Бухорода қардошликнинг илм-фан маскани очилди

Тарихни англаш — халқларни англаш, маънавий меросни асраш эса келажакни асраш демакдир. Асрлар давомида бир-бирига яқин тақдир, муштарак қадриятлар ва бой маданий анъаналар асосида шаклланган Ўзбекистон ва Озарбайжон халқлари ўртасидаги дўстлик бугун янги мазмун билан бойиб бормоқда. Энди бу яқинлик нафақат дипломатик учрашувлар, маданий тадбирлар ва санъат анжуманларида, балки илм-фан, таълим ва тарихий меросни чуқур ўрганишга қаратилган ташаббусларда ҳам ўз ифодасини топмоқда.

Бухоро шаҳрида ўтказилаётган “Озарбайжон маданияти ва санъати кунлари” доирасида Бухоро давлат университети Тарих факультетида буюк озарбайжон мутафаккири Юсуф Қорабоғий номидаги Озарбайжоншунослик марказининг очилиши ана шундай эзгу мақсадларга хизмат қиладиган муҳим воқеа бўлди. Бу оддий бир хонанинг ёки янги илмий масканнинг очилиши эмас. Бу — икки қардош халқнинг муштарак ўтмишига янгича назар ташлаш, бугунги ҳамкорликни илм билан мустаҳкамлаш ва келажак авлодга маънавий бойликни бутун ҳолича етказиш йўлидаги амалий қадамдир.

Бугун мамлакатимизда таълим ва илм-фанни ривожлантириш, миллий тарихни чуқур ўрганиш, буюк аждодлар меросини тиклаш ва халқаро илмий ҳамкорликни кенгайтиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуслари билан илгари сурилаётган Янги Ўзбекистонни барпо этиш ғоясида ҳам инсон капитали, ёшларнинг интеллектуал салоҳияти, маънавий юксалиш ва дунё билан очиқ мулоқот қилиш муҳим ўрин тутади.

Айниқса, Марказий Осиё ва туркий дунё халқлари ўртасидаги тарихий-маданий алоқаларни мустаҳкамлаш, умумий илдизларни ўрганиш ҳамда таълим ва илм-фан соҳаларидаги ҳамкорликни ривожлантириш бугунги тараққиётнинг муҳим йўналишларидан биридир.

Юсуф Қорабоғий номидаги Озарбайжоншунослик марказининг ташкил этилиши ана шу мақсадлар билан ҳамоҳангдир. Зеро, халқлар ўртасидаги дўстлик фақат яхши ниятлар ва самимий муносабатлар билангина чекланиб қолмаслиги керак. У илмий изланишлар, таълимий дастурлар, қўшма лойиҳалар, китоблар ва янги билимлар орқали мустаҳкамлансагина барқарор мазмун касб этади.

Марказнинг Бухоро давлат университетида очилгани ҳам алоҳида аҳамиятга эга. Чунки Бухоро асрлар давомида илм-маърифат, тафаккур ва маданият маркази сифатида Шарқ цивилизацияси тарихида муҳим ўрин тутган. Бу заминда шаклланган илмий муҳит, бой қўлёзма мероси ва маърифий анъаналар янги авлод тадқиқотчилари учун ҳам катта имкониятлар яратади.

Эндиликда ана шу тарихий муҳитда Озарбайжон халқининг тарихи, адабиёти, санъати ва илмий тафаккурини тизимли ўрганиш учун ҳам янги майдон пайдо бўлди.

Марказга XVI–XVII асрларда яшаб ижод қилган буюк мутафаккир Юсуф Қорабоғий номи берилиши бежиз эмас. Унинг ҳаёти ва илмий-фалсафий қарашларини ўрганиш нафақат муайян тарихий шахснинг меросини тадқиқ этиш, балки ўша даврдаги илмий муҳит, фалсафий мактаблар ва халқлар ўртасидаги маънавий алоқаларни чуқурроқ англаш имконини ҳам беради.

Улуғ мутафаккирлар мероси вақт чегараларига сиғмайди. Уларнинг асарлари, ғоялари ва илмий қарашлари турли даврларда қайта ўқилади, янгича талқин этилади ва янги авлодни фикрлашга ундайди. Шу маънода, Юсуф Қорабоғийнинг илмий-фалсафий меросини замонавий тадқиқотлар асосида ўрганиш тарихни шунчаки эслаш эмас, балки ундан бугунги кун учун зарур хулосалар чиқариш демакдир.

[gallery-31922]

Марказ фаолиятида мутафаккирнинг ҳаёти ва ижодига оид манбаларни ўрганиш, унинг илмий қарашларини таҳлил қилиш, мавжуд адабиётларни тўплаш ва ёш тадқиқотчиларни ушбу йўналишга жалб этиш муҳим вазифалардан бири бўлиши мумкин.

Бу жараёнда тарих, фалсафа, адабиётшунослик ва маданиятшунослик соҳалари ўртасидаги илмий ҳамкорлик алоҳида аҳамият касб этади. Чунки буюк алломалар меросини тўлиқ англаш учун уни фақат битта фан доирасида эмас, балки кенг илмий нуқтаи назардан тадқиқ этиш зарур.

Марказнинг тантанали очилиш маросимида Бухоро давлат университети раҳбарияти, Ҳайдар Алиев номидаги Озарбайжон маданият маркази вакиллари, Тарих факультети профессор-ўқитувчилари, тадқиқотчилар ҳамда талаба-ёшлар иштирок этишди.

Тадбир давомида Ўзбекистон ва Озарбайжон халқларини бирлаштириб турган кўп асрлик дўстлик ришталари, муштарак тарихий илдизлар, умумий маънавий қадриятлар ва бой маданий мерос ҳақида сўз юритилди. Икки мамлакат ўртасида таълим, илм-фан ва маданият соҳаларидаги ҳамкорликни янада ривожлантириш, илмий алоқаларни мустаҳкамлаш ҳамда тарихий меросни келгуси авлодларга етказиш масалаларига эътибор қаратилди.

Маросимдан сўнг иштирокчилар марказда яратилган шароитлар, мавжуд илмий-маърифий имкониятлар ва келгусида амалга оширилиши режалаштирилган ишлар билан танишдилар.

Шу куни университет ва Ҳайдар Алиев номидаги Озарбайжон маданият маркази вакиллари иштирокида ташкил этилган давра суҳбати ҳам тадбирнинг мазмунан давоми бўлди. Унда икки халқнинг тарихий-маданий алоқалари, туркий халқларнинг муштарак илмий ва адабий мероси, шунингдек, таълим ва илм-фан соҳаларидаги ҳамкорликни янги босқичга олиб чиқиш истиқболлари юзасидан фикр алмашилди.

Айниқса, Юсуф Қорабоғийнинг ҳаёти ва илмий-фалсафий меросини ҳар томонлама ўрганиш, унинг ижодига оид манбаларни тадқиқ этиш ҳамда ушбу бойликни замонавий илмий ёндашувлар асосида ёшларга етказиш масаласига алоҳида эътибор қаратилди. Бу каби мулоқотлар илмий ҳамкорликнинг амалий йўналишларини белгилаб олиш, мутахассислар ўртасида алоқаларни йўлга қўйиш ва янги тадқиқотларга замин яратиш учун муҳимдир.

Тадбир доирасида Озарбайжоншунослик марказига китоблар тақдим этилди. Бу эътибор рамзий маъноси билан ҳам аҳамиятли. Чунки ҳар қандай илмий марказнинг ҳақиқий қудрати фақат унинг номи ёки ташқи кўриниши билан эмас, балки унда жамланган билимлар, манбалар ва амалга ошириладиган тадқиқотлар билан белгиланади. Тақдим этилган адабиётлар марказнинг илмий-маърифий фондини бойитиш, талабалар ва тадқиқотчиларнинг Озарбайжон тарихи, миллий маданияти, адабиёти, санъати ва маънавий меросига оид билимларини кенгайтиришга хизмат қилади..

Аввало, марказда мунтазам илмий семинарлар, давра суҳбатлари, конференциялар ва маънавий-маърифий учрашувларни ташкил этиш мақсадга мувофиқ. Бухоро давлат университети олимлари ҳамда Озарбайжоннинг тегишли олий таълим ва илмий-тадқиқот муассасалари ўртасида қўшма изланишлар олиб бориш, илмий мақолалар ва тўпламлар нашр этиш, талабалар алмашинувини йўлга қўйиш ҳам ҳамкорликнинг амалий натижаларини ошириши мумкин. Шунингдек, Юсуф Қорабоғий меросига оид манбаларни тизимлаштириш, электрон маълумотлар базасини шакллантириш, қўлёзма ва тарихий асарларни ўрганиш бўйича лойиҳаларни ишлаб чиқиш марказ фаолиятини янги босқичга олиб чиқади.

Бухорода бундай марказнинг очилиши яна бир муҳим ҳақиқатни намоён этади: халқлар ўртасидаги дўстликни асраш ва мустаҳкамлаш учун тарихий хотира, илм-фан ва таълимга таяниш лозим. Чунки сиёсий ва иқтисодий ҳамкорлик муайян натижалар берса, илмий-маърифий алоқалар халқлар қалбида узоқ яшайдиган ишонч ва ҳурматни шакллантиради.

Зариф Комилов, Тоҳиржон Истатов (сурат), ЎзА мухбирлари