Мемлекет басшысы құқық бұзушылықтардың алдын алу жүйесін жетілдіруді тапсырды
Президент Шавкат Мирзиёев 4 қараша күні құқық бұзушылықтардың алдын алу жүйесін заман талабына сай жетілдіру бойынша тұсаукесермен танысты.
Өзбекстанда қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, құқық бұзушылықтардың алдын алу және махаллаларда тұрақты әлеуметтік ахуал қалыптастыру бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде.
Атап айтқанда, өңірлерде қауіпсіздік инфрақұрылымы кеңейтіліп, 263 мың бет-жүзді тану камерасы, 70 мың заманауи домофон және 22 мың дабыл түймесі орнатылды. Әлеуметтік профилактика шаралары арқылы 2,1 миллион адамның мәселесі нақты шешімін тапты.
Соның нәтижесінде криминогендік ахуалы ең күрделі 809 махалланың 701-і осы санаттан шығарылды. Қазір 4,4 мыңға жуық махалла «жасыл» санатта қалып отыр.
Сонымен қатар қоғамдағы өзгерістер, цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы, киберқылмыс және өзге де заманауи қатерлер құқық бұзушылықтардың алдын алу жүйесін жаңа деңгейге көтеруді талап етеді.
Атап айтқанда, 2014 жылы қабылданған «Құқық бұзушылықтардың профилактикасы туралы» заңға өткен кезеңде 20-дан астам өзгеріс енгізілгенімен, оның кейбір нормалары бүгінгі талаптарға сай келмей отыр.
Осыған байланысты таныстырылымда аталған заңды жаңа редакцияда қабылдау жөнінде әзірленген ұсыныстар қаралды.
Мемлекет басшысы жаңа заң құқықбұзушылық жасалғаннан кейін шара қолдануға негізделген тәсілден қауіп-қатерлерді алдын ала анықтап, жоюға бағытталған проактивті профилактика моделіне көшуді қамтамасыз етуі қажет екенін атап өтті.
Қазіргі уақытта құқық бұзушылықтардың алдын алумен 14 мемлекеттік орган айналысады. Алайда олардың міндеттері кейбір жағдайда қайталанады, ал өкілеттіктері нақты бөлінбеген. Таныстырылымда профилактика субъектілерінің қатарын тағы 7 органға кеңейту ұсынылды.
Президент бұл ұсыныстың орындылығын нақты негіздеу, ең алдымен, әрбір органның міндеттері, өкілеттіктері мен жауапкершілігін айқындау және олардың арасындағы тиімді өзара іс-қимылды қамтамасыз ету маңызды екенін атап өтті.
Сонымен қатар заңның жаңа редакциядағы жобасында Құқық бұзушылықтардың профилактикасы жөніндегі комиссияның өкілеттіктерін заң деңгейінде бекіту көзделген. Бұл ретте мемлекеттік органдардың қызметін үйлестіру, профилактикалық шаралардың тиімділігін бағалау және мониторинг жүргізу тетіктерін нығайтуға ерекше назар аударылған.
Заң жобасында алғаш рет профилактиканың жаңа бағыттарын айқындау, атап айтқанда, есірткі құралдарына байланысты қылмыстарға, киберқылмысқа, ұйымдасқан қылмысқа, көлеңкелі экономика мен сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте алдын алу шараларын күшейту қарастырылған.
Бұдан бөлек, әлеуметтік және виктимологиялық профилактика тетіктерін жетілдіру, білім беру мекемелерін профилактикалық іс-шаралармен кеңінен қамту, қылмыстан зардап шеккен азаматтардың қауіпсіздігі мен әлеуметтік қорғалуын қамтамасыз ету жөнінде жаңа нормалар ұсынылды.
Атап айтқанда, қылмыстан зардап шеккендер мен куәгерлердің өміріне, денсаулығына және мүлкіне қауіп төнген жағдайда олардың қауіпсіздігі мен әлеуметтік қорғалуын қамтамасыз ету, қылмысқа қарсы күреске жәрдемдескен азаматтарды ынталандыру көзделіп отыр. Сонымен бірге құқықбұзушылықтарға себеп болатын факторларды жою жөнінде міндетті профилактикалық нұсқама берудің құқықтық негіздерін белгілеу ұсынылды.
Таныстырылымда криминогендік ахуалды бағалау және құқықбұзушылықтардың алдын алу шараларының тиімділігін бақылау жүйесін жетілдіру мәселелеріне де ерекше назар аударылды.
Айтылғандай, қолданыстағы бағалау әдістері негізінен статистикалық деректерге сүйенеді. Қылмыс деңгейіне әсер ететін әлеуметтік-экономикалық факторлар жеткілікті дәрежеде талданбайды, ал қолданыстағы ақпараттық жүйелер өзара толық интеграцияланбаған.
Осыған байланысты криминогендік ахуалды бағалаудың жаңа моделін енгізу ұсынылды. Оған сәйкес, алғаш рет халықтың қауіпсіздік сезімі мен жасырын қылмыс деңгейін де ескеретін «криминогендік тұрақтылық индексін» қалыптастыру көзделіп отыр.
Ол үшін мемлекеттік органдардың ақпараттық ресурстарын біріктіретін бірыңғай криминогендік деректер платформасын іске қосу, жасанды интеллект технологиялары арқылы қылмыс қаупін талдау және болжау, криминогендік карталар әзірлеу жоспарланған.
Бұл тетіктер арқылы өңірлер мен махаллалардағы криминогендік ахуал тұрақты бағаланып, қауіп деңгейіне қарай нақты профилактикалық шаралар белгіленеді. Жауапты органдар қызметінің нәтижелі көрсеткіштері негізінде бағаланып, проблемаларды шешу барысына пәрменді бақылау орнатылады.
Мемлекет басшысы құқық бұзушылықтардың алдын алу тек құқық қорғау органдарының міндеті болып қалмай, барлық жауапты мекемелердің, махалла мен қоғамдастықтың бірлескен жұмысына негізделуі керектігін атап өтті.
Әрбір махаллада қауіпсіз орта қалыптастыру, құқық бұзушылықтарға себеп болатын факторларды дер кезінде анықтап, жою және азаматтардың тыныштығын сенімді қамтамасыз ету басты міндет екені айтылды.
Таныстырылым соңында жауапты тұлғаларға заң жобасын айтылған пікірлер мен ұсыныстар негізінде жетілдіру, профилактика субъектілерінің міндеттері мен өкілеттіктерін нақты айқындау, цифрлық талдау және мониторинг тетіктерін енгізу жөнінде тапсырмалар берілді. Криминогендік ахуалды бағалаудың жаңа моделін енгізуді көздейтін жарлыққа қол қойылды.
