O‘qishdan ishgacha: Andijonda dual ta’lim qanday ishlayapti?

Davlatimiz rahbarining Andijon viloyatiga tashrifi, unda ilgari surilgan taklif va tashabbuslar mutaxassislar va jamoatchilik tomonidan keng e’tirof etilmoqda.

Jumladan, «Barqaror rivojlanish markazi» bosh mutaxassisi Alisher Azizov O‘zA muxbiriga mazkur tashrif hamda viloyatda amalga oshirilayotgan ijobiy o‘zgarishlar yuzasidan o‘z fikr-mulohazalarini bildirdi:

— Prezidentimiz Andijon viloyatiga tashrifi chog‘ida «Andijon-Huanya» xalqaro texnikumi faoliyati bilan tanishdi. «Ipak yo‘li» sanoat zonasida joylashgan ushbu texnikum dual ta’limning viloyatdagi amaliy misollaridan biridir. Bu yerda o‘quvchilar nazariy bilimni texnikumda egallab, amaliyotni sanoat zonasidagi korxonalarda o‘tamoqda. Mazkur tajriba Andijonda kasbiy ta’lim yangi sanoat korxonalarining ehtiyojlari bilan qay darajada bog‘lanayotganini tahlil qilish imkonini beradi.

Bu masala Andijon uchun ayniqsa, dolzarb. Tashrif davomida viloyatning barcha 16 ta shahar va tumanini qamrab olgan, umumiy qiymati 9,4 milliard dollar bo‘lgan 206 ta investitsiya loyihasi taqdim etildi. Shundan 98 tasi ishga tushirildi, yana 108 tasining qurilishi boshlandi. Loyihalar natijasida 45 mingdan ziyod yangi ish o‘rni yaratilishi kutilmoqda. Biroq korxona qurishning o‘zi kifoya emas. Unda zamonaviy uskunalarni ishlata oladigan, ishlab chiqarish jarayonini biladigan mutaxassislar ham kerak. Yangi sanoat loyihalari kadrlar tayyorlash tizimini ham shunga mos o‘zgartirishni talab qilmoqda.

«Andijon-Huanya» xalqaro texnikumi ana shu ehtiyojga javob berishi kerak. 2026-yil iyun oyida ish boshlagan muassasada hozir 210 nafar o‘quvchi tahsil olmoqda. Texnikum to‘qimachilik, mashinasozlik, elektrotexnika va boshqa yuqori texnologiyali korxonalar uchun mutaxassislar tayyorlaydi. Uning binosi 5 ming o‘quvchiga mo‘ljallangan, ammo bu hozirgi o‘quvchilar soni emas. 2030-yilga qadar yillik qabulni 1 ming 800 nafarga, o‘quvchilarning umumiy sonini 4 ming nafarga, ta’lim yo‘nalishlarini 20 taga yetkazish rejalashtirilgan. Bu rejalarning natijasi ta’lim korxonalarning haqiqiy ehtiyojlariga qanchalik moslashtirilishiga bog‘liq.

Dual ta’limda texnikum nazariy asosni beradi, korxona esa o‘quvchiga zamonaviy uskunalar bilan ishlash va kasbiy ko‘nikmalarini mustahkamlash imkonini yaratadi. Lekin korxona faqat amaliyot uchun joy ajratib bersa, kutilgan natijaga erishish qiyin. Ish beruvchi qanday mutaxassisga ehtiyoj borligini bildirishi, o‘quv dasturini shakllantirish va o‘quvchining tayyorgarligini baholashda qatnashishi zarur. Amaliyotning aniq dasturi, tajribali ustozi va baholash mezonlari bo‘lishi kerak. Aks holda o‘quvchining korxonada o‘tkazgan vaqti kasbiy tayyorgarlik emas, oddiy ish jarayonini kuzatish bilan cheklanib qolishi mumkin.

Bu tizim «Eco Cotton» korxonasida ham qo‘llanilmoqda. Yoshlar nazariy bilimlarini avtomatlashtirilgan uskunalar va raqamli boshqaruv tizimi joriy etilgan ishlab chiqarish jarayonida mustahkamlamoqda. Rasmiy ma’lumotga ko‘ra, korxonada mingta doimiy ish o‘rni yaratilgan. Ammo rasmiy xabarda bu ish o‘rinlarining qanchasini dual ta’lim asosida tayyorlangan yoshlar egallagani ko‘rsatilmagan.

Baliqchidagi «LB Sport» korxonasida esa ikki texnikumning 100 nafar o‘quvchisi dual ta’lim asosida o‘qitilmoqda. Oltinko‘ldagi charm-poyabzal sanoat zonasida dual ta’lim markazi tashkil etilgan. Xo‘jaoboddagi «aqlli» suv hisoblagichlari ishlab chiqarish korxonasida ham shu dastur yo‘lga qo‘yilgan. Tizimning turli tarmoqlarda qo‘llanilayotgani ijobiy. Chunki har bir sohaga o‘ziga xos bilim va malakaga ega xodim kerak. Endi asosiy vazifa qamrovni kengaytirish bilangina cheklanmay, har bir amaliyotning sifati va natijasini ta’minlashdir.

Tizim to‘g‘ri ishlasa, o‘quvchi amaliy tajriba orttiradi, ish beruvchi esa bo‘lajak xodimni korxona ehtiyojlariga mos tayyorlash imkoniga ega bo‘ladi. Texnikum ham o‘quv dasturini ishlab chiqarishdagi o‘zgarishlarga qarab yangilab boradi.

Dual ta’limni baholashda eng muhim savollarga bitiruvdan keyin javob topiladi. Necha nafar yosh o‘qishni tugatdi? Ularning qanchasi o‘z mutaxassisligi bo‘yicha ishga joylashdi? Ish haqi va mehnat sharoiti qanday? Ular bir yildan keyin ham shu kasbda ishlamoqdami? Bu mezonlar BRMning 4.4-vazifasida nazarda tutilgan kasbiy-texnik ko‘nikmalarni rivojlantirish hamda 8.5-vazifasida belgilangan samarali bandlik va munosib mehnat bilan bevosita bog‘liq. Kasbga o‘rgatishning o‘zi kifoya emas. Ta’lim yoshni barqaror bandlik, munosib ish haqi va kasbiy o‘sish imkoniyatiga olib borsagina, kutilgan natijaga erishiladi.

Shu bois, texnikumlar har yili faqat qabul va bitiruv ko‘rsatkichlarini emas, bitiruvchilarning qanchasi mutaxassisligi bo‘yicha ishga joylashganini ham e’lon qilishi maqsadga muvofiq. Ma’lumotlar ta’lim yo‘nalishlari va hamkor korxonalar bo‘yicha ochiqlansa, qaysi dastur samara berayotgani, qayerda esa o‘zgarish zarurligi aniq bo‘ladi. Andijonda dual ta’lim uchun dastlabki zamin bor: texnikum, amaliyot bazasi bo‘ladigan korxonalar va kasb o‘rganayotgan yoshlar. Endi ularni natija beradigan tizimga bog‘lash kerak. Dual ta’limning haqiqiy samarasi yosh diplom olganida emas, o‘z kasbi bo‘yicha munosib va barqaror ish topganida ko‘rinadi.

O‘zA muxbiri Muhtarama Komilova yozib oldi.