“Ўзбекистон – 2030” стратегияси: ташқи сиёсатда очиқлик, ишонч ва ҳамкорлик тамойиллари

Сўнгги йилларда Ўзбекистон Республикаси ўз ташқи сиёсатида туб бурилишларни амалга ошириб, минтақавий ва глобал майдонда фаол, очиқ ва прагматик позицияни шакллантирди. Бу жараёнда давлат ривожланишининг узоқ муддатли стратегик ҳужжатлари, хусусан, янгиланган “Ўзбекистон – 2030” стратегияси муҳим аҳамият касб этмоқда. Ушбу стратегия мамлакатнинг ички тараққиёти билан бир қаторда ташқи сиёсат устувор йўналишларини ҳам аниқ белгилаб беради.

Янгиланган стратегияда ташқи сиёсатга оид ёндашувлар мутлақо янги босқичга кўтарилган бўлиб, унда Ўзбекистоннинг халқаро муносабатлардаги роли, минтақавий ҳамкорликни чуқурлаштириш, глобал муаммоларга нисбатан фаол позицияни шакллантириш каби масалалар марказий ўринни эгаллайди. Айниқса, Марказий Осиё минтақасини тинчлик, барқарорлик ва барқарор ривожланиш ҳудудига айлантириш устувор вазифалардан бири сифатида белгиланган.

Шу билан бирга, стратегияда ташқи сиёсатнинг иқтисодий ўлчамига алоҳида эътибор қаратилиб, ташқи савдо алоқаларини кенгайтириш, инвестицияларни жалб қилиш, транспорт-логистика йўлакларини ривожлантириш орқали мамлакатнинг глобал иқтисодий тизимга интеграциясини кучайтириш кўзда тутилган. Бу эса Янги Ўзбекистоннинг халқаро майдондаги рақобатбардошлигини оширишга хизмат қилади.

Эътиборлиси, янгиланган “Ўзбекистон – 2030” стратегиясида ташқи сиёсатнинг асосий тамойиллари сифатида очиқлик, ўзаро манфаатли ҳамкорлик ва кўп векторлилик принциплари белгилаб қўйилган. Бу эса ўлканинг турли геосиёсий марказлар билан мувозанатли муносабатлар ўрнатишга интилаётганини кўрсатади. Хусусан, минтақа давлатлари билан яқин қўшничилик муносабатларини мустаҳкамлаш биринчи даражали устувор вазифа сифатида қайд этилган.

Стратегияга мувофиқ, Ўзбекистон минтақада интеграция жараёнларини фаол қўллаб-қувватлайди. Бу борада сув-энергетика ресурсларидан оқилона фойдаланиш, транспорт-коммуникация лойиҳаларини биргаликда амалга ошириш, савдо ва инвестициявий ҳамкорликни кенгайтириш муҳим йўналишлар сифатида белгиланган. Айниқса, минтақада ўзаро ишонч муҳитини шакллантириш ташқи сиёсатнинг устувор вазифаси сифатида эътироф этилган.

Бундан ташқари, стратегияда Ўзбекистоннинг халқаро ташкилотлар доирасидаги фаолиятини кучайтиришга алоҳида эътибор қаратилган. Мамлакат БМТ, ШҲТ, ИҲТ каби нуфузли тузилмалар билан ҳамкорликни янада ривожлантириш орқали глобал муаммолар ечимига ўз ҳиссасини қўшишни мақсад қилган.

Шу билан бирга, ташқи сиёсатнинг иқтисодий дипломатияга йўналтирилганлиги алоҳида аҳамият касб этади. Стратегияда экспорт салоҳиятини ошириш, янги бозорларга чиқиш, хорижий инвестицияларни жалб қилиш ва технологик ҳамкорликни ривожлантириш устувор вазифалар сифатида белгиланган.

Қайд этиш керакки, янгиланган “Ўзбекистон – 2030” стратегияси ташқи сиёсатни фақат декларатив ҳужжат сифатида эмас, балки аниқ геосиёсий шароитларга мослашган амалий дастур сифатида шакллантиргани билан аҳамиятлидир. Ҳозирги глобал тизимда кучлар мувозанати ўзгариб, янги геоиқтисодий марказлар шаклланаётган бир шароитда Ўзбекистон ўз ташқи сиёсатини мос равишда қайта кўриб чиққан.

Биринчи навбатда, стратегияда Марказий Осиё минтақасига алоҳида устуворлик берилиши геосиёсий зарурат билан боғлиқ. Сўнгги йилларда минтақа давлатлари ўртасидаги ишонч ва мулоқот сезиларли даражада ошди. Ўзбекистон эса ушбу жараёнда ташаббускор давлат сифатида намоён бўлиб, чегара масалалари, транспорт йўлаклари ва сув ресурсларини бошқариш каби долзарб муаммолар бўйича конструктив позицияни илгари сурмоқда.

Иккинчидан, стратегияда кўп векторли ташқи сиёсат концепцияси янада мустаҳкамланган. Бу дегани, Ўзбекистон бир вақтнинг ўзида турли йирик геосиёсий куч марказлари — Европа Иттифоқи, Хитой, Россия, Туркия, Жанубий Осиё давлатлари ва Яқин Шарқ мамлакатлари билан мувозанатли муносабатларни ривожлантиришни мақсад қилган. 

Учинчидан, стратегияда транспорт-логистика масалаларига алоҳида урғу берилган. Ўзбекистоннинг географик жиҳатдан денгизга чиқиш имконияти йўқ давлат экани ҳисобга олинганда, халқаро транспорт йўлакларини ривожлантириш стратегик аҳамият касб этади. Хусусан, Трансафғон йўлаги, “Хитой – Марказий Осиё – Европа” транспорт йўналиши каби лойиҳалар мамлакатнинг ташқи иқтисодий интеграциясини янги босқичга олиб чиқиши мумкин.

Иқтисодий дипломатия ва глобал интеграция

“Ўзбекистон – 2030” стратегиясининг энг муҳим жиҳатларидан бири – ташқи сиёсатнинг иқтисодий мазмун билан бойитилганидир. Бугунги кунда халқаро муносабатларда иқтисодий омиллар устувор аҳамият касб этаётган бир пайтда, Ўзбекистон ҳам ўз ташқи сиёсатини иқтисодий манфаатлар билан уйғунлаштирмоқда.

Аввало, стратегияда экспорт географиясини диверсификация қилиш вазифаси қўйилган. Бу орқали диёримиз янги ва истиқболли бозорларга чиқишни мақсад қилган. Шунингдек, юқори қўшилган қийматга эга маҳсулотлар улушини ошириш орқали экспорт сифат жиҳатдан ҳам яхшиланиши кўзда тутилган.

Иккинчидан, хорижий инвестицияларни жалб қилиш ташқи сиёсатнинг устувор йўналишларидан бири сифатида белгиланган. Бу борада инвестициявий муҳитни яхшилаш, ҳуқуқий кафолатларни мустаҳкамлаш ва халқаро молиявий институтлар билан ҳамкорликни кенгайтириш муҳим аҳамиятга эга.

Учинчидан, рақамли иқтисодиёт ва инновацион ҳамкорликка алоҳида эътибор қаратилмоқда. Ўзбекистон глобал технологик жараёнлардан четда қолмаслик учун халқаро IT-компаниялар, стартап экотизимлари ва инновацион марказлар билан ҳамкорликни кучайтиришни режалаштирган.

Халқаро хавфсизлик ва “юмшоқ куч” сиёсати

Стратегияда ташқи сиёсат фақат иқтисодий ва сиёсий йўналишлар билан чекланиб қолмай, балки хавфсизлик ва гуманитар дипломатияни ҳам қамраб олган. Хусусан, терроризм, экстремизм, наркотрафик ва трансмиллий жиноятчиликка қарши курашда халқаро ҳамкорликни кучайтириш муҳим вазифа сифатида тилга олинган.

Шу билан бирга, “юмшоқ куч” (soft power) сиёсати ҳам стратегияда муҳим ўрин тутади. Бу доирада маданий дипломатия, таълим алмашинувлари, туризм ва халқаро гуманитар лойиҳалар орқали Ўзбекистоннинг ижобий имижини шакллантириш мақсад қилинган.

Айниқса, ёшлар дипломатияси ва таълим соҳасидаги халқаро ҳамкорликни ривожлантириш орқали ўлканинг келажакдаги геосиёсий таъсирини мустаҳкамлаш кўзда тутилган.

Умуман олганда, янгиланган “Ўзбекистон – 2030” стратегияси ташқи сиёсатни янги босқичга олиб чиқувчи комплекс ҳужжат сифатида намоён бўлмоқда. Унда мамлакатнинг халқаро муносабатлардаги ўрнини мустаҳкамлаш, минтақавий ҳамкорликни чуқурлаштириш ва глобал иқтисодий тизимга интеграцияни кучайтиришга қаратилган аниқ ва тизимли ёндашувларўз ифодасини топган.

Мусулмон Зиё, ЎзА