Mehnat migrantlari yarim yilda O‘zbekistonga 9,3 milliard dollar yubordi

Jahon moliya bozorlarida noaniqliklar saqlanib, geosiyosiy xavflar hamda tashqi iqtisodiy bosimlar kuchayib borayotgan sharoitda milliy valyuta barqarorligini ta’minlash har qanday mamlakat iqtisodiyotining ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi. Bunday sharoitda ichki valyuta bozorida talab va taklif o‘rtasidagi muvozanat, eksport tushumlari, xalqaro pul o‘tkazmalari hamda Markaziy bank yuritayotgan pul-kredit siyosati hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi.

Markaziy bankning 2026-yil birinchi yarim yilligi bo‘yicha ichki valyuta bozori sharhi O‘zbekistonda ushbu yo‘nalishda ijobiy tendensiyalar saqlanib qolayotganini ko‘rsatdi. Hisobotga ko‘ra, xorijiy valyuta taklifining talabga nisbatan tezroq o‘sishi, eksport tushumlarining ko‘payishi, aholi tomonidan banklarga sotilayotgan valyuta hajmining ortishi va xalqaro pul o‘tkazmalarining rekord darajaga chiqishi milliy valyuta barqarorligini ta’minlagan asosiy omillardan bo‘ldi.

E’tiborlisi, hisobot davrida so‘mning AQSH dollariga nisbatan ayirboshlash kursi yil boshiga nisbatan deyarli o‘zgarishsiz saqlandi. Bu esa mamlakatda olib borilayotgan makroiqtisodiy islohotlar, valyuta bozorini liberallashtirish hamda bozor mexanizmlarini kuchaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar o‘z samarasini berayotganini anglatadi. Xalqaro valyuta jamg‘armasi tomonidan O‘zbekistonning almashuv kursi rejimi «sudraluvchi»dan «suzuvchi» maqomga o‘tkazilgani ham ushbu islohotlarning xalqaro miqyosdagi e’tirofi sifatida baholanmoqda.

Xo‘sh, 2026-yilning birinchi yarim yilligida ichki valyuta bozorida qanday o‘zgarishlar yuz berdi? So‘m barqarorligiga qaysi omillar ta’sir ko‘rsatdi va Markaziy bank kelgusi davr uchun qanday ustuvor vazifalarni belgilamoqda? Quyida ushbu savollarga raqamlar va tahlillar asosida javob izlaymiz.

2026-yilning birinchi yarim yilligi O‘zbekiston valyuta bozori uchun nisbatan barqaror davr bo‘ldi. Jahon iqtisodiyotida geosiyosiy xavflar, tashqi savdodagi noaniqliklar va moliya bozorlaridagi o‘zgaruvchanlik saqlanib turganiga qaramay, mamlakat ichki valyuta bozorida talab va taklif o‘rtasidagi muvozanat ta’minlandi.

Markaziy bankning yarim yillik sharhiga ko‘ra, ichki valyuta bozorida xorijiy valyuta taklifi talabga nisbatan tezroq o‘sdi. Bu esa milliy valyuta kursining barqarorligini saqlashda hal qiluvchi omillardan biri bo‘ldi.

Joriy yilning dastlabki olti oyida xorijiy valyutaga bo‘lgan umumiy talab qariyb 32 milliard AQSH dollarini tashkil qildi. Bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 20 foizga ko‘pdir. Shu bilan birga, Markaziy bank ishtirokisiz shakllangan valyuta taklifi 27,8 milliard dollarga yetib, bir yil ichida 31 foizga o‘sdi.

Ekspertlarning ta’kidlashicha, talabdan tezroq o‘sgan taklif ichki bozorda valyuta taqchilligining oldini oladi. Bu esa importchilar, eksportchilar va aholi uchun qulay iqtisodiy muhit yaratib, so‘m kursining keskin o‘zgarishlarini cheklaydi.

Hisobotda qayd etilishicha, eksport tushumlari 10,1 milliard dollarga yetgan. Bu o‘tgan yilga nisbatan qariyb 30 foizga ko‘p.

E’tiborlisi, eksportdan tushgan valyutaning 55 foizi ichki bozorda sotilgan. Bu esa milliy iqtisodiyotga qo‘shimcha valyuta oqimini ta’minlab, import operatsiyalarini moliyalashtirish imkoniyatlarini kengaytirdi.

Eksport hajmining ortishi tashqi savdo balansi barqarorligi uchun ham muhim ahamiyatga ega. Chunki mamlakatga kirib kelayotgan valyuta hajmi qancha yuqori bo‘lsa, milliy valyutaga bosim shuncha kamayadi. Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, importni moliyalashtirishda ichki valyuta bozori orqali sotib olingan valyuta ulushi 67,2 foizga yetgan. Bu tadbirkorlar rasmiy valyuta bozoriga ishonchi ortib borayotganini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, xorijiy valyutadagi o‘z mablag‘lari hisobiga importni moliyalashtirish ulushi biroz qisqargan. Bu tendensiya mamlakatda valyuta operatsiyalarining ochiqligi va shaffofligi oshib borayotganini anglatadi.

So‘nggi yillarda mehnat migrantlari tomonidan yuborilayotgan mablag‘lar O‘zbekiston valyuta bozorining eng muhim omillaridan biriga aylandi. 2026-yilning birinchi yarim yilligida mamlakatga 9,3 milliard dollarlik xalqaro pul o‘tkazmalari kelib tushdi. Bu mablag‘lar nafaqat aholi turmush darajasini qo‘llab-quvvatlamoqda, balki ichki valyuta bozorida qo‘shimcha taklifni ham shakllantirmoqda. Natijada mamlakatda 8 milliard dollarlik ijobiy valyuta saldosi vujudga keldi. Bu ko‘rsatkich so‘m barqarorligini ta’minlashda muhim omillardan biri hisoblanadi.

Hisobotga ko‘ra, aholi tomonidan banklarga sotilgan valyuta hajmi 12,3 milliard dollarga yetdi. Bu bir yil avvalgi ko‘rsatkichga nisbatan qariyb 40 foizga yuqori. Xarid qilingan valyuta hajmi esa 6,8 milliard dollarni tashkil qildi. Ya’ni, aholi valyuta bozoriga 5,5 milliard dollarlik qo‘shimcha taklif yaratdi. Bu holat milliy valyutaga nisbatan ishonch mustahkamlanayotgani va bank tizimi orqali amalga oshirilayotgan operatsiyalar ko‘lami kengayayotganidan dalolat beradi.

Birinchi yarim yillikda milliy valyuta kursi 11 935-12 320 so‘m oralig‘ida shakllandi. Yil boshidagi va yarim yillik yakunidagi kurs deyarli bir xil saqlanib qoldi. Bu natija tashqi iqtisodiy sharoit murakkab bo‘lgan bir paytda mamlakat pul-kredit siyosati samarali ishlayotganini ko‘rsatadi. Albatta, kursning ayrim kunlardagi tebranishlari bozor iqtisodiyoti uchun tabiiy hol hisoblanadi. Joriy yilning muhim voqealaridan biri Xalqaro valyuta jamg‘armasining O‘zbekiston almashuv kursi rejimiga bergan yangi bahosi bo‘ldi.

Endilikda mamlakatimiz «sudraluvchi» emas, balki «suzuvchi almashuv kursi» rejimiga ega davlatlar qatorida baholanmoqda. Bu — Markaziy bankning valyuta bozoridagi ishtiroki qisqarib, kurs asosan talab va taklif ta’sirida shakllanayotganini anglatadi. Mazkur yondashuv investorlar uchun ham ijobiy signal hisoblanadi. Chunki erkinroq valyuta bozori mamlakatning investitsiyaviy jozibadorligini oshiradi. Markaziy bank kelgusi davrda valyuta bozorini yanada takomillashtirishni maqsad qilgan.

Xususan, risklarga asoslangan valyuta siyosati, market-meykerlik institutini rivojlantirish, kliring tizimini modernizatsiya qilish va valyuta xatarlarini boshqarish mexanizmlarini joriy etish rejalashtirilgan.

Bu choralar ichki valyuta bozorining chuqurlashuviga, likvidlikning oshishiga hamda milliy moliya bozorining xalqaro standartlarga yaqinlashishiga xizmat qiladi.

Xulosa o‘rnida aytish joiz, 2026-yil birinchi yarim yilligi yakunlari shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston ichki valyuta bozori tashqi bosimlarga qaramay barqaror ishlamoqda. Eksport tushumlarining ko‘payishi, pul o‘tkazmalarining o‘sishi, aholining valyuta sotuvi faollashishi hamda Markaziy bankning ehtiyotkor siyosati so‘m barqarorligini ta’minlayotgan asosiy omillar bo‘lib qolmoqda. Biroq uzoq muddatli barqarorlik uchun eksport geografiyasini kengaytirish, yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulotlar ulushini oshirish, xususiy investitsiyalarni jalb etish va ichki ishlab chiqarish raqobatbardoshligini kuchaytirish muhim vazifa bo‘lib qoladi.

Shahnoza Mamaturopova, O‘zA