Банклар фаоллик индекси: 2026 йил I чорак якунлари бўйича рейтинг янгиланди

Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази томонидан 2026 йил I чорак якунлари бўйича “Банклар фаоллик индекси” натижалари асосида шакллантирилган янгиланган банклар рейтинги тақдим этилди.

Тадқиқот республикада фаолият юритаётган 34 та тижорат банкини қамраб олган бўлиб, уларнинг 20 таси филиаллар сони ва фаолият кўламига кўра йирик банклар тоифасига, 14 таси эса кичик банклар гуруҳига киритилган. Индекс 27 та асосий кўрсаткич таҳлилига асосланиб, улар республика ўртача кўрсаткичлари ҳамда халқаро стандартлар, жумладан, Базель қўмитаси талаблари билан таққосланган.

Қайд этилишича, мазкур рейтинг молия тизимида шаффофликни ошириш, банклар фаолиятини холис баҳолаш ва аҳоли ҳамда бизнес субъектларининг ишончини мустаҳкамлашда муҳим аҳамият касб этади. Бу каби ёндашув халқаро амалиётда кенг қўлланилади.

Ҳисобот даврида банк тизимининг умумий активлари 932,3 трлн. сўмни (76,3 млрд. доллар), мажбуриятлари эса 793,9 трлн. сўмни (64,9 млрд. доллар) ташкил этган. Кредит қўйилмалари ўсиш суръатини сақлаб қолган бўлса, депозитлар ўсишида маълум даражада секинлашув кузатилган. Хусусан, жами кредитлар ҳажми 14 фоизга, жалб қилинган депозитлар эса 32 фоизга ошган.

Шунингдек, банк тизимининг соф фойдаси 3,1 трлн. сўмга (254 млн. доллар) етган бўлиб, бу ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 36,3 фоизга кўпдир. Муаммоли кредитлар улуши эса 4,5 фоиздан 3,3 фоизгача камайгани кредит портфели сифати яхшиланиб бораётганини кўрсатади. Капитал етарлилиги кўрсаткичлари эса белгиланган минимал талаблардан 1,4-1,5 баробар юқори бўлиб, тизим барқарорлигини тасдиқлайди.

2026 йил I чораги якунлари бўйича рейтингда етакчи гуруҳ умумий ҳолда сақланиб қолган бўлса-да, позициялар қайта тақсимлангани кузатилди. Йирик банклар сегментида 20 та банкдан 7 таси ўз ўрнини яхшилаган, 8 тасида пасайиш қайд этилган, 5 таси эса ўз позицияларини сақлаб қолган. Бу эса бозорда рақобат юқори даражада сақланаётганини кўрсатади.

Йирик банклар орасида Капитал банк биринчи ўринни сақлаб қолган. Шу билан бирга, Ҳамкор банк, Азия Альянс банк ва Ипак йўли банк бир поғонага юқорилаган. Тенге банк эса 6 поғонага кўтарилиб, энг юқори ўсишни қайд этган. Халқ банки, Инвест финанс банк ва Агробанк ҳам ўз позицияларини яхшилаган.

Айрим банкларда эса пасайиш кузатилган. Жумладан, Траст банк 3 поғонага, ОФБ 5 поғонага, Алоқа банк 2 поғонага тушган. Давр банк, Ипотека банк, БРБ, Ўзмиллийбанк ва Микрокредитбанк ҳам бир поғонадан пастлаган.

Асосий индикаторлар кесимида ҳам сезиларли ўзгаришлар кузатилди. Молиявий воситачилик йўналишида Инвест финанс банк, Анор банк ва Капитал банк етакчилик қилди. Молиявий оммабоплик кўрсаткичида эса Агробанк, Анор банк ва БРБ юқори натижаларни қайд этди.

Капитал етарлилиги бўйича Ориент финанс банк, Траст банк ва Халқ банки етакчи бўлган бўлса, активлар сифатида Ҳамкор банк, Азия Альянс банк ва Ипак йўли банк пешқадамлик қилди. Бошқарув самарадорлигида Ўзсаноатқурилишбанк, Ориент финанс банк ва Ўзмиллийбанк юқори кўрсаткичларга эришган.

Даромад олиш салоҳияти бўйича Ҳамкор банк, Траст банк ва Азия Альянс банк етакчилик қилган бўлса, ликвидлилик кўрсаткичида Азия Альянс банк, Ипак йўли банк ва Траст банк юқори ўринларни эгаллади.

Кичик банклар гуруҳида нисбий барқарорлик сақланиб қолган. 14 та банкдан 8 таси ўз позицияларини яхшилаган. Энг юқори ўсиш АВО банк ва Апекс банк ҳиссасига тўғри келиб, ҳар иккиси ҳам 3 поғонага кўтарилган. Ушбу тоифада ТБС банк рейтинг етакчиси сифатида қайд этилди.

Айни пайтда, 5 та банкда пасайиш кузатилган бўлиб, энг катта пасайиш Октобанкда қайд этилди — у 6 поғонага тушган. Шунингдек, Содерот банк, Гарант банк ва Зираат банк 2 поғонадан юқорилаган. Рейтингнинг қуйи қисмида жойлашган Опен банк ва Узум банк эса бир поғонадан ўсиш қайд этган.

Умуман, 2026 йил I чораги натижалари банк секторида рақобат кучайиб бораётганини, банклар ўртасида позициялар қайта тақсимланиши давом этаётганини ҳамда молиявий кўрсаткичлар босқичма-босқич яхшиланиб бораётганини кўрсатмоқда.

Моҳигул Қосимова, ЎзА