Hamkorlikning yangi manzillari

Qadimiy Buxoro asrlar davomida Sharq va G‘arbni bog‘lagan, karvonlar yo‘lida xalqlar, madaniyatlar va sivilizatsiyalar uchrashgan betakror maskan bo‘lib kelgan. Bugun ham ushbu tarixiy zamin o‘zining ana shu ulug‘vor vazifasini zamonaviy mazmun bilan davom ettirmoqda. Endilikda Buxoro nafaqat boy tarixiy-madaniy merosi, balki investitsiyaviy salohiyati, ishbilarmonlik muhiti va xalqaro hamkorlik uchun ochilayotgan yangi imkoniyatlari bilan ham dunyo e’tiborini tortmoqda.

Buxoro viloyati hokimi o‘rinbosari Botirjon Shahriyorovning Ozarbayjon Respublikasining O‘zbekistondagi Favqulodda va muxtor elchisi Rashad Mammadov bilan uchrashuvi ham ana shu ezgu maqsadlar ro‘yobiga qaratilgan muhim muloqotlardan biri bo‘ldi. Unda ikki tomonlama savdo-iqtisodiy munosabatlarni kengaytirish, investitsiyaviy hamkorlikni mustahkamlash, qo‘shma loyihalarni amalga oshirish va ijtimoiy-madaniy aloqalarni yangi bosqichga olib chiqish masalalari atroflicha muhokama qilindi.

Bugun O‘zbekiston va Ozarbayjon munosabatlari tarixiy do‘stlik, mushtarak qadriyatlar va o‘zaro ishonchga tayangan holda izchil rivojlanmoqda. Davlatlarimiz o‘rtasidagi yaqin hamkorlikni mustahkamlashda Prezident Shavkat Mirziyoyevning ochiq va pragmatik tashqi siyosat yuritish, qardosh davlatlar bilan strategik sheriklikni chuqurlashtirish, iqtisodiy diplomatiyani faollashtirishga qaratilgan tashabbuslari muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Davlat rahbarining tashabbuslari tufayli O‘zbekistonning xalqaro iqtisodiy aloqalari yangi mazmun bilan boyib, hududlar o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri hamkorlikka ham keng yo‘l ochilmoqda. Bu jarayonda viloyatlar va shaharlar o‘rtasidagi sheriklikni rivojlantirish, xorijiy investitsiyalarni jalb etish, eksport salohiyatini oshirish hamda ishbilarmon doiralar o‘rtasida mustahkam aloqalar o‘rnatish ustuvor vazifalardan hisoblanadi.

Buxoro viloyatida ham mazkur yo‘nalishda tizimli ishlar olib borilmoqda. Uchrashuv davomida mamlakatimizda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar, istiqboldagi strategik rejalar, hududning iqtisodiy imkoniyatlari va xorijiy sarmoyadorlar uchun yaratilgan qulay shart-sharoitlar haqida batafsil ma’lumot berildi. E’tiborlisi, bugungi hamkorlik faqat diplomatik muloqotlar bilan cheklanib qolmasdan, aniq iqtisodiy natijalarga, yangi ish o‘rinlariga, zamonaviy ishlab chiqarish quvvatlariga va aholi farovonligini oshirishga xizmat qilishi lozim. Uchrashuvning asosiy mazmun-mohiyati ham ana shu maqsadlar bilan chambarchas bog‘liqdir.

Buxoro viloyati bilan Ozarbayjon hududlari o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqalar so‘nggi yillarda tobora faollashib bormoqda. Buning muhim misollaridan biri — 2023-yil 24-fevral kuni Buxoro shahri va Ozarbayjonning Lankaron shahri o‘rtasida savdo-iqtisodiy hamda madaniy-gumanitar sohalarda o‘zaro anglashuv memorandumining imzolanganidir. Mazkur hujjat iqtisodiyot va savdo, turizm, sog‘liqni saqlash, madaniyat, sport, ta’lim, shuningdek, ishbilarmon doiralar o‘rtasidagi aloqalarni rivojlantirish uchun muhim asos bo‘lib xizmat qilmoqda. Shuningdek, joriy yilning 13–15-avgust kunlari Ozarbayjon Respublikasiga amalga oshirilgan xizmat safari davomida Buxoro va Lachin shaharlari o‘rtasida birodarlik munosabatlarini o‘rnatish yuzasidan dastlabki kelishuvlarga erishilgani ham alohida ahamiyatga ega.

[gallery-31877]

Zero, hududlar o‘rtasidagi birodarlik munosabatlari ramziy do‘stlik ifodasigina emas. Ular iqtisodiy tajriba almashish, tadbirkorlar uchun yangi bozorlarni ochish, turistik yo‘nalishlarni birgalikda rivojlantirish va madaniy almashinuvni kuchaytirish uchun amaliy imkoniyat yaratadi. Shu maqsadda iqtisodiyot, investitsiya, savdo, turizm va madaniy-gumanitar yo‘nalishlardagi hamkorlikni aniq chora-tadbirlar bilan mustahkamlashga qaratilgan maxsus “Yo‘l xaritasi”ni ishlab chiqish va uni O‘zbekiston — Ozarbayjon biznes-forumi doirasida imzolash rejalashtirilgan edi. Ushbu mexanizm orqali ikki hudud ishbilarmon doiralari o‘rtasida B2B uchrashuvlarini tashkil etish, o‘zaro delegatsiyalar almashinuvini yo‘lga qo‘yish, eksport-import hajmlarini oshirish, turizm va madaniy-gumanitar aloqalarni kengaytirish ko‘zda tutilgan. Bunday yondashuvning muhim jihati shundaki, u hamkorlikni umumiy niyatlar darajasidan aniq vazifalar, mas’ullar va amaliy natijalar darajasiga olib chiqishga xizmat qiladi.

Raqamlar nimani ko‘rsatmoqda? Iqtisodiy hamkorlik samarasini baholashda eng muhim mezonlardan biri — o‘zaro savdo aylanmasining o‘sishi, eksport imkoniyatlarining kengayishi va bozorlardagi o‘zaro ishtirokning kuchayishidir. Buxoro viloyatining Ozarbayjon bilan tashqi savdo ko‘rsatkichlari ham bu borada muayyan ijobiy siljishlar mavjudligini ko‘rsatmoqda.

2025-yil yakunlariga ko‘ra, taqdim etilgan ma’lumotlarda o‘zaro tashqi savdo aylanmasi 2,8 million dollar darajasida qayd etilgan. Shu davrda eksport 2,8 million dollar, import esa 56,3 ming dollarni tashkil etgani ko‘rsatilgan. Ushbu raqamlarda jami savdo aylanmasi va uning tarkibiy qismlari o‘rtasida tafovut mavjud bo‘lib, yakuniy rasmiy e’londan oldin aniqlashtirilishi maqsadga muvofiq.

2026-yilning yanvar–iyul oylarida esa o‘zaro tashqi savdo aylanmasi 3,1 million dollarga yetgan. Jumladan, eksport hajmi 2,7 million dollar, import esa 334,1 ming dollarni tashkil qilgan.

Qiyos uchun shuni keltirib o‘tish mumkinki, 2025-yilning mos davrida o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi 1,4 million dollar bo‘lgan. Demak, taqdim etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, joriy yilning dastlabki yetti oyida savdo aylanmasi qariyb 2,2 baravarga yetgan, ya’ni o‘sish sur’ati 115,1 foizni tashkil etgan. Shuningdek, 2026-yilning yetti oyidagi ko‘rsatkich 2025-yilning butun yillik hajmidan ham 9,2 foizga yuqori bo‘lgan.

Bu raqamlar nimadan dalolat beradi? Avvalo, Buxoro va Ozarbayjon o‘rtasidagi iqtisodiy aloqalarni yanada kengaytirish uchun muayyan salohiyat mavjudligini ko‘rsatadi. Biroq savdo aylanmasining o‘sishini uzoq muddatli va barqaror natijaga aylantirish uchun eksport tarkibini diversifikatsiya qilish, yangi mahsulot va xizmatlarni tashqi bozorlarga olib chiqish, tadbirkorlarning o‘zaro aloqalarini mustahkamlash talab etiladi.

Ayniqsa, Buxoroning to‘qimachilik, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash, oziq-ovqat sanoati, hunarmandchilik va turizm sohalaridagi imkoniyatlari Ozarbayjon bozori bilan hamkorlikni kengaytirish uchun muhim asos bo‘la oladi. Bu yo‘nalishlarda aniq talab va takliflarni o‘rganish, mahsulotlarning raqobatbardoshligini oshirish hamda logistika masalalarini hal etish kelgusidagi vazifalar qatoriga kiradi.

Uchrashuvda elchi Rashad Mammadov O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlarga yuqori baho berib, Buxoroga Ozarbayjon kapitali va ilg‘or texnologiyalarini jalb qilish, ta’lim va turizmni rivojlantirish, qo‘shma korxonalar tashkil etish hamda moliyaviy hamkorlikni mustahkamlash uchun keng imkoniyatlar mavjudligini ta’kidladi. U mazkur yo‘nalishlarda hamkorlikni yanada rivojlantirishga qaratilgan aniq takliflarini bayon etdi. Darhaqiqat, bugun investitsiyani jalb qilishning o‘zi yetarli emas. Muhimi — sarmoyaning iqtisodiyotga qanday samara keltirishi, qancha yangi ish o‘rni yaratishi, mahalliy mutaxassislarning malakasini qay darajada oshirishi va hududning eksport salohiyatiga yetarli darajada hissa qo‘shishidir. Shu nuqtai nazardan, Buxoro va Ozarbayjon o‘rtasida qo‘shma korxonalar tashkil etish, ishlab chiqarishga zamonaviy texnologiyalarni joriy qilish, tadbirkorlar o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri sheriklik aloqalarini yo‘lga qo‘yish istiqbolli yo‘nalishlardan sanaladi. Bunday loyihalar mahalliy xomashyoni chuqur qayta ishlash, yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarish va yangi bozorlarga chiqish imkonini beradi.

Ta’lim sohasidagi hamkorlik ham alohida ahamiyatga ega. Oliy ta’lim muassasalari o‘rtasida tajriba almashish, qo‘shma ta’lim dasturlarini yo‘lga qo‘yish, talabalar va mutaxassislar almashinuvini kengaytirish kelajakda iqtisodiy hamkorlikning malakali kadrlar bilan ta’minlanishiga xizmat qiladi.

Turizm esa ikki xalqni yaqinlashtiradigan, iqtisodiy manfaat va madaniy muloqotni birlashtiradigan muhim sohadir. Buxoroning jahonga mashhur tarixiy obidalari, muqaddas qadamjolari, milliy hunarmandchilik an’analari va mehmondo‘stlik madaniyati Ozarbayjonlik sayyohlar uchun ham katta qiziqish uyg‘otishi mumkin. O‘zaro turistik yo‘nalishlarni targ‘ib qilish, turoperatorlar hamkorligini kuchaytirish va madaniy tadbirlarni birgalikda tashkil etish bu borada yangi imkoniyatlar eshigini ochadi.

O‘zaro munosabatlarning mustahkamligi faqat imzolangan hujjatlar yoki o‘tkazilgan uchrashuvlar bilan emas, balki ularning hayotda qanday natija berayotgani bilan belgilanadi. Shu bois Buxoro va Ozarbayjon o‘rtasidagi hamkorlikni yangi bosqichga olib chiqishda har bir kelishuvning aniq ijrosi, loyihalarning samaradorligi va o‘zaro manfaatdorlik muhim o‘rin tutadi.

Bunda tadbirkorlar uchun qulay muloqot maydonlarini yaratish, investitsiyaviy takliflarni tizimlashtirish, eksportyorlarni qo‘llab-quvvatlash, qo‘shma loyihalarni muntazam monitoring qilish va hududlar o‘rtasidagi aloqalarni izchil davom ettirish alohida ahamiyat kasb etadi.

Uchrashuv yakunida tomonlar savdo-iqtisodiy, investitsiyaviy, ta’lim, turizm va madaniy-gumanitar sohalarda hamkorlikni yanada mustahkamlash, qo‘shma loyihalarni amalga oshirish hamda o‘zaro manfaatli aloqalarni izchil rivojlantirish bo‘yicha kelishib oldilar.

Buxoro va Ozarbayjon o‘rtasidagi hamkorlik — tarixiy do‘stlikni zamonaviy taraqqiyot maqsadlari bilan uyg‘unlashtirishning yorqin namunasidir. Bugungi muloqotlar, erishilayotgan kelishuvlar va savdo ko‘rsatkichlaridagi o‘sish istiqbolda yanada keng imkoniyatlar mavjudligini ko‘rsatmoqda.

Eng muhimi, davlat rahbari ilgari surayotgan ochiqlik, o‘zaro manfaatli sheriklik va iqtisodiy diplomatiya tamoyillari hududlar miqyosida ham amaliy mazmun kasb etmoqda. Bu esa Buxoroning xalqaro iqtisodiy aloqalarini mustahkamlash, xorijiy sarmoyalarni jalb qilish, yangi ish o‘rinlari yaratish va aholi farovonligini yuksaltirishga xizmat qiladi. Zero, xalqlar o‘rtasidagi do‘stlik iqtisodiy hamkorlik bilan boyisa, uning imkoniyatlari yanada kengayadi. Ishonch aniq loyihalarga, kelishuvlar amaliy natijalarga, tarixiy yaqinlik esa yangi taraqqiyot marralariga aylanadi.

Qadimiy Buxoroning bugungi intilishlari ham ana shu ezgu maqsadga qaratilgan: o‘tmishdan kuch olgan holda kelajak sari dadil qadam tashlash, qardosh xalqlar bilan hamjihatlikda taraqqiyotning yangi ufqlarini kashf etish.

Zarif Komilov, Tohirjon Istatov (surat), O‘zA muxbirlari