Yangi O‘zbekistonning global yuksalishi: pragmatik tashqi siyosat va barqaror iqtisodiy taraqqiyot modeli

Sir emaski, bugungi globallashuv davrida har bir suveren davlatning xalqaro sahnadagi o‘rni uning iqtisodiy qudrati, diplomatik ochiqligi hamda xalqaro tashkilotlardagi amaliy ishtiroki bilan belgilanadi.

E’tiborlisi, O‘zbekiston Respublikasi o‘zining pragmatik, ochiq va global muammolarni hal etishga qaratilgan innovatsion tashqi siyosati bilan jahon hamjamiyatida munosib o‘ringa ega. Diyorimiz xalqaro miqyosdagi eng nufuzli tashkilotlar orqali tinchlik, yoshlar siyosati, inson huquqlari va ekologik barqarorlikni ta’minlash yo‘lida o‘ta faol siyosat olib bormoqda. Buning yaqqol tasdig‘i sifatida Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning 2025-yil 23-sentabr kuni AQSHning Nyu-York shahrida bo‘lib o‘tgan BMT Bosh Assambleyasining 80-yubiley sessiyasi umumiy munozaralarida so‘zlagan tarixiy va konseptual nutqini keltirish maqsadga muvofiqdir.

Davlatimiz rahbari mazkur oliy minbardan turib butun jahon hamjamiyatini o‘zaro nizolarni chetga surib, ishonch va tinchlikni mustahkamlashga chaqirdi hamda qator muhim, hayotiy va global tashabbuslarni ilgari surdi. O‘zbekiston yetakchisi sayyoramiz kelajagi bo‘lmish yoshlar masalasiga alohida to‘xtalib, ularning huquqlarini himoya qilish va radikallashuvining oldini olish maqsadida shtab-kvartirasi yurtimizda joylashgan “Tinchlik yo‘lida jahon yoshlari harakati”ni (World Youth Movement for Peace) ta’sis etishni taklif qildi. Qolaversa, diniy va milliy bag‘rikenglikni targ‘ib qilish doirasida BMTda ulug‘ ajdodlarimiz – Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiyning ilmiy-ma’naviy merosiga bag‘ishlangan maxsus taqdimotlar o‘tkazish, poytaxtimizda barpo etilgan Islom sivilizatsiyasi markazining imkoniyatlaridan jahon tinchligi yo‘lida keng foydalanish tashabbuslari bildirildi. Radikalizmga qarshi kurashni institutsionallashtirish maqsadida BMTning Terrorizmga qarshi kurash boshqarmasi mintaqaviy ofisini respublikada ochish va mojaroli hududlardan qaytgan fuqarolarni reabilitatsiya qilish bo‘yicha Xalqaro kompetensiya markazini yaratish to‘g‘risida amaliy takliflar berildi. Bu tashabbuslar Yangi O‘zbekistonning jahon xavfsizlik arxitekturasidagi o‘rnini tamomila yangi bosqichga ko‘tarib, muammolarni kuzatuvchidan muammolarga yechim beruvchi xalqaro markazga aylantirdi.

Jahondagi hozirgi siyosiy-iqtisodiy qutblanish sharoitida o‘lkamiz o‘z iqtisodiy imkoniyatlarini diversifikatsiya qilish, xalqaro savdodagi sanksiyaviy to‘siqlarni chetlab o‘tish maqsadida tez sur’atlarda rivojlanayotgan iqtisodiyotlarni o‘zida birlashtirgan BRICS ittifoqi bilan yaqinlashish va o‘zaro manfaatli muloqot o‘rnatish yo‘lini tanladi. Ushbu xalqaro tuzilma hozirgi kunda jahon yalpi ichki mahsulotining (YAIM) 35 foizidan ortig‘ini hamda dunyo aholisining salkam yarmini (46 foiz) qamrab oluvchi ulkan bozor hisoblanadi. Tahliliy ma’lumotlar va rasmiy manbalarga tayansak, 2024-yilning oktabr oyida Qozon shahrida o‘tkazilgan sammit doirasidagi qator diplomatik muzokaralar natijasiga ko‘ra, 2025-yilning 1-yanvaridan e’tiboran Vatanimiz rasman BRICS tashkilotining “sherik davlati” (partner country/state) maqomini qabul qildi. Xalqaro diplomatik bayonotlarga ko‘ra, O‘zbekiston bilan birgalikda Qozog‘iston, Malayziya, Indoneziya, Tailand, Belarus kabi jami 13 ta davlat ushbu sheriklik maqomiga ega bo‘ldi. Ekspertlar fikricha, ushbu pragmatik jarayon O‘zbekistonning tashqi siyosiy betarafligiga yoki mamlakatning Jahon Savdo Tashkilotiga (JST) tezkorlik bilan a’zo bo‘lish strategiyasiga hech qanday ziyon yetkazmaydi. Aksincha, “sherik davlat” maqomi asosan Global Janub (Global South) mamlakatlari bilan iqtisodiy aloqalarni chuqurlashtirishga, yirik investitsiyalarni jalb etishga va yangi logistik koridorlarni ochishga xizmat qiladigan vositadir.

Muvaffaqiyatli, tinchlikparvar tashqi siyosat va ochiqlik prinsiplari bevosita mamlakat ichidagi tub makroiqtisodiy islohotlar samarasida va fuqarolarning hayot sifatini yaxshilash borasidagi ko‘rsatkichlarda o‘zining yorqin ifodasini topmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi hamda Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (XVJ) kabi nufuzli moliya institutlarining yakuniy tasdiqlangan ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yil mamlakatimiz mustaqil iqtisodiyoti tarixida misli ko‘rilmagan va jadal sur’atlar bilan o‘sgan yil sifatida ishonchli e’tirof etildi.

Yil yakunlariga ko‘ra, respublikamiz yalpi ichki mahsuloti (YAIM) joriy narxlarda 1 kvadrillion 849 trillion 650 milliard so‘mga yetib, yillik iqtisodiy o‘sish sur’ati barcha dastlabki hukumat va xalqaro prognozlarni (6 foiz kutilgan edi) ortda qoldirgan holda, qariyb 7.7 foizni tashkil etdi. 2025-yil davomida AQSH dollarining o‘rtacha kursi (12 577 so‘m) asosida hisoblanganda, O‘zbekiston milliy iqtisodiyotining hajmi tarixda ilk bor mutlaq rekord daraja — 147.08 milliard dollarga yetib bordi. Mamlakat iqtisodiyotini oldinga yetaklashda xizmat ko‘rsatish sohasi asosiy drayver vazifasini o‘tab, yil davomida 8.5 foizga kengaydi va umumiy YAIM o‘sishining salkam yarmini (3.9 foiz punktini) bevosita ta’minlab berdi. Shu bilan birga, faol investitsiyaviy siyosat natijasida milliy sanoat ishlab chiqarish hajmi 6.8 foizga, qishloq xo‘jaligi 4.4 foizga, ulkan bunyodkorlik ishlari hisobiga esa qurilish sohasi misli ko‘rilmagan 14 foizga o‘sdi. Ushbu davr mobaynida o‘lkamizning ochiq tashqi savdo aylanmasi ham o‘zining mutlaq rekordini yangilab, 81.1 milliard dollarga yetdi. Bunda eksport hajmi 24 foizga oshib, 33.8 milliard dollarni, import esa sanoat uskunalariga ehtiyoj ortgani sababli 47.3 milliard dollarni tashkil qildi. Asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar hajmi 591 trillion so‘mdan oshib, unda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar ulushi 40.5 foizdek yuqori darajani tashkil etdi.

Iqtisodiy islohotlarning eng muhim, pirovard va insonparvar mezoni – bu albatta, aholi farovonligidir. Hukumat iqtisodiy bloki va XVJ bahosiga ko‘ra, O‘zbekistonda aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan YAIM hajmi salkam 4000 AQSH dollariga (aniqrog‘i joriy narxlarda 3846 dollar yoki 48.4 mln so‘m) ko‘tarildi. Ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan manzilli dasturlar (ijtimoiy daftarlar tizimi, kasb-hunarga o‘qitish va kichik biznesni subsidiyalash) samarasida mamlakatda kambag‘allikka qarshi kurash umummilliy harakat darajasiga ko‘tarildi. Raqamlarga e’tibor qaratsak, 2024-yil yakunlarida 8.9 foizni tashkil etgan kambag‘allik darajasi 2025-yilning birinchi yarim yilligida yanada keskin qisqarib, 6.8 foizga tushishiga erishildi. Buning asosi sifatida birgina yarim yil ichida 3 milliondan ziyod aholi daromadli mehnatga va doimiy ish o‘rinlariga jalb qilinganini ko‘rsatish mumkin. 

E’tirof etish kerakki, “O‘zbekiston — 2030” strategiyasida belgilangan eng ulug‘vor maqsadlar qatoriga davlatimizni o‘rta daromaddan yuqori bo‘lgan mamlakatlar qatoriga kiritish, xalqaro maydondagi siyosiy nufuzini yuksaltirish va chinakam insonparvar, farovon jamiyat barpo etish vazifalari kiritilgan. Bugungi kunda jahon sahnasida yuritilayotgan betaraf, do‘stona va strategik jihatdan puxta hisoblangan tashqi diplomatiya, mamlakat ichkarisida erishilayotgan yuksak iqtisodiy o‘sish raqamlari hamda jamiyatdagi ijtimoiy barqarorlik Prezidentimiz tomonidan belgilab berilgan Yangi O‘zbekistonni qurish strategiyasi o‘zining to‘g‘ri, tarixiy va ortga qaytmas yo‘lidan dadil ilgarilab borayotganining amaliy isbotidir. Mintaqadagi barqarorlik qutbi va iqtisodiy yuksalish lokomotivi sifatida diyorimiz kelgusida ham global maydonda gumanizm, hamkorlik va taraqqiyot g‘oyalarining bayroqdori bo‘lib qoladi.

Abduaziz Xidirov,

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat siyosati va boshqaruvi akademiyasi magistranti.

O‘zA