Россия нега Эронни қўллаб-қувватламади? (+видео)
АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши уруши Россия чегараларидан анча узоқда кечаётган бўлса-да, Москва учун ноаниқ ва мураккаб вазиятни юзага келтирди. Бир томондан, Яқин Шарқдаги ҳарбий ҳаракатлар Ғарб давлатларининг диққатини Украинадаги воқеалардан чалғитди. Бошқа томондан эса, Владимир Путин Али Ҳумонаийдек муҳим иттифоқчисидан айрилди. Ҳозирча асосий шерикларидан бири ҳисобланмиш Теҳронни фақат эҳтиёткор баёнотлар билан қўллаб-қувватлаб турибди. Бу эса унинг Дональд Трамп билан муносабатларни бузишни истамаслигини кўрсатади.
BBC таҳлилчилари ушбу урушнинг Россияга таъсири ва бу воқеалар унинг АҚШ билан муносабатлари ҳамда халқаро нуфузига қандай таъсир қилиши мумкинлигини ўрганиб, тахминий хулосалари ҳақида мақола эълон қилди.
«Эрон билан муносабатларимиз шунчаки иттифоқчилик муносабатларидир», - деган эди Россия президенти Владимир Путин 2024 йил бўлиб ўтган БРИКС саммитида. Ўша йили Теҳрон расман ушбу давлатлар клубига қўшилган эди. Россия эса кўп йиллар давомида БРИКСни Ғарб ташкилотларига муқобил тузилма сифатида намоён қилиб келади.
Бир неча ойдан кейин Путин ва Эрон президенти Масъуд Пезешкиён Кремлда тантанали равишда «кенг қамровли стратегик шериклик» тўғрисидаги шартномани имзоладилар. Ғарб давлатлари бу муносабатларнинг мустаҳкамланишини, айниқса қурол-аслаҳа соҳасидаги ҳамкорликни, хавотир билан кузатиб борди.
Бироқ Эрон учун ҳал қилувчи паллада икки давлат ўртасидаги шериклик мустаҳкам эмаслиги маълум бўлди. Ўтган йили ёзда Исроил ва АҚШ Эроннинг ҳарбий объектларига зарба берганида, Москва баёнот орқали Эронни қўллаб-қувватлаган бўлсада, амалда ҳеч қандай ёрдам кўрсатмади.
Бу сафар ҳам худди шундай бўлди. 28 февралда Яқин Шарқда катта уруш бошланганидан кейин Кремль АҚШ ва Исроил ҳаракатларини кескин қоралади, аммо воқеаларга аралашмади. Владимир Путин Эрон олий раҳбари Али Ҳумонаийнинг ўлдирилишини танқид қилди, аммо таъзия йўллаган телеграммасида бу ҳаракат учун ким жавобгарлиги ҳақида тўхталмади.
Россия ўз иттифоқчиларининг муаммоларига нисбатан эҳтиёткор муносабатда эканлигини кузатиш мумкин. Масалан, 2024 йил декабрида Москва Сурия раҳбари Башар Асаднинг ағдарилишини ҳам деярли бефарқ кузатди. Бир неча ой олдин эса Москва билан кўп йиллик иттифоқда бўлган Венесуэла раҳбари Николас Мадуро америкалик ҳарбийлар томонидан қўлга олиниб, АҚШга олиб кетилди. Бу ҳолатлар кўпчиликни яна бир бор савол қўйишга мажбур қилди: Россия билан шериклик аслида нимани англатади?
Шарқшунос Руслан Сулаймоновнинг фикрича, Украинага уруш бошланганидан бери Москва жаҳонда янгича тартибни шакллантириш ҳақида гапириб келади ва ўз таъсирини кучайтиришга ҳаракат қилмоқда. Шу нуқтаи назардан қаралганда, аввал Венесуэлада, кейин эса Эронда содир бўлган воқеалар Кремль юритаётган сиёсатга зарба бўлди. Чунки, Москва сўзда шерик мамлакатларга ҳомийлик қилишни хоҳлаётганини айтса-да, амалда америкаликлар олдида ожиз кўринмоқда.
АҚШлик тадқиқотчи Ханна Ноттенинг айтишича, Эрондаги воқеалар Россияни ноқулай аҳволга солди. «Россия урушни тўхтатиш учун ҳеч нарса қила олмади. Трамп эса хоҳлаган ишини қилмоқда. Қайсидир маънода Россия ожиз кўринади», - дейди у.
Бироқ Ноттенинг фикрича, бу ҳолат Россиянинг иттифоқчилари орасидаги нуфузига ёмон таъсир кўрсатмайди. Чунки, кўплаб мамлакатларда Россия Украинага қарши уруш олиб бораётган давлат эмас, балки жамоавий Ғарбга қарши курашаётган давлат сифатида қабул қилинади. Шу сабабли кўпчилик унинг имкониятлари чекланганини тушунади.
Шунингдек, таҳлилчилар Россия ва Эрон муносабатларини ҳақиқий ҳарбий иттифоқ эмас, балки «вазиятга қараб шаклланган шериклик» деб баҳолашади.
Бугунги Яқин Шарқдаги вазият нефть нархларининг ошишига сабаб бўлмоқда. Бу Россия бюджетига маълум даражада енгиллик ҳам беради.
Бундан ташқари, АҚШ Эронга қарши операцияда катта ҳарбий ресурслар сарфлашга мажбур. Бу эса Украинага қурол-аслаҳа етказиб беришни камайтиради.
Айниқса, Украина учун муҳим бўлган ҳаво мудофаа тизимларига талаб ҳозир кескин ошган. АҚШ ва унинг Яқин Шарқдаги иттифоқчилари ҳам уларга эҳтиёж сезмоқда.
<iframe width="650" height="420" src="https://www.youtube.com/embed/oQfnsAwnqwI" title="Rossiya nega Eronni qo`llab-quvvatlamadi? " frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>
