O‘zbekistonda quyosh panellari o‘rnatganlarga 330,8 milliard so‘mdan ziyod subsidiya berildi
O‘zbekistonda muqobil energiya manbalarini rivojlantirish va aholini «yashil» texnologiyalardan foydalanishga rag‘batlantirishga qaratilgan «Quyoshli xonadon» dasturi izchil samara bermoqda. Joriy yilning birinchi yarmida quyosh panellarini o‘rnatib, ortiqcha elektr energiyasini yagona tarmoqqa uzatgan 68,6 ming nafar fuqaro davlat byudjetidan 330,8 milliard so‘mdan ziyod subsidiya oldi. Bu raqamlar aholi o‘rtasida qayta tiklanuvchi energiya manbalariga qiziqish ortib borayotganini hamda davlat tomonidan yaratilayotgan rag‘batlantirish mexanizmlari amalda o‘z natijasini berayotganini ko‘rsatmoqda.
O‘zbekistonda qayta tiklanuvchi energiya manbalarini keng joriy etish, aholini muqobil energiyadan foydalanishga rag‘batlantirish va elektr energiyasi iste’moliga tushadigan yuklamani kamaytirish maqsadida amalga oshirilayotgan «Quyoshli xonadon» dasturi o‘z samarasini bermoqda.
Soliq qo‘mitasining ma’lum qilishicha, 2026-yilning yanvar-iyun oylarida 68,6 ming nafar jismoniy shaxs tomonidan yagona elektr energetikasi tizimiga uzatilgan elektr energiyasi uchun davlat byudjetidan 330 milliard 822 million so‘m subsidiya ajratildi. Bu ko‘rsatkich aholi orasida quyosh energetikasiga qiziqish tobora ortib borayotganini ko‘rsatadi.
Subsidiya mablag‘larining eng katta qismi Buxoro viloyati hissasiga to‘g‘ri kelib, bu yerda aholiga 61,9 milliard so‘m to‘lab berilgan. Keyingi o‘rinlarda Xorazm viloyati (60,5 milliard so‘m) va Qashqadaryo viloyati (37,3 milliard so‘m) qayd etildi. Bu hududlarda quyosh radiatsiyasi yuqori bo‘lgani bois quyosh panellarini o‘rnatish iqtisodiy jihatdan ham samarali ekani namoyon bo‘lmoqda.
Dasturning huquqiy asosi Prezidentimizning 2023-yil 17-fevraldagi tegishli qarori hisoblanadi. Unga muvofiq, 2023-yil 1-apreldan boshlab o‘z xonadoniga quvvati 50 kVtgacha bo‘lgan quyosh panellarini o‘rnatib, ishlab chiqarilgan ortiqcha elektr energiyasini yagona elektr tarmog‘iga uzatgan jismoniy shaxslarga har bir kilovatt-soat uchun 1000 so‘m subsidiya ajratiladi.
Mazkur mexanizm bir vaqtning o‘zida bir nechta muhim vazifani hal etmoqda. Birinchidan, aholining elektr energiyasi uchun xarajatlari qisqarmoqda. Ikkinchidan, ortiqcha ishlab chiqarilgan energiyani davlat tarmog‘iga sotish orqali fuqarolar uchun qo‘shimcha daromad manbai yaratilmoqda. Uchinchidan, mamlakatning energetik barqarorligini ta’minlash va uglerod chiqindilarini kamaytirishga xizmat qiluvchi «yashil iqtisodiyot» tamoyillari keng joriy etilmoqda.
Subsidiyani olish tartibi ham raqamlashtirilgan. Fuqarolar hisoblangan mablag‘ni «Soliq» mobil ilovasining «Keshbek va imtiyozlar» xizmatidagi «Quyoshli xonadon» bo‘limi orqali «Kartaga pul o‘tkazish» funksiyasi yordamida to‘g‘ridan-to‘g‘ri bank kartasiga o‘tkazib olishlari mumkin. Shuningdek, dastur bo‘yicha arizalarni Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (my.gov.uz) orqali ham yuborish imkoniyati mavjud bo‘lib, xizmat bepul ko‘rsatiladi va arizalar, qoida tariqasida, 5 ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi.
Tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, «Quyoshli xonadon» dasturi nafaqat aholini qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishga rag‘batlantirmoqda, balki mamlakatning energiya xavfsizligini mustahkamlash, elektr tarmoqlaridagi yuklamani kamaytirish va ekologik barqarorlikni ta’minlashda ham muhim omilga aylanib bormoqda.
Shahnoza Mamaturopova, O‘zA
