Президент өңірлерде интенсивті өнеркәсіптік бауларды көбейту жөнінде жиналыс өткізді
Президент Шавкат Мирзиёев елімізде интенсивті, өнеркәсіптік негіздегі бауларды көбейту шаралары бойынша жиын өткізді.
Өзбекстанда жеміс-көкөніс шаруашылығын дамыту, экспортқа бағытталған өнім өндіру және ауыл халқының табысын арттыру бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіліп келеді. Қазіргі таңда республикада 572,6 мың гектар бау мен жүзім алқаптары бар. Олар жыл сайын шамамен 1 миллиард доллар көлемінде экспорттық өнім беріп, 882 мыңға жуық адамның табыс көзіне айналған.
Сонымен қатар жер және су ресурстары шектеулі қазіргі жағдайда саланың өсімі тек егістік көлемін ұлғайту есебінен емес, әр гектардан алынатын өнім мен табысты арттыру арқылы қамтамасыз етілуі қажеттігі атап өтілді. Өзбекстан 2030 жылға қарай азық-түлік экспорты көлемін 10 миллиард долларға жеткізуді мақсат етіп отыр. Бұл бағытта интенсивті бау шаруашылығын дамыту шешуші рөл атқарады.
Жиында қолданыстағы баулар мен жүзімдіктердің жағдайы талданды. Қазіргі кезде 61 мың гектар ескірген және 18 мың гектар жарамсыз бауларды жаңарту қажет. Кейбір өңірлерде мұндай алқаптардан гектарына небәрі 5 тонна өнім алынуда, ал жылдық табыс 10 миллион сумға да жетпейді.
Мысалы, «Поп» ауданында 1200 гектар ескі әрі жарамсыз баулар бар. Егер олардың орнына экспортқа бағытталған сорттар отырғызылып, кептіру, сұрыптау және қаптау бойынша агрологиялық орталықтар құрылса, өнімділік пен табысты бірнеше есе арттыруға болады. Аталған ауданда 84 гектар жерде құрылған экспорттық шие бағы интенсивті бау шаруашылығының нақты нәтижесін көрсетіп отыр. Әлі толық өнім бермеген жас көшеттердің өзінен гектарына 7 тонна өнім алынып, бір килограмы 8 доллардан экспортталуда.
Осыған байланысты ескі және тиімсіз бақтарды қайта ұйымдастырудың жаңа тәртібін енгізу ұсынылды. Бұл үдерісте Агроөнеркәсіпті дамыту агенттігі бақтардың жарамдылығын бағалап, оларды жаңарту, өнеркәсіптік бақтарға айналдыру немесе егістік жер санатына көшіру бойынша қорытынды береді. Егер 12 ай ішінде мұндай алқаптарда жаңа бау-бақша пайда болмаса, жер және су салығының мөлшерлемесін арттыру, ал тағы 12 ай бойы нәтиже болмаса, су пайдалануды шектеу ұсынылды.
Мемлекет басшысы жерді тиімді пайдалануды бақылауды цифрландыру қажеттігін атап өтті. Осы мақсатта ескі және жаңа бақтардың жай-күйін ғарыштық түсірілімдер арқылы бақылауға мүмкіндік беретін ақпараттық жүйе енгізіледі.
Үй іргесіндегі жерлер мен шаруа қожалықтарындағы ескі бақтарды жаңарту мәселесі де назардан тыс қалмайды. Бұл үшін тұрғындарға махалла банкирлері арқылы 50 түпке дейін көшет немесе 2 миллион сумға дейін қарыз беру, ал диқан шаруашылықтарына 150 миллион сумға дейін несие бөлу ұсынылды.
2026–2028 жылдары 168 мың гектар өнеркәсіптік баулар мен жүзімдік алқаптарын құру жоспарланған. Соның нәтижесінде 2 миллиард доллар инвестиция тартылып, 258 мың жаңа жұмыс орны ашылады деп күтілуде.
Мұндай жобаларды қаржыландыру үшін 9 коммерциялық банк өңірлерге бекітіледі. Олар бауларды кәсіпкерлерге дайын күйінде тапсырып қана қоймай, екі жыл бойы агротехникалық, қаржылық және ұйымдастырушылық тұрғыдан сүйемелдейді.
Жиында интенсивті бау құруға ниетті кәсіпкерлерді қолдаудың арнайы жүйесін енгізу қарастырылды. Жергілікті «Агростар» компаниялары кәсіпкерлермен үлестік негізде жұмыс істейді. Бұл тұрғыда «Агростар» компаниялары капиталдың 50 пайызына дейін қаржы құйса, кәсіпкер жерді жалға алу құқығымен қатысады.
Кәсіпкерлерге «Агростар» үлесін 7 жыл ішінде бөліп сатып алу мүмкіндігі беріледі. Бұл жүйе ескі бау иелеріне де тиімді: олар жаңартылған бақтан түскен табыс арқылы үлесті біртіндеп сатып алып, кейін толық иелік ете алады.
Мұндай жобаларға банктер әрбір гектарға 120 миллион сумға дейін несие береді. Несие уақытында қайтарылса, пайыздың жартысы өтеледі. Сонымен қатар бауларды күтіп-баптауға 3 жыл бойы әрбір гектарға 5 миллион сум субсидия бөлінеді.
Су үнемдеу технологияларын, көшеттер мен ауыл шаруашылығы техникасын сатып алу үшін кәсіпкерлер ислам қаржы қызметтерін де пайдалана алады.
Мемлекет басшысы жиында сөйлеген кәсіпкерлердің ұсыныстарын тыңдап, жеміс көшеттеріне қосылған құн салығын нөлдік мөлшерлемемен енгізу, сондай-ақ су үнемдеу технологиялары орнатылған бақтарда құдық суына салынатын салықты 5 жылға 1 сум деңгейінде белгілеу туралы ұсыныстарды қолдады.
Жауапты басшыларға ескі және тиімсіз бақтарды жаңарту, өнеркәсіптік баулар бойынша нақты жобалар әзірлеу, банктер, әкімдіктер мен кәсіпкерлер арасындағы ынтымақтастықты жүйелеу, сондай-ақ әрбір өңірде экспортқа бағытталған сорттар мен агрологиялық және қайта өңдеу инфрақұрылымын дамыту жөнінде тапсырмалар берілді.
