Bilim – milliy yuksalish tayanchi: Prezident nutqi institut professor-o‘qituvchilari nigohida

2026-yil 28-avgust kuni O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining 35 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosim bo‘lib o‘tdi. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning ushbu marosimdagi nutqi Namangan davlat chet tillari instituti professor-o‘qituvchilari tomonidan katta qiziqish bilan tinglandi va jamoada keng muhokama qilindi.

Institut ustozlari bu nutqni bosib o‘tilgan yo‘lning hisoboti bo‘lish bilan birga, yosh avlod tarbiyasiga mas’ul bo‘lgan har bir pedagogga qaratilgan aniq topshiriq sifatida qabul qildi. Shu bois, jamoa a’zolari oliy ta’limning kechagi va bugungi holatini solishtirib, nutqda soha uchun nimalarga asosiy e’tibor qaratilganini o‘z faoliyati bilan bog‘lab tahlil qilishni muhim vazifa deb bildi.

Nutqda davlatimiz rahbari mustaqilligimiz ildizlari uch ming yildan ortiq davlatchilik tarixiga borib taqalishini ta’kidlab, Muhammad Muso al-Xorazmiy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiy kabi buyuk ajdodlarimizni, jadid bobolarimizni yodga oldi. Institut professor-o‘qituvchilarining fikricha, bu shunchaki tarixiy eslatma emas. U ajdodlarimiz dunyo tamadduniga aynan ilm va ma’rifat orqali hissa qo‘shganini, bugun ham millatning kuch-qudrati bilim bilan o‘lchanishini anglatadi. Shu nuqtai nazardan ustozlar oliy ta’lim tizimida yuz bergan o‘zgarishlarni raqamlar tilida ko‘rib chiqishni o‘rinli deb hisoblaydi.

Avvalo, kechagi holatga nazar tashlaylik. Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, mustaqillikning ilk yili 1991-1992 o‘quv yilida respublikamiz oliy ta’lim muassasalarida 337,4 ming nafar talaba tahsil olgan. Oradan yigirma yildan ortiq vaqt o‘tib, 2015-2016 o‘quv yilida ham mamlakatimizda filiallar bilan birga atigi 69 ta oliy ta’lim muassasasi faoliyat yuritgan. 2016-yilda 18–23 yoshlilarning bor-yo‘g‘i 7,2 foizi oliy ta’lim bilan qamrab olingan edi. Tajribali ustozlar bu raqamlar ortida o‘qishni orzu qilgan, ammo cheklangan qabul kvotalari sababli bu orzusiga yeta olmagan minglab yoshlarning taqdiri turganini yaxshi eslaydi. O‘sha yillarda abituriyentlar va ularning ota-onalari uchun oliygohga kirish ko‘pincha yillar davom etadigan sinovga aylanardi.

Bugungi holat esa butunlay boshqacha. 2024-2025 o‘quv yiliga kelib oliy ta’lim muassasalari soni 222 taga yetdi, ya’ni 2015-2016 o‘quv yiliga nisbatan qariyb 3,2 barobar ko‘paydi. 2025-2026 o‘quv yili boshida mamlakatimizda 215 ta oliy ta’lim muassasasi faoliyat ko‘rsatmoqda, ularning 97 tasi nodavlat oliygohlar. Oliy ta’lim bilan qamrov 2024-2025 o‘quv yili boshida 47,7 foizga yetdi, bu 2016-yilga nisbatan 6,6 barobar ko‘p demak. Rasmiy statistikaga ko‘ra, 2025-2026 o‘quv yili boshida oliygohlarda 1 million 535 ming nafar talaba tahsil olgan bo‘lsa, Prezidentimiz nutqida ta’kidlanganidek, hozirgi kunda talabalar soni 1 million 600 ming nafarga yetdi. Bu mustaqillikning ilk yilidagidan qariyb 4,6 barobar ko‘p. Oliy ta’lim tizimida 54,9 ming nafar professor-o‘qituvchi faoliyat yuritmoqda, birgina 2025-yilning o‘zida 225,9 ming nafar talaba oliygohni tamomladi. Nutqda “Yangi O‘zbekiston” universiteti, Nizomiy nomidagi Milliy pedagogika universiteti va Milliy kutubxonaning yangi binolari foydalanishga topshirilgani ham alohida qayd etildi.

Institut jamoasi ushbu o‘zgarishlarning eng ta’sirli jihatlaridan biri sifatida xotin-qizlarning oliy ta’limdagi o‘rnini alohida qayd etadi. Nutqda talabalarning yarmidan ko‘pini xotin-qizlar tashkil etayotgani aytildi. Statistik ma’lumotlar ham buni tasdiqlaydi: 2025/2026 o‘quv yili boshida 782,9 ming nafar talaba yoki jami talabalarning 51 foizi xotin-qizlardir. Davlatimiz rahbarining “Bilimli qizlar – bilimli oila, bilimli avlod va ma’rifatli jamiyat deganidir” degan so‘zlari har bir ustozni yanada mas’uliyatli bo‘lishga undaydi. Prezidentimiz islohotlar markazida inson qadri turishini, “Inson qadri uchun!” g‘oyasi davlat siyosatining asosiga aylanganini ta’kidlar ekan, oliy ta’limga keng yo‘l ochilgani ana shu g‘oyaning amaldagi ifodasi ekanini ko‘rsatdi.

Nutqda oliy ta’lim sohasiga oid asosiy e’tibor bir necha yo‘nalishga qaratildi. Birinchisi – ta’limning sifati va mazmuni. Davlatimiz rahbari ta’limga sifat va mazmun kiritilayotganini, muallimlarning obro‘si tiklanib, daromadi oshirilayotganini qayd etdi. Ustozlar bu e’tirofni o‘zlariga bildirilgan katta ishonch, ayni paytda zimmalariga yuklangan ulkan mas’uliyat sifatida qabul qilmoqda. Zero, talaba ustozning faqat ma’ruzasini emas, uning hayotga munosabatini, kasbiga sadoqatini, ilmga bo‘lgan muhabbatini ham o‘rganadi. Jamoa a’zolarining fikricha, endilikda miqdoriy o‘sishdan sifat bosqichiga o‘tish talabalar soni bilan emas, balki bitiruvchilarning bilimi va raqobatbardoshligi bilan o‘lchanadigan natijalarga erishish vaqti keldi.

Ikkinchi yo‘nalish – xalqaro raqobatbardoshlik. Prezidentimiz kelgusi o‘n yillik uchun e’lon qilgan yettita Milliy dasturning birinchisi aynan “Bilim va malaka” deb nomlandi. Unda olti yoshli bolalarning maktabga tayyorlov guruhlariga qamrovini 100 foizga yetkazish, texnikumlardagi o‘quvchilar sonini 1 millionga olib chiqish hamda 10 ta oliy ta’lim muassasasini dunyoning eng nufuzli 1000 ta universiteti qatoriga kiritish vazifasi belgilandi. Nutqda yoshlarga xorijiy tillar va kasb-hunar o‘rganishlari uchun munosib sharoitlar yaratilgani ta’kidlangani chet tillari instituti jamoasi uchun alohida ahamiyatga ega.

Ustozlarning fikricha, xalqaro reytinglarga kirish uchun nufuzli xalqaro jurnallardagi ilmiy maqolalar, xorijiy hamkorlik, akademik halollik, ta’lim sifatini xolis baholash va bitiruvchilarning mehnat bozoridagi o‘rni kabi ko‘rsatkichlar ustida tizimli ishlash zarur. Bu borada xorijiy tillarni puxta biluvchi mutaxassislar tayyorlash muhim omil hisoblanadi.

Uchinchi yo‘nalish – raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt. Nutqda O‘zbekistonni texnologiyalar sohasida tashabbuslar taklif etadigan markazga aylantirish, 10 million yoshni raqamli industriya va kelajak kasblariga o‘qitish vazifalari qo‘yildi. Institut filologlari, ayniqsa, o‘zbek tilini raqamli dunyoda ilm va texnologiya yaratiladigan tilga aylantirish haqidagi fikrni oliy ta’lim va ilm-fan oldidagi aniq buyurtma sifatida baholadi. Ularning fikricha, har bir fan bo‘yicha zamonaviy o‘zbek tilidagi darsliklar, elektron resurslar va ilmiy atamalar bazasini yaratish, talabalarga sun’iy intellekt vositalaridan ongli va mas’uliyatli foydalanishni o‘rgatish barcha yo‘nalishdagi professor-o‘qituvchilarning umumiy vazifasidir.

Institut jamoasi bunday tarixiy nutqning mazmun-mohiyatini keng jamoatchilikka, birinchi navbatda, yoshlarga yetkazishni muhim vazifa deb biladi. Ustozlar buni rasmiy tadbirlar bilan cheklanib qoladigan jarayon emas, balki har kungi pedagogik faoliyatning bir qismi sifatida ko‘radi. Ma’ruza va seminar mashg‘ulotlarida nutqda belgilangan vazifalarni fanning mazmuni bilan bog‘lab tushuntirish, talabalar bilan ochiq muloqotlar tashkil etish, ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda raqamlar bilan asoslangan chiqishlar qilish samarali usul sifatida belgilandi.

Bunda eng muhimi, ustoz aytayotgan har bir fikr rasmiy manbalarga tayanishi, quruq maqtov emas, balki aniq dalil va hayotiy misollar bilan boyitilishidir. Davlatimiz rahbari kelgusi o‘n yillikni “Milliy yuksalish davri” deb atadi va yoshlarga “Yangi O‘zbekiston yulduzlari”, “Kelajak bunyodkorlari” deb yuksak baho berdi.

Oliy ta’limning o‘tgan yillardagi va bugungi holatini solishtirgan institut ustozlari bu so‘zlarning naqadar asosli ekaniga yana bir bor amin bo‘ldi. Ertangi kunimiz qanchalik kuchli bo‘lishi esa bugun auditoriyada qanday bilim berilayotganiga va yoshlar qalbida qanday g‘oyalar uyg‘otilayotganiga bog‘liq. Institut rahbariyati tomonidan ta’lim sifatini oshirish va ilmiy faoliyatni rivojlantirishga qaratilayotgan e’tibor bu yo‘nalishda yangi marralarni zabt etish uchun imkoniyat yaratmoqda. Namangan davlat chet tillari instituti professor-o‘qituvchilari nutqda belgilangan vazifalarni o‘quv jarayoni, ilmiy izlanishlar va talabalar bilan birgalikdagi yangi tashabbuslar orqali amalga oshirishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ygan.

Saida XOLMATOVA,

Namangan davlat chet tillari instituti

“Rus tili va adabiyoti” kafedrasi dotsenti(PhD)

O‘zA