Келажак касблари аудиторияда эмас, тафаккурда яратилади
Бугунги кунда таълим тизими олдидаги муҳим вазифалардан бири ёшларни нафақат билимли, балки креатив ва мустақил фикрлайдиган шахс сифатида тарбиялашдир. Бу борадаги долзарб масалалар хусусида Қарши халқаро университети доценти Шаҳло Мусурмонова билан суҳбатлашдик.
– Бугунги таълим тизимининг устувор вазифаси нимадан иборат?
– Ҳозирги даврда фақат билимнинг ўзи етарли эмас. Сунъий интеллект, рақамли технологиялар ва глобал рақобат шароитида ёшлар мустақил қарор қабул қилиши, муаммоларга янгича ечим топа олиши керак. Шу боис таълимнинг асосий вазифаси тайёр жавоб бериш эмас, балки фикрлашга ўргатишдан иборат.
Аввал ўқувчи ва талабалар кўпроқ маълумотни ёдлашга эътибор қаратган бўлса, бугун таҳлил қилиш, таққослаш ва янги ғоялар яратиш муҳим аҳамият касб этмоқда.
– Креатив фикрлашни шакллантиришда қандай ёндашувлар самара беради?
– Бунинг учун, аввало, талабанинг эркин фикр билдиришига шароит яратиш лозим. Инсон ўз фикрини бемалол ифода эта олган муҳитдагина янги ғоялар пайдо бўлади.
Креативлик фақат ноодатий фикр билдириш эмас, балки муаммони турли нуқтаи назардан баҳолаш, янги ечим топиш ва билимни амалиётга татбиқ эта олишдир. Шунинг учун аудиторияда назария билан чекланиб қолмасдан, талабани фикрлашга, баҳслашишга ва изланишга ундаш муҳим.
Дарс жараёнида муаммоли вазиятлар, гуруҳли ишлар, дебатлар, ролли ўйинлар ва лойиҳа асосидаги топшириқлардан фойдаланиш талабаларнинг ижодий салоҳиятини ривожлантиради. Энг муҳими, улар тайёр жавобни эмас, ўз тафаккурини ишга солишга ўрганади.
– Замонавий талабаларнинг ўзига хос жиҳатлари нимада?
– Бугунги ёшлар ахборот асри вакиллари ҳисобланади. Улар бир вақтнинг ўзида бир нечта манбадан маълумот олади, тез таҳлил қилади ва хулоса чиқаради. Шунинг учун анъанавий усуллар билан уларнинг диққатини узоқ вақт сақлаб туриш қийин.
Ҳозирги талаба маълумотни матндан кўра видео, инфографика ва амалий мисоллар орқали тезроқ қабул қилади. Шу боис замонавий педагогик технологиялар ва интерактив усуллардан фойдаланиш муҳим аҳамиятга эга.
Яна бир жиҳат, ёшлар ўрганаётган билимининг ҳаётдаги аҳамиятини кўришни истайди. Агар фан келажак касблари ва реал ҳаёт билан боғлаб тушунтирилса, уларнинг қизиқиши ва фаоллиги ортади.
– Сунъий интеллект таълим учун хавфми ёки имконият?
– Менимча, бу катта имконият. Сунъий интеллект педагогни алмаштирмайди, балки унинг фаолиятини самаралироқ ташкил этишга хизмат қилади.
Бугун AI технологиялари ёрдамида дарс материаллари тайёрлаш, тестлар тузиш, матнларни таҳлил қилиш ва индивидуал таълим ресурсларини ишлаб чиқиш мумкин. Бу эса вақт тежаш ва ижодий фаолият учун қўшимча имконият яратади.
Шу билан бирга, ёшларга сунъий интеллектдан тўғри фойдаланиш маданиятини шакллантириш муҳим. У технологияни нусха кўчириш воситаси сифатида эмас, балки таҳлил ва изланиш воситаси сифатида қабул қилиши керак.
Келажакда креатив фикрлайдиган, тез мослаша оладиган ва инновацион ечимлар таклиф қила оладиган инсонлар энг юқори қадрланади.
– Ёш педагогларга қандай маслаҳат берган бўлардингиз?
– Аввало, педагог ўз касбини севиши керак. Чунки педагоглик фақат дарс бериш эмас, балки инсон қалби билан ишлаш санъатидир.
Бугунги талабалар билан ишлашда самимий муносабат, ишонч ва мотивация муҳим ўрин тутади. Шунинг учун педагог талабани эшита олиши, тушуниши ва қўллаб-қувватлаши лозим.
Замонавий ўқитувчи фақат билим берувчи эмас, балки илҳомлантирувчи шахс бўлиши керак. Чунки талаба кўпинча устознинг муносабати ва энергиясидан куч олади.
Менимча, таълим марказида фан эмас, инсон туриши керак. Ҳар бир талабада катта имконият ва истеъдод мавжуд. Ҳақиқий педагог ана шу салоҳиятни кўра оладиган ва уни ривожлантира оладиган инсондир.
Ўлмас Баротов, ЎзА мухбири
