Орол ассамблеяси: муаммоларга инновацион eчим
Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ҳузуридаги Маданият ва санъатни ривожлантириш жамғармаси (ACDF) “Орол мактаби”нинг иккинчи гуруҳига очиқ қабул бошлади.
Шунингдек, архитектор, куратор ва тадқиқотчи Жозеф Грима дастур директори этиб тайинланди. Бу Нукусдаги И.Савицкий номидаги Қорақалпоғистон давлат санъат музейида бўлиб ўтган Орол ассамблеяси чоғида эълон қилинди.
“Орол мактаби” Оролбўйи минтақасининг экологик ўзгаришини ўрганишга бағишланган фанлараро дипломдан кейинги дастурдир. У иштирокчиларни халқаро мутахассислар билан бирлаштирган ҳолда, дастур маҳаллий билим ва анъаналарни архитектура, дизайн, экология, фан ва маданият соҳасидаги тадқиқотлар билан уйғунлаштиради.
2026 йилги пилот дастуридан сўнг, мактабнинг иккинчи дастури "Иқлим ва ландшафт" мавзусига бағишланади. Олти ойлик дастур Нукусда 2027 йилнинг январидан июнигача бўлиб ўтади.
Очиқ қабул 2026 йил 25 октябргача давом этади ва Ўзбекистон ҳамда бутун дунёдан дипломдан кейинги мутахассислар – дизайнерлар, меъморлар, экологлар, муҳандислар, олимлар ва тадқиқотчилар учун очиқдир. Аризалар aralschool.uz сайтида қабул қилинади.
– Фанлараро тадқиқот лойиҳаси сифатида “Орол мактаби” регенератив амалиёт сифатида чуқур тадқиқот ва ишлаб чиқаришга эътибор қаратади. Таълим ва билим алмашиш орқали биз маҳаллий ландшафт, маданият ва меросни боғлаймиз, атроф-муҳит билан муносабатларимиз ҳақида янги ҳикоялар учун макон яратамиз. Бу ҳикоялар жамоавий ҳаракатларга илҳомлантирадиган, Орол денгизи ҳавзаси ва бутун сайёранинг янада барқарор келажагига ҳисса қўшадиган моддий шаклларга эга бўлмоқда, – дейди Ўзбекистон Маданият ва санъатни ривожлантириш жамғармаси раиси Гаяне Умерова.
[gallery-31427]
Иккинчи гуруҳга раҳбарлик қиладиган архитектор, куратор ва тадқиқотчи Жозеф Гриманинг фаолияти архитектура, дизайн ва маданий амалиётни қамраб олади. У аввалроқ Ўзбекистон билан боғлиқ йирик лойиҳалар, жумладан, 2022 йилги Венеция архитектура биенналесида Ўзбекистон миллий павилёни куратори ва дизайнери, шунингдек, Тошкентдаги Замонавий санъат марказида “Хоразмлик одам” кўргазмаси устида ишлаган.
– “Орол мактаби” анъанавий мактаб ёки одатий тушунчадаги қароргоҳдан кўра кўпроқ ишчи гуруҳига яқинроқдир. Таълим синфда эмас, балки экологик муҳитнинг ўзида амалга оширилади. У минтақавий билимларга ва бу ерда мавжуд бўлган институтларга таянади. Шунинг учун уни дизайн ва экология мактаби қандай бўлиши мумкинлигининг янги парадигмаси сифатида кўриб чиқиш керак, – дейди Жозеф Грима.
Унинг раҳбарлигидаги янги дастур иқлим ва ландшафтни ўзаро боғлиқ тизим сифатида кўриб чиқади, тупроқ, гидрология, шамол, шўрланиш, суғориш инфратузилмаси, қишлоқ хўжалигини ривожлантириш ва минтақанинг маданий ландшафтини ўрганади.
Тадбир доирасида Грима минтақавий олимлар, меъморлар ва тарихчилар билан бирга Қорақалпоғистоннинг бир қатор асосий объектлари ва муассасаларига, жумладан, Оролбўйи халқаро инновация марказига, Амударё дарёсига, Миздахкон қабристонига ва Ўзбекистон Фанлар академиясига Қорақалпоғистон бўлимига ташриф буюрди. Ташриф, шунингдек, сув ва озиқ-овқатга бағишланган биринчи гуруҳ тадқиқотлари билан танишиш ва дастурнинг кейинги даври доирасида келгусида ишлаб чиқилиши керак бўлган масалаларни аниқлаш имконини берди.
Очиқ танлов билан бир қаторда, ACDF тарихдаги биринчи Орол тадқиқот ижодий стипендиясини таъсис этди. У ўзбекистонлик рассомлар Зуҳра ва Фотима Шариповага берилди. Уларнинг амалиётчилари ландшафт, моддий маданият, экологик ўзгаришлар ва маҳаллий илдиз отган билимларни ўрганадилар.
2027 йил июнигача давом этадиган тўққиз ойлик стипендия давомида рассомлар ACDFнинг институционал, ишлаб чиқариш ва логистика кўмагида Қорақалпоғистонда дала тадқиқотларини олиб борадилар. Зуҳра Шарипова ландшафт таъсирига қўйилган, ишлов берилмаган пахта матоси билан ишлайди. Қорақалпоқ нақшлари ва тўқимачилик анъаналарини ўрганади. Фотима Шарипова эса маҳаллий минераллар ва ўсимликлардан олинадиган пигментларни ўрганади ва визуал ва овозли архивларни яратади. Уларнинг тадқиқот натижалари 2027 йил баҳорда бўлиб ўтадиган иккинчи Орол маданият саммитида тақдим этилади.
Нукусда бўлиб ўтган Орол Ассамблеяси биринчи гуруҳ битирувчиларини, мураббийларни, маҳаллий ҳамжамият вакилларини ва таклиф этилган экспертларни бирлаштирди. Дастур жамоалар, ландшафт, сув ва келажак амалиётларига бағишланган маърузалар, панель мунозаралари ва очиқ сессияларни, шунингдек, маҳорат дарслари, маданий учрашувлар, сайрлар ва кино намойишларини ўз ичига олди.
“Орол мактаби” минтақадаги ACDF ташаббусларининг кенгроқ дастурининг бир қисми бўлиб, у биринчи марта 2025 йил апрель ойида ўтказилган Орол маданият саммитини ҳам ўз ичига олади. Ушбу ташаббуслар орқали жамғарма таълим, маданият, фан ва халқаро экспертларни бирлаштиришга, Оролбўйи минтақасини нафақат экологик йўқотишлар тарихи, балки барқарорлик, билим, ижодкорлик ва келажак имкониятлари манзараси сифатида тақдим этишга интилади.
“Орол мактаби”— Қорақалпоғистон Республикасининг Нукус шаҳрида жойлашган экологик таълим дастури бўлиб, Ўзбекистон Маданият ва санъатни ривожлантириш жамғармасининг (ACDF) Оролбўйи минтақасини ижтимоий, экологик ва маданий тиклаш борасидаги мажбуриятларини амалга оширишда муҳим босқич ҳисобланади. Таълим, маҳаллий ҳамжамиятларни жалб қилиш ва жаҳон тажрибаси орқали экологик муаммоларни қайта кўриб чиқиш орқали Орол мактаби экотизимлар ва иқлим ўзгариши оқибатларига дуч келаётган минтақа ва бутун дунё учун янги ечимларни ишлаб чиқмоқда.
Ўзбекистон Маданият ва санъатни ривожлантириш жамғармаси Ўзбекистоннинг бой маданий меросини сақлаш, оммалаштириш ва ривожлантириш билан шуғулланади. Маданият, экология ва ижтимоий ривожланиш кесишмасида трансформацион ташаббусларни амалга ошираётган жамғарманинг флагман лойиҳалари қаторига “Орол мактаби” ва Орол маданият саммити ҳам киради.
Ҳозиргача Жамғарма Ўзбекистонда ва дунёнинг 17 мамлакатида ташкил этилган йирик кўргазмалар орқали 5 миллиондан кўп томошабинни қамраб олди. Париждаги Лувр ва Араб дунёси институти, Флоренциядаги Уффитси галереяси, Лондондаги Британия музейи ҳамда Пекиндаги Император саройи музейи каби нуфузли масканларда тақдим этилган лойиҳалар халқаро миқёсдаги муваффақиятли фаолиятдан далолатдир.
Довуд Абибуллаев, Мақсад Ҳабибуллаев (сурат), ЎзА мухбирлари
