Еуропа тәжірибесі жаңа мүмкіндіктерге жол ашуға септігін тигізеді.
Бүгінгі таңда банк қызметкеріне тек қаржыны білу жеткіліксіз. Заманауи банк маманы цифрлық технологияларды түсініп, клиенттің қажеттілігін алдын ала сезе білуі, тәуекелдерді дұрыс бағалай алуы және ең бастысы, әрбір шешімнің артында адам тағдыры тұрғанын ұғынуы тиіс.
Әлемдік қаржы нарығындағы күрт өзгерістер, цифрландыру үдерістерінің жеделдеуі, жасанды интеллект пен заманауи банк технологияларының өмірімізге тереңдеп енуі қаржы жүйесінің алдына жаңа міндеттер қойып отыр. Мұндай жағдайда банк жүйесінің бәсекеге қабілеттілігі, ең алдымен, онда еңбек ететін мамандардың білімі мен әлеуетіне байланысты.
Осы тұрғыдан алғанда, Өзбекстанда банк-қаржы саласында адами капиталды дамытуға, заманауи білім мен озық шетелдік тәжірибені игеруге бағытталған назар ерекше маңызға ие. Президент Шавкат Мирзиёевтің бастамасымен елімізде банк жүйесін реформалау, қызметтерді цифрландыру, халық пен кәсіпкерлік субъектілерінің қаржылық қызметтерге қолжетімділігін кеңейту, заманауи басқару әдістерін енгізу бойынша ауқымды жұмыстар жүргізілуде.
Осы үдерістердің қисынды жалғасы ретінде Өзбекстан Республикасының "Халық банкі" акционерлік коммерциялық банкі мен Қаржы-банк қызметкерлерінің біліктілігін арттыру және оларды қайта даярлау салааралық институтының бастамасымен бір топ өзбекстандық банк қызметкері Чехия Республикасындағы Еуропалық қолданбалы ғылымдар және менеджмент институтында өткен оқу-семинарына қатысып қайтты.
Олардың арасында "Халық банкі" АҚ Бұхара облыстық аймақтық орталығының Әйелдер және отбасылық кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі басшысының орынбасары Наргиза Латипова да бар.
— Бүгінгі банк қызметкері кешегі біліммен ертеңгі клиенттің қажеттілігін қанағаттандыра алмайды, — дейді Н.Латипова. — Сондықтан біліктілікті арттыру, әлемдегі ең үздік тәжірибелерді зерделеу және оларды іс жүзінде қолдану маңызды. Чехиядағы оқу-семинары біз үшін жай ғана сабақ емес, банк жүйесіне басқаша көзқараспен қарауға мүмкіндік берген үлкен тәжірибе мектебі болды.
Чехия тәжірибесі мен Өзбекстандағы үдерістерді салыстырғанда, ең алдымен, цифрлық қызметтердегі тәсілдер назар аудартады.
Чехияда банк қызметтерінің басым бөлігі қашықтан көрсетіледі. Мобильді қосымшалар, онлайн-банкинг, цифрлық сәйкестендіру сияқты құралдар клиенттің банкке бару қажеттілігін күрт азайтқан. Яғни, банк клиентті күтіп отырмайды — банк қызметінің өзі клиентке жетеді.
Өзбекстанда да соңғы жылдары бұл бағытта орасан зор өзгерістер жүзеге асырылуда. Мобильді банк қызметтері, онлайн төлемдер, қашықтан қызмет көрсету, цифрлық өнімдер мен автоматтандырылған жүйелердің ауқымы кеңейіп келеді.
Айырмашылығы сол, Чехияда цифрлық банк мәдениеті әлдеқайда ертерек қалыптасса, Өзбекстанда бұл үдеріс өте жоғары қарқынмен жүруде. Бүгінде елімізде цифрландыру жай ғана технологиялық жаңару емес, банк пен клиент арасындағы қарым-қатынастың жаңа үлгісіне айналып келеді.
Еуропалық банктердің тағы бір маңызды ерекшелігі — клиентке бағдарлану. Банк үшін клиенттің қанша қаражат сақтайтыны немесе қанша несие алатыны ғана емес, оның қажеттілігі, уақыты, мүмкіндігі және қаржылық қауіпсіздігі де маңызды.
Бұл жайт Өзбекстан үшін де аса өзекті. Себебі Халық банкі қызметінің маңызды бағыттарының бірі халықты, әйелдер мен отбасылық кәсіпкерлік субъектілерін қаржылық тұрғыдан қолдау болып табылады.
Чехияда шағын және орта бизнесті қаржыландыруда тәуекелдерді алдын ала бағалауға, несие тарихын талдауға және мемлекеттік-жекеменшік серіктестік тетіктерін тиімді пайдалануға үлкен мән беріледі.
Ал Өзбекстанда кәсіпкерлікті қолдау мемлекеттік саясат деңгейіне көтерілген. Әсіресе, әйелдердің кәсіпкерлік бастамаларын ынталандыруға, отбасылық бизнесті дамытуға және халық табысын арттыруға бағытталған қаржылық тетіктер жыл сайын жетілдіріліп келеді.
Демек, Чехия тәжірибесі механизмді көрсетсе, Өзбекстан тәжірибесі оны халықтың қалың тобының мүддесіне бағыттау мүмкіндігін айқындап отыр.
Семинарда назар аударылған тағы бір маңызды мәселе — банк тәуекелдерін басқару.
Чехия Орталық банкі тарапынан пруденциалдық қадағалаудың мықты жолға қойылғаны, инфляция үдерістерін бақылау, банктердің өтімділігін қамтамасыз ету және қаржылық тұрақтылықты сақтау тетіктері қатысушылардың үлкен қызығушылығын тудырды.
Өзбекстанның банк жүйесінде де тәуекелдерді басқару, несие портфелінің сапасын жақсарту, проблемалы несиелерді азайту және қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету бойынша жаңа тәсілдер енгізілуде.
Бұл тұста Еуропа тәжірибесінен алынатын ең маңызды сабақ мынау: мәселені жоюдан гөрі, оның туындау ықтималдығын алдын ала анықтау әлдеқайда тиімдірек.
Заманауи банктің күші де осында — ол тек қаражатты бөліп қана қоймайды, сонымен қатар тәуекелдің де алдын алады.
Еуропалық білім беру үлгісінің тағы бір өзіндік ерекшелігі — білімді тәжірибемен ұштастыру.
Семинар барысында теориялық мәліметтер нақты өмірдегі банк кейстерімен байланыстырылып, қатысушылардан белгілі бір жағдайларда дербес шешім қабылдау талап етілді.
Бұл әдіс Өзбекстанның банк жүйесі үшін де маңызды. Өйткені кітаптан оқыған ереже мен өмірдегі күрделі қаржылық жағдайды шешудің арасында үлкен айырмашылық бар. Білім — мүмкіндік. Ал тәжірибе — нәтиже. Сондықтан шетелдік тәжірибені зерделеудің ең үлкен құндылығы — оны өз жұмыс барысында қолдана білуде.
Наргиза Латипова үшін бұл сапардың маңыздылығы, ең алдымен, үйренген тәжірибесін өз қызметіне енгізумен байланысты.
Әсіресе, әйелдер мен отбасылық кәсіпкерлікті қолдауда цифрлық қызметтерді кеңінен пайдалану, клиенттің қажеттілігін терең зерттеу, қаржылық тәуекелдерді бағалау және қызмет көрсету сапасын арттыруға қатысты тәсілдердің іс жүзіндегі маңызы зор.
Бұхарада кәсіпкерлікпен айналысуға ниетті әйелдер, өз ісін бастап жатқан отбасылар және қаржылық қолдауға мұқтаж азаматтар үшін банк қызметі қаншалықты түсінікті, жедел әрі ыңғайлы болса, оның әлеуметтік тиімділігі де соншалықты жоғары болады.
Осы тұрғыдан алғанда, Чехияда алынған білім мыңдаған шақырым алыста қалып қоятын теориялық мәлімет емес. Оның нақты құндылығы Бұхарада бір кәсіпкер әйелдің өз ісін бастауынан, бір отбасының табыс көзін құруынан, бір клиенттің уақытын үнемдеуінен көрінеді.
Бүгінде әлемде банктер арасындағы бәсеке тек капиталмен немесе технологиямен ғана емес, адами капиталмен де өлшенеді.
Заманауи бағдарламаны сатып алуға, технологияны енгізуге болады. Бірақ оны тиімді қолдана алатын, клиентпен дұрыс қарым-қатынас жасайтын, мәселенің шешімін табатын және жаңашылдыққа ұмтылатын маманды даярлау үшін уақыт пен жүйелі еңбек қажет. Сондықтан Мемлекет басшысының адами капиталды дамытуға, білім беру және біліктілікті арттыру жүйесін жетілдіруге, заманауи кәсіптер мен дағдыларды меңгеру үшін жағдай жасауға ерекше назар аударуы тегін емес. Чехиядағы оқу-семинар осы саясаттың іс жүзіндегі көріністерінің бірі ретінде банк қызметкерлеріне Еуропа тәжірибесін тікелей зерделеуге, оны Өзбекстан жағдайымен салыстыруға және ең тиімді тұстарын ұлттық тәжірибеге бейімдеуге мүмкіндік берді. Өйткені дамудың ең сенімді формуласы — озық тәжірибені зерделеу, оны ұлттық мүдделермен ұштастыру және нәтижесін адам өмірінен көрсету.
Бүгін Чехияда үйренген әрбір жаңа тәсіл ертең Бұхарада жаңа қызметке, жаңа қолайлылыққа, жаңа кәсіпкерлік мүмкіндігіне айналуы мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда, бұл сапардың ең үлкен нәтижесі сертификат немесе оқу-семинарына қатысқаны туралы құжат емес. Ең үлкен нәтиже — әлемдік тәжірибені меңгерген маманның өз еліне оралып, алған білімін халық игілігіне жұмсауы. Өйткені банк ғимаратында заманауи технологиялар қанша көп болса да, оның шынайы келбетін бәрібір адам айқындайды. Ал білімді, ізденімпаз және заманмен үндес маман кез келген жүйені дамуға жетелейді.
Зариф Комилов, ӨзА тілшісі
