликни таъминлашнинг замонавий механизмлари тақдим этилди.
Ташриф якунида хорижлик мутахассислар бугунги кунда Термиз нафақат Марказий ва Жанубий Осиёнинг муҳим туташ нуқтаси, балки минтақалараро ҳамкорликнинг янги архитектурасини шакллантириш учун асосий платформалардан бири эканлигини таъкидладилар.
Симпозиум иштирокчиларининг фикрича, Ўзбекистон сиёсати – бу Афғонистонни яккалаб қўйишга эмас, балки уни минтақавий иқтисодий, транспорт-логистика, таълим ва гуманитар жараёнларга босқичма-босқич жалб қилишга асосланган, минтақанинг барқарор ривожланишини таъминлашга қаратилган самарали ҳамда прагматик ёндашувдир. Айнан савдони кенгайтириш, инфратузилмани янгилаш, малакали кадрлар тайёрлаш ва инсон капиталини мустаҳкамлаш учун шароит яратиш минтақада узоқ муддатли барқарорлик ва хавфсизликка эришишнинг энг мақбул йўли сифатида кўрилмоқда.
Экспертлар Термизда амалга оширилаётган лойиҳалар Марказий ва Жанубий Осиё ўзаро боғлиқлиги концепциясининг амалий ифодаси эканини яққол кўрсатишини таъкидладилар. Шунингдек, бу Ўзбекистоннинг тинчлик ва ўзаро манфаатли ҳамкорлик маконини шакллантиришга қаратилган конструктив минтақавий кун тартибининг ташаббускори сифатидаги ўрни ортиб бораётганини тасдиқлашини қайд этдилар.
