Солиқларни ихтиёрий тўлаш 89 фоизга етди
Солиқларнинг ихтиёрий тўланиши мамлакат иқтисодиётининг барқарорлиги, давлат бюджети даромадларининг ўз вақтида шаклланиши ҳамда солиқ маданияти даражасини баҳоловчи муҳим кўрсаткичлардан бири ҳисобланади.
Кейинги йилларда рақамли технологияларнинг солиқ маъмуриятчилигига кенг жорий этилиши, электрон хизматлар кўламининг кенгайиши ва тадбиркорлар учун яратилган қулайликлар натижасида мазкур йўналишда ижобий ўзгаришлар кузатилмоқда. 2026 йилнинг биринчи ярим йиллиги якунлари ҳам ушбу тенденция изчил давом этаётганини кўрсатди.
Солиқ қўмитасининг маълум қилишича, жорий йилнинг январь–июнь ойлари якунларига кўра, республика бўйича юридик ва жисмоний шахслар томонидан солиқ мажбуриятларининг ихтиёрий бажарилиши 89 фоизни ташкил этди. Бу кўрсаткич солиқ маъмуриятчилигини рақамлаштириш, электрон хизматларни кенг жорий этиш ҳамда солиқ тўловчиларнинг масъулияти ортиб бораётганидан далолат беради.
Энг юқори натижа йирик солиқ тўловчилар бўйича Ҳудудлараро солиқ инспекцияси (ҲСИ) ҳиссасига тўғри келиб, ушбу тоифада солиқларнинг ихтиёрий тўланиш даражаси 97 фоизга етди.
Ҳудудлар кесимида ҳам юқори кўрсаткичлар қайд этилди. Тошкент шаҳрида 94 фоизни, Қорақалпоғистон Республикаси ва Тошкент вилоятида эса 91 фоизни ташкил этди. Андижон ва Самарқанд вилоятида 90 фоизни ташкил этмоқда.
Солиқларнинг ихтиёрий тўланиш даражаси давлат молияси барқарорлигини баҳоловчи муҳим индикаторлардан бири ҳисобланади. Мазкур кўрсаткич қанчалик юқори бўлса, давлатнинг мажбурий ундириш чораларига эҳтиёжи шунчалик камаяди, бюджетга тушумлар эса ўз вақтида шаклланади.
89 фоизлик натижа мамлакатда рақамли солиқ маъмуриятчилиги самара бераётганини кўрсатади. Электрон ҳисобварақ-фактуралар, онлайн назорат-касса техникалари, электрон ҳисоботлар, шахсий кабинетлар ва автоматлаштирилган ҳисоб-китоб тизимлари солиқ тўловчилар учун қулай муҳит яратмоқда. Бу эса солиқларни ўз вақтида ва ихтиёрий тўлаш даражасини оширишга хизмат қилмоқда.
Йирик солиқ тўловчиларда 97 фоизлик кўрсаткич қайд этилгани ушбу корхоналарда корпоратив бошқарув, молиявий интизом ва ички назорат тизими юқори даражада эканини англатади. Бу тоифадаги корхоналар давлат бюджети даромадларининг катта қисмини шакллантириши ҳисобга олинса, мазкур натижа мамлакат молиявий барқарорлиги учун алоҳида аҳамиятга эга.
Ҳудудлар кесимида Тошкент шаҳрининг етакчилик қилиши иқтисодий фаоллик, рақамли хизматлардан фойдаланиш даражаси ва йирик бизнес субъектлари улушининг юқорилиги билан изоҳланади. Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент, Андижон ва Самарқанд вилоятларида ҳам юқори натижалар қайд этилгани солиқ маъмуриятчилиги ҳудудларда ҳам изчил такомиллашиб бораётганини кўрсатади.
Солиқ турлари бўйича таҳлил эса айрим соҳаларда интизом жуда юқори эканини кўрсатмоқда. Хусусан, ер қаъридан фойдаланганлик учун солиқнинг 100 фоиз ихтиёрий тўлангани мазкур тармоқда назорат механизмлари ва лицензиялаш тизими самарали ишлаётганидан далолат беради. Фойда солиғи ва жисмоний шахслар даромад солиғида ҳам юқори кўрсаткичлар бизнес ва иш берувчиларнинг солиқ интизоми мустаҳкамланаётганини англатади.
Шу билан бирга, сув ресурсларидан фойдаланганлик учун солиқ бўйича 65 фоизлик кўрсаткич бошқа солиқ турларига нисбатан анча паст. Бу мазкур йўналишда ҳисобга олиш, назорат ва тўлов интизомини янада такомиллаштириш зарурлигини кўрсатади. Сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш мамлакат учун стратегик аҳамиятга эга эканини ҳисобга олганда, ушбу солиқ турида рақамли мониторинг ва ҳисоб-китоб тизимларини янада кучайтириш муҳим вазифалардан бири бўлиб қолмоқда.
Умуман олганда, 2026 йилнинг биринчи ярим йиллиги натижалари Ўзбекистонда солиқ маданияти юксалиб, рақамли технологиялар асосида солиқларни ихтиёрий тўлаш амалиёти кенгайиб бораётганини тасдиқлайди. Бу эса давлат бюджети даромадларининг барқарорлигини таъминлаш, тадбиркорлик муҳитини яхшилаш ва иқтисодиётнинг шаффофлигини оширишда муҳим омил бўлиб хизмат қилмоқда.
Ш.Маматуропова, ЎзА
