O‘zbekistonda muomaladagi pullar hajmi 434,5 trln. so‘mga yetdi
Pul massasi 434,5 trln. so‘mga yetdi. Muomaladagi naqd pullar hajmi ham yangi rekordni qayd etdi
O‘zbekiston iqtisodiyotida pul massasi hajmi izchil o‘sib bormoqda. Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil 1-avgust holatida mamlakatdagi pul massasi 434,5 trln. so‘mga yetgan. Bu iqtisodiy tariximizdagi eng yuqori ko‘rsatkich hisoblanadi.
Pul massasi deganda iqtisodiyotdagi banklarda saqlanayotgan depozitlar hamda muomaladagi naqd pullarning jami hajmi tushuniladi. Yillik hisobda mazkur ko‘rsatkich qariyb 118,8 trln so‘mga yoki 37 foizga oshgan.
Pul massasining ko‘payishi, avvalo, iqtisodiyotda moliyaviy resurslar hajmi ortib borayotganini ko‘rsatadi. Bank depozitlarining o‘sishi aholi va korxonalarning bank tizimidagi mablag‘lari ko‘payganini anglatsa, muomaladagi naqd pullar hajmining oshishi iqtisodiy faollik va naqd hisob-kitoblarga bo‘lgan talab bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Ayni paytda milliy valyutadagi pul massasi umumiy ko‘rsatkichning 83 foizdan ortiq qismini tashkil etmoqda. Bu iqtisodiyotda so‘mning asosiy pul vositasi sifatidagi o‘rni saqlanib qolayotganini ko‘rsatadi.
Pul massasidagi o‘sish so‘nggi yillarda ayniqsa sezilarli bo‘ldi. 2026-yil iyun oyida depozitlar va muomaladagi naqd pullarning umumiy qiymati birinchi marta 400 trln. so‘mdan oshib, 411,4 trln. so‘mni tashkil etgan edi. 2025-yil iyunida esa bu ko‘rsatkich 300 trln. so‘m atrofida bo‘lgan. Shu tariqa, so‘nggi uch yil ichida mamlakat iqtisodiyotidagi pul massasi ikki baravardan ko‘proq oshdi.
Bugungi ko‘rsatkichni tarixiy nuqtai nazardan baholasak, o‘sish ko‘lami yanada yaqqol namoyon bo‘ladi. Markaziy bank pul massasi bo‘yicha dastlabki ma’lumotni 2013-yil 1-fevralda e’lon qilgan bo‘lib, o‘sha vaqtda mazkur ko‘rsatkich 24,4 trln. so‘m edi. 2024-yil boshiga kelib esa pul massasi 242,2 trln. so‘mga yetdi. Demak, 11 yil davomida qariyb 10 baravar o‘sish kuzatilgan.
Pul massasi tarkibidagi naqd pullar hajmi ham o‘sishda davom etmoqda. 2026-yil avgust oyi boshida muomaladagi naqd pullar miqdori 76,3 trln so‘mga yetdi. Bu ham yangi rekord ko‘rsatkichdir. Bir yil avvalgi davr bilan taqqoslaganda, muomaladagi naqd pullar hajmi 16,4 trln. so‘mga ko‘paygan.
Umuman, pul massasining kengayishi O‘zbekiston iqtisodiyotidagi moliyaviy jarayonlarning muhim ko‘rsatkichlaridan biri hisoblanadi. Biroq pul hajmining o‘sishi iqtisodiy faollik bilan bir qatorda inflyatsiya jarayonlariga ham ta’sir qilishi mumkin. Shu bois pul massasi dinamikasi Markaziy bankning pul-kredit siyosatida muhim indikatorlardan biri sifatida qaraladi.
Raqamlardan ko‘rish mumkin, O‘zbekiston iqtisodiyotida pul aylanmasi so‘nggi yillarda sezilarli darajada kengayib, milliy valyutadagi mablag‘lar hajmi tarixiy yuqori cho‘qqilarni zabt etmoqda.
Shahnoza Mamaturopova,
O‘zA
