YUNESKO minbarida o‘zbek ustozi
Parijdagi Raqamli ta’lim haftaligida o‘qituvchining sun’iy intellekt davridagi o‘rni muhokama qilindi.
Sun’iy intellekt ta’lim tizimiga jadal kirib kelayotgan bugungi davrda dunyo pedagogikasi oldida bir qarashda oddiy, aslida esa g‘oyat murakkab savol turibdi: texnologiya rivojlangan sari o‘qituvchining o‘rni qanday o‘zgaradi? Bu savolga javob izlangan nufuzli xalqaro maydonlardan biri – YUNESKOning Raqamli ta’lim haftaligi – 2026 bo‘ldi. 8-11-sentabr kunlari Fransiyaning Parij shahrida «Sun’iy intellekt davrida ta’lim: Faktlar, muammolar, yangi ufqlar» mavzusida o‘tkazilgan tadbir dunyoning turli mamlakatlaridan pedagoglar, ekspertlar va ta’lim sohasi vakillarini bir joyga to‘pladi.
E’tiborlisi, bu gal xalqaro muhokamalar markazida nafaqat vazirlar, ekspertlar va texnologiya mutaxassislari, balki bevosita sinfxonada ishlayotgan maktab o‘qituvchilari ham bo‘ldi.
Ana shu jarayonda o‘zbekistonlik pedagog Durdona Boynazarovaning ishtiroki alohida ahamiyat kasb etdi. U panel sessiyasida butun dunyo o‘qituvchilari nomidan so‘zga chiqib, ta’limda sun’iy intellektdan foydalanish, uning siyosatini shakllantirishda pedagoglarning o‘rni haqida fikr bildirdi.
Texnologiyani kim boshqaradi?
Sun’iy intellekt haqidagi bahslarda ko‘pincha yangi dasturlar, platformalar, algoritmlar va ularning imkoniyatlari tilga olinadi. Lekin texnologiyaning o‘zi o‘qitmaydi. Uning qanday maqsadda, qanday usulda va qanday chegaralarda qo‘llanishi hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bu yerda o‘qituvchining roli yanada yaqqol namoyon bo‘ladi.
Chunki har qanday sun’iy intellekt vositasining imkoniyatini qog‘ozda yoki ekranda baholash mumkin, ammo uning real sinfxonadagi ta’sirini pedagog ko‘radi. Qaysi o‘quvchiga texnologiya yordam beryapti, qaysi holatda esa uning mustaqil fikrlashiga to‘sqinlik qilishi mumkin? Bunday savollarga eng avvalo, amaliyotchi o‘qituvchi javob bera oladi.
Shu ma’noda, o‘qituvchining xalqaro siyosat va qarorlar muhokamasida ishtirok etishi oddiy ramziy holat emas. Bu ta’lim texnologiyalari haqida qaror qabul qilish jarayonida sinfxona tajribasini ham hisobga olish zarurligini ko‘rsatadi.
Sun’iy intellekt imkoniyatmi yoki yangi mas’uliyatmi?
Bugun sun’iy intellekt o‘qituvchi uchun ko‘plab imkoniyatlarni taqdim etmoqda. Dars rejasini shakllantirish, o‘quv materiallarini tayyorlash, turli darajadagi topshiriqlar yaratish, o‘quvchilarning ehtiyojlariga mos yondashuvlarni izlash — bularning barchasida raqamli vositalar pedagogga yordam berishi mumkin. Biroq imkoniyat bilan birga mas’uliyat ham ortadi.
O‘quvchi tayyor javobga o‘rganib qolmasligi, mustaqil fikrlash qobiliyati susaymasligi, sun’iy intellektdan foydalanish akademik halollik tamoyillariga zid kelmasligi kerak.
Yana bir muhim masala – ma’lumotlar xavfsizligi. O‘quvchilar haqidagi ma’lumotlarni raqamli platformalarga kiritishda shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish masalasi ham e’tibordan chetda qolmasligi kerak.
Demak, ta’limda sun’iy intellekt haqida gap ketganda masala faqat «texnologiyadan qanday foydalanamiz?» degan savol bilan cheklanmaydi. «Undan qanday qilib mas’uliyatli, xavfsiz va pedagogik maqsadga muvofiq foydalanamiz?» degan savol ham birdek muhim.
O‘zbek o‘qituvchisining Parijdagi ovozi
O‘zbekiston delegatsiyasining Raqamli ta’lim haftaligida ishtiroki mamlakatimizda ta’lim sohasida kechayotgan raqamlashtirish jarayonlarini xalqaro auditoriyaga taqdim etish imkonini berdi.
Tadbir davomida O‘zbekiston vakillari ta’limdagi yangi tendensiyalar, raqamli texnologiyalardan foydalanish, mamlakatimizda amalga oshirilayotgan islohotlar, ta’limga e’tibor va sun’iy intellekt yo‘nalishidagi tajribalar haqida so‘z yuritdi.
Bunda yana bir jihat e’tiborga loyiq. O‘zbekistondan borgan vakillar faqat tinglovchi sifatida emas, balki muhokamalar va taqdimotlarda faol ishtirok etdi.
Behruz Ro‘ziyev va Sevara Shamsiyevaning o‘z taqdimotlari bilan qatnashgani ham delegatsiyaning tadbirdagi ishtiroki mazmunan turli yo‘nalishlarni qamrab olganini ko‘rsatadi.
Eng muhimi, xalqaro maydonda O‘zbekiston nomi nafaqat ta’lim siyosati, balki amaliyotchi pedagog nuqtai nazaridan ham yangradi.
O‘qituvchiga munosabat o‘zgaryapti
YUNESKOning Raqamli ta’lim haftaligi tarixida maktab o‘qituvchilarining ta’lim vazirlari bilan bir qatorda panel sessiyalarida ishtirok etishi alohida e’tiborga molik.
Bu holat zamonaviy ta’lim siyosatida muhim tendensiyani ko‘rsatadi: qaror qabul qilish jarayonida maktabdagi real tajribaga ehtiyoj ortib bormoqda.
Chunki ta’lim islohoti hujjatlarda belgilanadi, texnologiyalar esa platformalar orqali joriy etiladi. Ammo ularning haqiqiy natijasi sinfxonada ko‘rinadi.
Shuning uchun bugungi o‘qituvchi faqat tayyor dasturni amalga oshiruvchi mutaxassis emas. U ta’limdagi o‘zgarishlarning bevosita ishtirokchisi, yangi yondashuvlarni sinovdan o‘tkazuvchi va ularning samaradorligini his qiladigan asosiy shaxsdir.
Durdona Boynazarovaning Parijdagi ishtiroki ham aynan shu jihatdan ahamiyatli. Uning minbarda o‘qituvchilar nomidan fikr bildirishi pedagoglarning ovozi ta’lim siyosati muhokamasida tobora muhim o‘rin egallayotganini ko‘rsatadi.
Raqamli kelajakda inson omili
Sun’iy intellekt qanchalik tez rivojlanmasin, ta’limning asosiy maqsadi o‘zgarmaydi. Insonni o‘qitish, tarbiyalash va uni mustaqil hayotga tayyorlash kabi vazifalar dolzarbligicha qolmoqda.
Shuning uchun kelajak maktabi faqat kompyuterlar, elektron platformalar yoki sun’iy intellekt dasturlari bilan belgilanmaydi. Uning asosiy mezoni texnologiya insonning bilim olishi, fikrlashi va o‘z qobiliyatini namoyon qilishi uchun qanday imkoniyat yaratayotganidir.
Bu jarayonda o‘qituvchi va sun’iy intellektni bir-biriga raqib sifatida qarash ham to‘g‘ri emas. Aksincha, texnologiya pedagogning ayrim texnik vazifalarini yengillashtirishi, o‘qituvchi esa texnologiyadan foydalanishning maqsadi va mazmunini belgilashi mumkin.
Balki ta’limning kelajak modeli ham aynan shu hamkorlikka qurilar: texnologiya – vosita, o‘qituvchi – yo‘naltiruvchi, o‘quvchi esa jarayonning markazida.
Parijdagi anjumanning O‘zbekiston uchun yana bir ahamiyati shundaki, dunyo ta’limi haqidagi katta muhokamada o‘zbek pedagogining ovozi eshitildi.
Termiz shahridagi ta’lim maskanida mehnat qilayotgan Durdona Boynazarovaning xalqaro minbarda o‘zbekistonlik o‘qituvchilar nomidan so‘zlashi bir insonning ishtiroki doirasidan ko‘ra kengroq ma’no kasb etadi. Bu sinfxonadagi tajriba ham global ta’lim siyosati uchun muhim manba ekanini anglatadi.
Sun’iy intellekt davrida ta’limning eng katta vazifalaridan biri, ehtimol, texnologiyani inson o‘rniga qo‘yish emas, balki uni inson salohiyatini ochishga xizmat qildira olishdir.
Parijda yangragan o‘zbek ustozining ovozi esa shu haqiqatni yana bir bor eslatdi: ta’limning kelajagi texnologiya bilan qurilishi mumkin, ammo uning mazmunini baribir inson belgilaydi.
N.Usmonova, O‘zA
