Тау-кен өнеркәсібі мен геология саласына жасанды интеллект технологиялары енгізіледі
Президент Шавкат Мирзиёев тау-кен өнеркәсібі мен геология саласына цифрлық және жасанды интеллект технологияларын енгізу жөніндегі тұсаукесермен танысты.
Бүгінде тау-кен өнеркәсібі мен геология саласы ел экономикасының негізгі тіректерінің біріне айналған. 2025 жылы өндірілген жалпы өнеркәсіп өнімінің 20 пайызы осы сектордың үлесіне тиесілі болса, сала кәсіпорындарының мемлекеттік бюджетке аударған түсімдері 118,5 триллион сумды құрады.
Осыған байланысты өндірістік үдерістерді технологиялық тұрғыдан жаңғырту, еңбек және өндірістік ресурстарды тиімді пайдалану, сондай-ақ заманауи цифрлық шешімдерді кеңінен енгізу экономикалық қауіпсіздікті нығайтуда, инвестиция тартуда және табиғи ресурстарды ұтымды игеруде стратегиялық маңызға ие болып отыр.
Әлемде «тұрақты даму» мен «цифрлық геология» тұжырымдамалары қарқынды дамып келеді. Өзбекстанда да бұл бағытта ауқымды жұмыстар атқарылған. Атап айтқанда, 2025 жылы ірі тау-кен кәсіпорындарында 7,3 триллион сум операциялық шығын үнемделіп, өнімнің өзіндік құны 9,1 пайызға төмендеді.
Сонымен қатар «Геомониторинг» ақпараттық жүйесі іске қосылып, 2 мыңнан астам кен орны учаскесіне қатысты деректер цифрландырылды.
Алдағы бес жылда алтын қорын қосымша 879 тоннаға, күмісті 510 тоннаға және мысты 676 мың тоннаға арттыруға бағытталған жұмыстар қолға алынған.
Жасанды интеллект технологиялары геологиялық деректерді жедел талдауға, пайдалы қазбалар қорын болжауға, қор көлемін дәл есептеуге және бұрғылау жұмыстарының тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Осы мақсатта геологиялық барлау жұмыстарының барлық кезеңдеріне жасанды интеллект шешімдерін енгізу жоспарланып отыр.
Мемлекет басшысы саланы технологиялық трансформациялаудың жаңа кезеңіне шығару, өндірістік үдерістерді жасанды интеллект негізінде басқару және талдау жүйесін қалыптастыру қажеттігін атап өтті.
Тау-кен және геология саласында карталар, барлау нәтижелері, бұрғылау деректері, зертханалық талдаулар мен өндірістік көрсеткіштер түріндегі орасан зор ақпарат қоры жинақталады. Бұл мәліметтерді бірыңғай электрондық базаға топтастыру, жедел іздеу жүйесін құру және 3D модельдер арқылы талдау жаңа кен орындарын анықтау мүмкіндігін едәуір кеңейтеді.
Соның нәтижесінде өндіріс шығындарын 10 пайызға қысқарту, жаңа кен орындарын ашу мерзімін екі есеге жеделдету және инвесторларға ұсынылатын жобалар санын төрт есеге дейін арттыру көзделіп отыр.
Таныстырылым барысында 2030 жылға дейін геология және тау-кен өнеркәсібіне 30 миллиард доллардан астам инвестиция тарту мақсаты белгіленгені айтылды. Бұл үшін халықаралық инвесторлар талап ететін сапалы әрі сенімді цифрлық деректер қорын қалыптастыру қажет.
Осыған орай Ұлттық геологиялық деректер базасын құру ұсынылды. Жоба аясында «Технологиялық трансформация орталығы» құрылып, бүгінге дейін жинақталған 36 мыңнан астам есеп пен бастапқы мәліметтер толық цифрлық форматқа көшіріледі. Бұл геологиялық ақпараттарды қалыптастыру, кен орындарын модельдеу және қорларды есептеу жұмыстарын екі есеге дейін жеделдетуге мүмкіндік береді.
Сондай-ақ, 2026–2030 жылдары геология саласында және алты ірі кәсіпорында – «Науаи тау-кен металлургия комбинаты», «Алмалық тау-кен металлургия комбинаты», «Науаиуран», «Узметкомбинат», «Узбеккумир» және «Өзбекстан технологиялық металдар комбинаты» базасында жасанды интеллект пен цифрлық технологияларды енгізуге бағытталған 44 жобаны жүзеге асыру жоспарланған.
Бұл жобалар өндірістік үдерістерді автоматтандыру, корпоративтік басқаруды цифрландыру, жасанды интеллект технологияларын енгізу, еңбек және өнеркәсіптік қауіпсіздікті күшейту, сондай-ақ кен-геологиялық жұмыстарды цифрлық трансформациялау секілді бес негізгі бағытты қамтиды.
Күтіліп отырған нәтижелер де ауқымды: операциялық тиімділік 7 пайызға, техника мен жабдықтардың сенімділігі 20 пайызға, энергия тиімділігі 8 пайызға артады. Сонымен қатар адам факторынан туындайтын қателіктер мен өндірістік тәуекелдер шамамен 15 пайызға қысқарады.
Жиын барысында әзірленетін технологиялық шешімдерді патенттеу қажеттігі де атап өтілді.
Жауапты тұлғаларға тау-кен кәсіпорындарының бизнес-жоспарларына өндірістік және еңбек ресурстарының тиімділігін арттыруға бағытталған нақты шараларды енгізу, сондай-ақ технологиялық және жасанды интеллект жобалары бойынша жеке бағдарламаларды кезең-кезеңімен бекітіп отыру тапсырылды.
